Son yıllarda yükseköğretim kurumlarında öğrenim ücreti fiyatlarında belirli artışlar gözlemlenmektedir. Her yıl bazı uzmanlık alanları için fiyatlarda meydana gelen bu değişiklikler hem aday öğrenciler hem de veliler arasında tartışma konusu haline gelmektedir. Öğrenim ücretlerinin oluşumunu etkileyen faktörler, üniversitelerin giderleri ve öğretim kalitesinin sağlanması gibi konular bu mevzuda dikkat çeken noktalardandır. Mevcut durumun ışığında, yükseköğretim kurumlarında öğrenim ücretlerinde gözlemlenen artışların hangi nedenlerle ilişkili olduğu ve bu yıl fiyatlarda değişiklik beklenip beklenmediği de tartışma konusu olmaktadır.
Konuyla ilgili Modern.az'a yaptığı açıklamada, Milli Meclis Bilim ve Eğitim Komitesi üyesi, Odlar Yurdu Üniversitesi Yönetim Kurulu Başkanı Samir Vəliyev yükseköğretim kurumlarında öğrenim ücretlerinin artmasını bir dizi sebeple açıklamıştır.
“Öncelikle belirtmek gerekir ki, yaşam standardı ve günlük ihtiyaçlar arttıkça üniversite çalışanlarının, özellikle öğretim elemanlarının maaş talepleri de yükselmektedir. Bu ise yükseköğretim kurumlarının giderlerine doğrudan etki etmektedir. Diğer yandan, ülkede ortalama gelirin ve asgari geçim standardının artması da öğretim elemanı ve diğer çalışanların daha yüksek maaş beklentilerini oluşturmaktadır. Üniversiteler ise kaliteli kadroları çekmek ve onları elde tutmak için daha rekabetçi maaş teklif etmek zorunda kalmaktadırlar”.
O aynı zamanda, öğrenim ücretlerinin artmasına etki eden önemli faktörlerden birinin de veli ve öğrencilerin üniversitelerden daha kaliteli eğitim beklentileri olduğunu belirtmiştir:
“Bu beklentilerin karşılanması için yükseköğretim kurumlarında modern altyapının oluşturulması, yeni eğitim binalarının, laboratuvarların ve diğer teknik imkanların kurulması gerekmektedir ki, bu da büyük mali yatırım demektir. Buna ek olarak, son yıllarda bilgi teknolojileri, bilgisayar mühendisliği ve diğer teknolojik uzmanlık alanlarına öğrenci akışının artması, maliyetli yeni laboratuvarların kurulması zorunluluğunu ortaya çıkarmıştır. Bu tür uzmanlık alanları için modern ekipmanların sağlanması da ek giderler oluşturmaktadır. Aynı zamanda, piyasa kurallarına uygun olarak popüler uzmanlık alanlarına talep çok olduğunda, bu uzmanlık alanları için öğrenim ücretleri de yükselebilmektedir. Bu ise talep ve arz dengesiyle ilgili oluşan ekonomik bir faktördür”.
Milli Meclis milletvekili, diğer önemli bir noktanın ise yabancı üniversitelerle işbirliği ve çift diploma programlarının uygulanması olduğunu eklemiştir:
“Bu tür programların uygulanması için üniversitelerin hem altyapı hem de öğretim içeriği açısından uluslararası standartlara uyum sağlaması gerekmektedir ki, bu da ek maliyetlerle birlikte gelir.
Bunun yanı sıra, dijitalleşme bugün yükseköğretim kurumlarının önündeki temel önceliklerden biridir. Eğitim sürecinin dijital platformlara taşınması, yeni teknolojilerin uygulanması ve elektronik eğitim ortamının kurulması ciddi mali yatırım gerektirmektedir”, - diye S. Vəliyev sözlerini tamamlamıştır.
Eğitim uzmanı Ramin Nurəliyev ise, yükseköğretim kurumlarında öğrenim ücretlerinin belirlenmesi ve düzenlenmesinin birkaç kurumun katılımıyla gerçekleştirildiğini belirtmiştir.
"Bu süreçte Bakanlar Kurulu, Bilim ve Eğitim Bakanlığı, ayrıca üniversite yönetimi belirli bir rol oynamaktadır. Genellikle üniversite yönetimi, herhangi bir uzmanlık alanının açılması veya mevcut uzmanlık alanı için öğrenim ücretinin belirlenmesi ile ilgili Bilim ve Eğitim Bakanlığı'na başvurur. Bakanlık sunulan teklifi uygun bulduğunda, konu Bakanlar Kurulu'na sunulur ve onaydan sonra ilgili öğrenim ücreti üniversite tarafından uygulanır.
Özel yükseköğretim kurumlarında ise bu süreç biraz farklı bir şekilde yürütülür. Eğer üniversite herhangi bir kuruma bağlıysa, öğrenim ücretleri o kurumun yönetim kurulu tarafından belirlenir. Üniversite bağımsız faaliyet gösteriyorsa, fiyatlar yönetim tarafından belirlenir ve bu konuda Bilim ve Eğitim Bakanlığı'na ve ilgili kurumlara bilgi verilir.
Genel olarak yüksekokullarda öğrenim ücretlerinin düzenlenmesi bir dizi faktöre bağlıdır. Bu konuda üniversitenin prestiji, eğitimin kalitesi, maddi-teknik altyapısı ve rekabet gücü temel rol oynar. Örneğin, yüksek standartlara uygun altyapıya ve güçlü bir eğitim ortamına sahip yüksekokullarda öğrenim ücreti de daha yüksek olur. Bu açıdan ADA Üniversitesi ile bölgelerde faaliyet gösteren bazı üniversitelerin öğrenim ücretlerini aynı seviyede karşılaştırmak mümkün değildir”.
Uzman ayrıca, aynı durumun devlet üniversiteleri arasında da gözlemlendiğini vurgulamıştır:
“Örneğin, Bakü Yüksek Petrol Okulu ile Sumgayıt Devlet Üniversitesi'nin öğrenim ücretleri arasında fark olması doğaldır. Bakü Yüksek Petrol Okulu'nda eğitimin seviyesi, maddi altyapı ve rekabet ortamı daha yüksek olduğu için burada öğrenim ücretleri de diğer yüksekokullarla karşılaştırıldığında farklılık göstermektedir.
Yüksek lisans seviyesinde de benzer durumlara rastlanmaktadır. Örneğin, MBA programları birçok üniversitede mevcut olsa da, bazı yüksekokullarda bu programlara talep daha yüksek olduğu için öğrenim ücreti de artmaktadır. Talebin artması ve programın altyapısının güçlü olması, ilgili uzmanlık alanının değerinin yükselmesine neden olmaktadır.
Bunun yanı sıra, üniversitenin uluslararası sıralamalardaki konumu, öğrenci akışının yoğunluğu, eğitim sürecinin kalitesi ve öğretim kadrosunun seviyesi de öğrenim ücretlerini etkileyen faktörler arasındadır. Örneğin, herhangi bir üniversite uluslararası sıralama tablolarında yüksek yerlerde yer alıyor, maddi-teknik altyapısı güçleniyor ve öğrenci ilgisi artıyorsa, bu da yıllık öğrenim ücretlerinin yükselmesine yol açabilir”.
R. Nurəliyev ayrıca, öğrenim ücretlerini etkileyen diğer önemli faktörün ise uzmanlık alanı farkı olduğunu dikkat çekmiştir:
“Aynı üniversite içinde bile farklı uzmanlık alanları için ödeme miktarı farklılık göstermektedir. Örneğin, Bakü Devlet Üniversitesi'nde bazı uzmanlık alanlarında yıllık öğrenim ücreti yaklaşık 2000-2500 manat iken, daha çok talep gören uzmanlık alanlarında bu miktar 4000-4500 manata kadar yükselebilir. Bu ise ilgili uzmanlık alanlarına olan talep ve rekabet seviyesi ile ilişkilidir.
Halihazırda Azerbaycan'da öğrenim ücretleri nispeten yüksek olan yüksekokullar arasında ADA Üniversitesi, Bakü Yüksek Petrol Okulu, Azerbaycan Devlet İktisat Üniversitesi, ayrıca özel yüksekokullardan Hazar Üniversitesi gösterilmektedir. Bu üniversiteler ülkenin yükseköğretim sisteminde oluşmuş bir itibara sahip oldukları için öğrenim ücretleri diğer yükseköğretim kurumlarına kıyasla daha yüksek düzenlenmektedir”, - diye o belirtmiştir.
