Modern.az Referans Klinik Laboratoriya və Poliklinika Mərkəzinin Ailə həkimi-Terapevt, Check up üzrə mütəxəssisi Dr. Fərəh Məmmədova müsahibəsini təqdim edir:

Check up yoxlamalar gələcəkdə ola biləcək sağlamlıq problemlərinin təyin edilməsində nə qədər rol oynayır?

Biz həkimlər müntəzəm olaraq müayinələrdən keçmənin, tibbi müalicəyə və ya cərrahiyyə əməliyyatına ehtiyacı olan xəstələrin sayını azaltmaq üçün profilaktikanın vacibliyini daima vurğulayırıq. Əvvəllər insanlar həkimə yalnız xəstələndikdən sonra müraciət edirdilər. Dövrümüzdə inkişaf etmiş ölkələrdə əhali öz sağlamlığı ilə bağlı daha çox maarifləndikcə profilaktik tibb xidməti adi hala çevrilir. Müntəzəm check up müayinələr potensial sağlamlıq risklərini problemə çevrilməzdən əvvəl aşkar etməyə kömək edə bilər. Mütəmadi olaraq həkimə müraciət etdiyiniz zaman, onlar sağlamlıq vəziyyətindəki problemləri və xəstəlikləri erkən aşkarlaya bilirlər. Erkən aşkarlama hər hansı bir fəsadın qarşısını almaqla düzgün müalicəni tez bir zamanda almaq üçün ən yaxşı şans verir. Düzgün sağlamlıq xidmətləri, müayinələr və müalicə almaqla siz daha uzun, daha sağlam həyat yaşamaq üçün mühüm addımlar atırsınız.

Azərbaycanda bu yoxlamalara maraq hansı dərəcədədir?

Son zamanlar bütün dünyada olduğu kimi ölkəmizdə də check up müayinələrə maraq artmışdır. Xüsusilə geniş laborator imkanlar, ən son texnologiyaya malik tibbi avadanlıqların istifadəsi profilaktik müayinələri əhatəli, geniş şəkildə həyata keçirməyə imkan verir. Referans Klinik Laboratoriya  və Poliklinika Mərkəzlərində həyata keçirdiyimiz check up müayinələr bu baxımdan xüsusilə seçilir. Müraciət etdiyi andan etibarən pasiyentə xüsusi diqqət və  qayğı ilə yanşma, müayinələrin düzgün koordinasiya olunaraq vaxt itkisinə yol verilməməsi, effektiv  diaqnostika və fərdi müalicənin təşkili hər zaman əhəmiyyət verdiyimiz məqamlardır. Əlbəttə bu sahənin daha da geniş təbliğinə ehtiyac var. İndiki sürətlə inkişaf edən dünyada insanın öz sağlamlığını düşünmək bəzən arxa plana keçir. Həkimə baş çəkmək həmişə əlverişli görünməsə də, xəstəliyin irəliləməsi ilə sonradan məcbur edilməkdənsə, fəal şəkildə mütəmadi check up müayinədən keçmək daha üstündür. 

Bu yoxlanışların əhəmiyyəti nədən ibarətdir?

Müntəzəm sağlamlıq müayinələri profilaktik tədbir kimi xidmət edir. Bu müayinələrə hərtərəfli fiziki müayinələr, qan testləri və instrumental görüntüləmə prosedurları daxildir. Bu cür qiymətləndirmələr zamanla sağlamlıq vəziyyətindəki dəyişiklikləri izləyir, müalicələrin effektivliyinə nəzarət edir və potensial sağlamlıq risklərini onlar yüksəlməzdən əvvəl aşkar edə bilir. Nəzərə alsaq ki, xüsusilə xroniki xəstəliklər heç bir nəzərə çarpan simptomlar göstərmədən səssizcə irəliləyə bilər. Simptomlar görünəndə vəziyyət daha ağır bir mərhələyə keçə bilər ki, bu da müalicəni daha çətin və bəzən daha az təsirli edir. Və yaxud, xərçəng kimi xəstəliklər, erkən aşkar edildikdə, sonrakı mərhələdə aşkar edildikdən daha uğurla müalicə edilə bilər. Döş xərçəngi, prostat xərçəngi və kolorektal xərçəng kimi xəstəliklərin erkən aşkarlanması daha əlverişli nəticələrə və sağ qalma nisbətlərinin yaxşılaşmasına səbəb ola bilər. Üstəlik, erkən aşkarlama daha az aqressiv müalicələrə də gətirib çıxara bilər ki, bu da daha az xərcə və daha az yan təsirlərə səbəb ola bilər. Bu sadalanlar profilaktik müayinələrin vacibliyini və bu sahədə maarifləndirmənin aparılmasının son dərəcə əhəmiyyətli olamasını göstərir.

İldə neçə dəfə bu yoxlamalrdan keçmək məsləhət görülür?

Check up ümumi sağlamlıq vəziyyətini müntəzəm olaraq yoxlamaq üçün tibbi qiymətləndirmə prosesidir. Müayinə tezliyi insanın yaşına, cinsinə, ümumi sağlamlıq vəziyyətinə, ailə sağlamlıq tarixinə və risk faktorlarına görə dəyişə bilər. Ümumiyyətlə, sağlam şəxslərə ildə bir dəfə rutin müayinədən keçmələri tövsiyə olunur. Bununla belə, bəzi insanların xüsusi sağlamlıq şərtləri və ya risk faktorları səbəbindən daha tez-tez müayinələrə ehtiyacı ola bilər. Buna görə də, fərdi plan həkim- check up mütəxəssisi tərəfindən müəyyən olunur.

Daha çox hansı yaş qruplarında bu müayinələr tövsiyə olunur?

Profilaktik müayinələr hər yaşda tövsiyyə olunur. Məsələn, gənclər qan təzyiqi, ürək ritmi, bədən kütləsi indeksi (BMI) və xolesterin səviyyələri daxil olmaqla, ümumi sağlamlıq vəziyyətlərini izləmək üçün illik müayinədən keçməli, cinsi yolla ötürülən infeksiyalar, psixi sağlamlıq skrininqləri aparılmalıdır. Yetkin yaşda, xüsusən də piylənmə, ailədə şəkərli diabet və ya ürək xəstəlikləri , yaxud da oturaq həyat tərzi kimi risk faktorları varsa, müvafiq diabetik və ya kardioloji check up testlərindən keçməlidirlər. Fərdlər yaşlandıqca onların sağlamlıq ehtiyacları dəyişir, bu da yaşa bağlı şərtləri aşkar etmək və ümumi rifahı təmin etmək üçün xüsusi sağlamlıq müayinələrini tələb edir. Yaşlılar üçün tövsiyə olunan sağlamlıq müayinələrindən görmə və eşitmə testləri, onkoloji biomarkerlərin yoxlanılması, yaddaş testləri çox əhəmiyyətlidir. Osteoporoz müayinəsi yaşlı insanlarda tez-tez rast gəlinən sınıqların və yıxılmaların erkən aşkarlanması və qarşısının alınması üçün vacibdir. 
Referans Klinik Laboratoriya və Poliklinika  Mərkəzlərində təqdim olunan 32 adda müxtəlif check up paketlərinə hər yaşa uyğun xəstəlikləri aydınlaşdırmağa imkan verən laborator analizlər və müayinə xidmətləri daxil edilmişdir.

Azyaşlıların check up müayinəsi də vacibdirmi? 

Əlbəttə. Körpəlik və uşaqlıq dövründə mütəmadi olaraq pediatrik müayinələr böyümə və inkişafın monitorinqi, həmçinin sağlamlıq problemlərinin hər hansı erkən əlamətlərinin aşkar edilməsi üçün vacibdir. Yenidoğulmuşların və körpələrin müayinələri daha tez-tez aparılmalıdır,  vaxtında aparılan peyvəndləmə uşaqların qızılca, parotit, məxmərək, poliomielit və hepatit B kimi müxtəlif yoluxucu xəstəliklərdən qoruyur. Kiçik yaşlardan aparılan müayinələr uşaqların sağlamlığını və inkişafını izləmək üçün vacib bir yoldur.