Elçin Mirzəbəyli: "Süni intellekt insanların əməyini istismar edir"
Milli Məclisin deputatı Elçin Mirzəbəyli uzun illər jurnalistika sahəsində fəaliyyət göstərib. O, eyni zamanda siyasi şərhçi kimi də çıxışlar edir. E.Mirzəbəyli həm də yaradıcılıqla məşğuldur, şeirlər yazır.
Modern.az saytı onunla müshaibəni təqdim edir:
– Jurnalist, siyasi şərhçi, şair, deputat Elçin Mirzəbəyli... Sizə necə müraciət etməyimizi istəyərdiniz? Bu adlardan ən çox hansını özünüzə yaxın bilirsiniz?
– Mən ömrümün xeyli hissəsini siyasətə sərf etmişəm. Bu baxımdan, digər sahələri – jurnalistika, ədəbiyyat, mədəniyyət, pedoqoji fəaliyyəti iş yerlərim kimi hesab edirəm, yəni o sahələr üzrə çalışmışam.
– Yəqin ki, deputatlıq bir az fərqli olar...
– Qanunvericiliklə işləyirsən və daha məsuliyyətlidir deyə bilərəm, amma bir az ədalətsizlik olar. Əslində, məsuliyyətli adam bütün sahələrdə məsuliyyətlidir. Onun üçün fərqi yoxdur, harada təmsil olunur, harada işləyir və sair. Parlamentdə təmsil olunmaq elədir ki, daha çox göz qabağında və diqqət mərkəzində olursan. Ona görə də adi davranışları belə deputat postunda edəndə daha fərqli görünə bilər. Bu baxımdan, özün üçüm müəyyən sərhədlər qoymalısan.
– Yaradıcı insan kimi necə, sizcə, Elçin Mirzəbəlyini çox adam tanıyır?
– Hesab edirəm ki, bəli, çox adam tanıyır. Uzun illərdir ki, həm poeziyada, həm də publisistikada olduğum üçün məni tanıyan adamların sayı da çoxdur, eləcə də şeirlərimi sevirlər. Bəziləri, ümumiyyətlə, mənim şeirlərimi bilir, oxuyur, sevir, amma şəxsən özümü tanımırlar. Bu da çox maraqlıdır. Hər dəfə belə adamlarla tanış olduqda onların təəccübləndiyini görürəm.
– Siyasət və mədəniyyətlə məşğul olan adamlar, adətən, bir-birindən fərqlənir. Maraqlıdır, siz həm siyasət, həm də mədəniyyətlə eyni anda necə məşğul olursunuz?
– Mən ədəbiyyatda siyasətlə, siyasətdə də ədəbiyyatla məşğul olmuram. Poeziyanın öz məqamı var. İnsan istədiyi an şeir yaza bilər, amma bu fitrətdən gələn poeziya nümunəsi olmayacaq, sadəcə, texniki cəhətdən yazılmış mətn olacaq. O baxımdan, deyə bilərəm ki, bütün gün ədəbiyyatla məşğul olmursan. Yəni bu o demək deyil ki, insan yaradıcılıqla məşğuldursa, o, soyuqqanlı və analtik düşünə bilməz. Bu düşüncə kökündən yanlışdır. Sovet dövründə məqsədyönlü şəkildə ədəbiyyat adamlarından obraz formalaşdırılmışdı. O ideologiya belə idi ki, xüsusilə yaradıcı insanları nəzarət altında saxlamaq üçün onları qeyri-ciddi, dağınıq və pırpız saçlı, konkret fikri olmayan, tez-tez ovqatı dəyişən bir obraz kimi təqdim edirdilər. Çünki Sovet dövründə ədəbiyyat əsas təbliğat vasitəsi idi və poeziyanın, nəsrin gücü indikindən qat-qat güclü idi. Əslində, yaradıcılığın siyasətə qatqısı baxmından olduqca müsbət tərəfləri var. Sən hadisələrə daha kreativ və yaradıcı yanaşırsan. Altıncı hiss deyə bir anlayış var. Bəzən hadisələri proqnozlaşdırarkən sənin hesbaların düzgün olmaya bilər, bu vaxt sənin altıncı hissin sənə kömək edir. İntiutiv olaraq havadan hiss edirsən ki, hansı dəyişikliklər olacaq. Bu da zamanla formalaşan vərdişdir. Bütövlükdə isə deyə bilərəm ki, yaradıcılığın siyasətə qətiyyən maneəsi yoxdur. Doğru-düzgün istifadə edərsənsə, hətta, dediyim kimi, sənə kömək də edə bilər. Amma mən heç vaxt siyasəti ədəbiyyata daşımamışam. Mənim siyasi şeirlərim yoxdur, vətənpərvərlik şeirlərim isə tamamilə sevgidən yaranıb.
– Amma müəllifi olduğunuz “Azadlıq” marşı var ki, onun sözlərini elə Azadlıq meydanında dizlərinizin üstündə yazmısınız.
– Onun bir hissəsi – “qalx ayağa millət boğmasınlar səsimizi, bir bayraq altında birləşdir bizi” hissəsi, yəni nəqarəti həmin an beynimə gəlmişdi, daha sonrakı hissəsini isə sizin dediyiniz kimi, dizimin üstündə yox, masanın üzərində yazmışam.
– Bəs axı bu marşın yazılmasında siyasi prosesin təsiri qaçılmaz olub...
– Həmin dövrün ruhu ilə müstəqillik dövrünün ruhunu birləşirmək olmaz. 1988-ci ilin atmosferi daha fərqli idi. Müstəqil dövlətimiz yox idi və mən gənc, çılğın, həm də daha cəsarətli idim. Çünki çılğınlıqdan gələn mübarizə əzmi daha çox olur. Bu gün də tez-tez öz-özümə düşünürəm ki, 21 yaşlı bir gəncin ağlına “bir bayraq altında birləşdir izi” fikri haradan gəlib... Müstəqillik ab-havası ilə fikirlərin ifadə olunması fitrətdən gələn bir şeydir. Bu marşı bizim genetik kodlarımız yazıb, mən isə sadəcə, onu qələmə almışam.
– Elçin müəllim, yazmağa nə vaxtdan başladınız?
– Lənkəranda orta məktəbdə oxuduğum vaxtlardan... Deyilənə görə, çox kiçik yaşlardan şeirlər qoşurammış. Məktəbdə oxuyanda artıq yazmağa başladım, yazdığım şeirləri sinif yoldaşlarıma oxuyurdum. Amma kiməsə şeir həsr etməmişəm. Ədəbiyyat müəllimim, az qala, hər dərsdə məni lövhə qabağına çıxarıb yeni şeirlər dedizdirirdi. Hətta fizika, riyaziyyat müəllimlərim də poeziya həvəskar idilər, onlar da məndən yeni şeirlər xahiş edirdilər. Artıq məsuliyyət formalaşırdı, ədəbiyyata daha ciddi yanaşırdım. Təxminən 6-7-ci sinifdə oxuyanda şeirlərim rayon qəzetində, daha sonra isə “Ədəbiyyat qəzeti”ndə çap olunmağa başladı.
– Yaradıcılıq fəaliyyətinizə görə sizi qısqanıblarmı?
– Olub, əlbəttə. Ən müxtəlif istiqamətlərdə bunu hiss etmişəm, amma bundan aslı qalmamışam. Təbii hesab etmişəm. Qısqanclıq sənin yaradıcılığına həsəd aparmaqdan irəli gəlirsə, adamlar səndə olan keyfiyyətləri özündə tapa bilmirsə, müəyyən həsəd yarana bilər. Hətta nəinki həsəd hissi, siyasətçi kimi bunun mənə irad tutulduğunun da şahidi olmuşam. İnsana qarşı konkret irad tutmaq üçün onun mövqeyini aşağılamaq, cəmiyyətə neqativ təqdim etmək üçün ciddi iradlar olmayanda ənənəvi uydurma məsələlər ortaya çıxır. Sənin doğulduğun məkandan başlayaraq, göstərdiyin fəaliyyət növünə kimi istənilən şəxs istənilən arqumenti formalaşdırmaq üçün bundan istifadə edə bilər. Bu yalnız bəsit tayfa psixologiyasından qaynaqlanan və beynində Azərbaycanın sərhədlərini bütöv cıza bilməyən insanların düşüncə tərzidir. Mən bu cür insanlara acıyıram. Onlarla mübarizə aparmağa nə vaxtım, nə də həvəsim var...
– Bəstəkarlarla münasibətiniz necə olub?
– Yaxşı olub. Mənim peşəkar piano təhsilim yox idi. Amma Şəfiqə Məmmədova mənə dərs deyib, musiqidən anlayışım da kifayət qədər yaxşı olub. “Azadlıq” marşı tam hazır olandan sonra bir neçə dostumla birlikdə Tofiq Quliyevin yanına getdik. O da bizi böyük məmuniyyətlə qarşıladı, təqdir etdi. Hətta özü marşı pianoda ifa elədi. Giriş hissəsinin necə olması barədə, eləcə də başqa bəzi məsləhətlər verdi.
– Cavanşir Quliyevlə münasibətiniz necədir?
– Cavanşir məüllimlə münasibətlərimiz ümumi şəkildədir, görüşmüşük, bir-birimizi tanıyırıq. Daha çox Nailə və Hikmət Mirməmədli ilə birlikdə işlərimiz olub.
– Bəstəkarlar sizə müraciət edib, ya siz onlara?
– Mən Mədəniyyət Nazirliyində çalışırdım, ünsiyyətimiz yaranmışdı. Sonra onlar mənə müraciət etdilər. Elə mahnı var ki, o sözlərimə yazılıb, eləsi var ki, mən musiqiyə mətn yazmışam. Onlar içərisində Səbinə İlyasovanın ifa etdiyi “Azərbaycan” mahnısı var, məsələn. Daha sonra cənab Prezidentin 2003-cü ildə seçki kampaniyası zamanı yazılan marşı mətn olaraq qələmə almışam. Eləcə də Xanım İsmayılqızı ilə iki işimiz var, Abbas Əhmədin kifayət qədər uğurlu olan “Ürəyim yanar” mahnısının sözlərini yazmışam.
– Müstəqillik əldə etdikdən sonra belə bir fikir yayıldı ki, bizim dillər əzbəri olan marşımız yoxdur.
– Adamlar oxumurlar, dinləmirlər, sonra deyirlər ki, yoxdur. Sən dinləmirsənsə, bu o demək deyil ki, yoxdur. Bizim “Qayıdış” marşımız var. Anar İlhamlı oxuyur, həm də elə özü bəstələyib. Mənim ayrıca musiqi və söz müəllifi olduğum “Xüsusi təyinatlılar” marşı var ki, o da kifayət qədər populyardı və qələbədən sonra yazılıb. Amma bunlar həm də zaman tələb edən bir şeydir. İnsan hadisələri bəzən ilk baxışdan emosianal şəkildə qəbul edir. Təbii ki, emosiya vacibdir, amma emosiyalar süzgəcdən keçdikcə cilalanır. Daha ciddi əsərlərin bundan sonra yaranacağını düşünürəm. Amma kifayət qədər yaxşı əsərlər də var.
– Müsahibələrinizin birində demişdiniz ki, 40 yaşdan sonra daha çox yazmağa başlamısınız. İndi nələr yazırsınız?
– Son 1 ildə poeziya nümunəsi, demək olar ki, ərsəyə gəlməyib. 1-2 bəndlik şeirlər yazmışam, vəssalam. Bu, deputatlıq fəaliyyətimlə bağlı deyil. İnsanın həyatının ana xətti olur. Yəni insan da əsər kimidir, onun da kulminasiya nöqtəsi olur. Mənim yaşımda olan insanlarin, yəni könlü vətənə və milli ideologiyaya bağlı insanların bir arzusu var idi, müstəqil dövlətimiz olsun, Qarabağ düşməndən alınsın, Azərbaycan ərazisi bütövləşsin. Bu hədəflər də Ali Baş Komandan, rəşadətli ordumuz tərəfindən həyata keçirildi. Mən həyatımın ən böyük mükafatını almışam. Bağlı olduğum ideyalar gerçəkləşib, ona görə də müəyyən boşluğun olması qəbul olunandır. Hansı mərhələyə köklənəcəksən, duyğu sənə təsir edəcək, ya etməyəcək, hələlik bilmirəm, mən indi sadəcə boşluq mərhələsini yaşayıram.
– Yaxşı, bəs, sizcə, hazırda Azərbaycan ədəbiyyatı kimlərin çiynindədir?
– Gənclərin, orta yaşlıların...
– Kimləri oxuyursunuz?
– Çox adamı oxuyuram. Ədəbiyyat adamları çox həssasdır, ona görə mən bu mövzuya jurnalist kimi yanaşa bilmirəm. Mənim üçün ad çəkmək adi bir şeydir, amma hətta dostlarım üçün də bu problemə çevriləcək. Ona görə də mən o problemi yaşamaq istəmirəm.
– Ədəbiyyat adamları ərköyündür. Siz Azərbaycan Yazıçılar Birliyi idarə heyətinin üzvüsünüz. Bu Birliyin fəaliyyəti zaman-zaman ciddi müzakirə olunur. Bu qurum yazıçıların ərköyünlüyünü çəkə bilirmi, ümumiyyətlə, sizcə, narazılıqların səbəbi nədir?
– Biz Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə Sovet dövründəki konteksdən yanaşırıq ki, bu qurum səni böyük ədəbiyyata gətirəcək, səni şair, yazıçı, ümumiyyətlə, ədəbiyyatcı edəcək. Amma indi o deyil, ideologiya kənarda qalıb. Hazırda AYB sadəcə yazıçıların bir araya gəldiyi, bir yerə toplaşdığı formatdır. Burada heç kimi zorla saxlamırlar,sən yazıçı olmaq üçün mütləq Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olmalı deyilsən. AYB-nin üzvü olmayan o qədər gözəl yazıçı və şairlərimiz var. O standartlar artıq çöküb, bu baxımdan, Yazıçılar Birliyinə yazıçıların bir araya toplaşdığı təsisat kimi baxıram. Bu təsisatdan da möcüzə gözləməyə dəyməz. Anarın ədəbiyyat sahəsində xidmətləri çoxdur, bunu bir kənara qoyaq, Anarın AYB-də ən böyük xidməti ondan ibarət oldu ki, böhranlı dövrlərdən keçdiyimiz vaxtda təsisatı dağılmağa qoymadı. Dağılsaydı, nə olacaqdı? Kim bundan faydalanacaqdı? Cəmiyyətə Yazıçılar Birliyinin dağılması nə verə bilər? Mənə maraqlı olan “yaradıcı adam necə nəyisə dağıtmaq istəsin” sualıdır... Bu özü paradoksal vəziyyətdir. Yazıçlar Birliyinə ev verən, kitab çap edən təsisat kimi baxırlar. Ola bilər, kimlərinsə istəyi var, mən onları da qınamıram, amma AYB-nin hədəf olaraq seçilməsi heç də doğru deyil. Təkcə Azərbaycanda deyil, bütün dünyada ədəbiyyatda böhran hökm sürür. Ədəbiyyat heç vaxt kütləvi olmayıb, ola da bilməz. Söhbət keyfiyyətli ədəbiyyatdan gedir. Böyük ədəbiyyat böyük adamların və böyük oxucuların yemidir və kütləvi ola bilməz. Kütləvi meyxana, musiqi, serial ola bilər. Azərbaycanda ədəbiyyat yoxdur deyən sosial şəbəkə istifadəçilərinin əhəmiyyətli hissəsi gedib bir kitabxanadan pulsuz kitab almır və ya bir ədəbiyyat adamının büdcəsinə müəyyən qədər xeyir vermək üçün müəyyən məbləğ ayırıb kitab almaq istəmir. Stimullaşdırıcı faktor olmayandan sonra əsər necə yarana bilər? Ədəbiyyat adamını tarixin bütün dövrlərində xalq saxlayıb. Bu orta əsrlərdə də belə olub, ondan sonrakı zaman kəsiyində də. SSRİ dövründə isə sistem saxlayırdı. Müstəqillik dövründə, bazar iqtisadiyyatının olduğu vaxtda dövlətin vəzifəsi ədəbiyyatı saxlamaq deyil. O sadəcə humanitar siyasətin daxilində ədəbiyyata dəstək verə bilər. Dəstək vermək və saxlamaq fərqli anlayışlardır. Bu baxımdan, xalq ədəbiyyata meyillənməlidir. Oxuduqda görəcək ki, Azəraycan ədəbiyyatında dünyaya çıxa biləcək yetərincə yaradıcılıq nümunələri var. Ola bilər ki, Yazıçılar Birliyinin də hansısa problemləri var. Mənim AYB-dən heç vaxt gözləntim olmadığı üçün problemim də olmayıb. İclaslara çağrılanda gedir, çağrılmayanda getmirəm. İndiyədək də çox iclasında iştirak etməmişəm. Bir sözlə, AYB-nin hara qədər potensialı varsa, ora qədər də gedəcək.
– AYB-nin potensialı nə qədərdir?
– Çox deyil, məhduddur.
– Bayaq dediniz ki, Anarın ən böyük missiyası Birliyi ayaqda saxlamaq idi. 2027-ci ildə növbəti qurultay olacaq və Anar deyib ki, seçkilərdə iştirak etməyəcək. Belə olan halda, Yazıçılar Birliyi ayaqda qala bilərmi?
– Qala bilər. Amma Anardan sonra kimin gələcəyini heç vaxt düşünməmişəm. Mən müasir dövrdə Yazıçılar Birliyinin idarə olunmasına fərqli yanaşıram. Bunu birlik özü üçün müəyyənləşdirməlidir. Onun işi gəlir gətirdi- gətirmədi həm də biznes fəaliyyətinə daxildir. Müəyyənləşdirməlidir ki, AYB ənənəvi yolla gedəcək, ya müasir dövrün tələblərinə uyğunlaşacaq. Əgər müasir dövrə uyğunlaşacaqsa, burada menecement tətbiq olunmalıdır. Artıq nəinki 80-ci, heç 2000-ci illərin əvvəllərinin düşüncəsi ilə ədəbiyyata yanaşmaq olmaz. Çünki qabağımızda çox böyük rəqib – süni intellekt var. Bu da ədəbiyyata böyük problem yaradır. Bunu ona görə problem hesab edirəm ki, süni intellekt artıq musiqilər bəstələyir. İnsanlarda belə bir düşüncə formalaşır ki, süni intellekt yaradıcı beyindir. Ancaq o heç nə yaratmır, o sadəcə yaradılmışların ən yaxısını seçib müəllif hüquqlarını kobud şəkildə pozur və insanların əməyini istismar edir. Bu ən böyük təhlükədir. Belə olacağı təqdirdə daha çevik baxış bucağı olmalıdır. Amma mənim düşüncəmə görə, AYB-də bu işi görəcək heç kim yoxdur, bu barədə düşünmürəm, əslində, maraqlı da deyil.
– “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” konsepsiyası ilə yəqin ki, tanış olmusunuz. Bəs bu konsepsiya Azərbaycan mədəniyyətini, ədəbiyyatını nə dərəcədə qoruyacaq, yaradacaq və ayaqda saxlayacaq?
– Mədəniyyət və incəsənəti ayaqda saxlamaq, inkişaf etdirmək konsepsiya ilə deyil, onun icra olunması ilə bağlıdır. Qeyd edim ki, bu konsepsiya mükəmməl hazırlanıb. Düzdür, maneələr də çoxdur. Burada konkret fərddən və ya üçbaşlı əjdahadan söhbət getmir. Ümumiyyətlə, beyində formalaşan stereotiplər, mədəniyyətə, teatra olan yanaşma dəyişməlidir.
– Stereotip demişkən, bu yaxınlarda Suad Qaranın filmində ümumi professionallıq deyil, sadəcə, müəyyən səhnələr müzakirə olundu. Sizcə, bu yanaşma nə dərəcədə doğru idi?
– Cəmiyyət istər-istəməz peşəkar yanaşmaya münasibət bildirməyəcək, hansısa boşluq axtaracq, səhnələrlə bağlı problemlərin ortaya çıxmasına, qabarmasına zəmin yaradacaq. Prinsip etibari ilə kütlənin yanaşması ilə peşəkar insanların yanaşması arasında fərq çoxdur.
– Hazırda yaradılan mədəniyyət nümunələri sanki kütlə ilə ayaqlaşmağa çalışır...
– Mədəniyyətin ən böyük problemi odur ki, mədəniyyət və mədəniyyət sahəsində olanlar məcburiyyət qarşısında kütlənin müəyyənləşdirdiyi şərtlər çərçivəsində fəaliyyət göstərirlər. Bu tendensiyanın qarşısının alınması üçünmüəyyən addımlar atılır. Amma biz nə qədər boşluğa yol vermişik?
Cəmiyyətdə hər şey bir-biri ilə zəncirvari formada bağlıdır. Biz bu gün ürək bulandıran və zövqsüz musiqi nümunələrindən, ifaçılarından danışırıqsa, onlar göbələk kimi yağışdan sonra ortaya çıxmayıblar. Onları ortaya çıxaran münbit torpaq var. Azərbaycanda adət-ənənələrin eybəcər günə salınmasında, kimlərinsə milyonlar qazanması üçün toy biznesi indisturiyası qurduğu üçün biz mədəniyyət industuriyası sənayesi qura bilməmişik. Biz mədəniyyət sənayesi qurmaqdansa, toy sənayesi qurduq. Bu sənaye də kütlənin zövqünə uyğun olan müğənnilərin ortaya çıxmasına zəmin yaratdı.
– Maraqlıdır ki, ixtisasınız kütləvi tamaşalar təşkilatçı-rejissoru, rejissorluq və aktyorluq sənətinin əsaslarıdır. Səhv etmirəmsə, teatrda, daha sonra Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində, Mədəniyyət Nazirliyində işləmisiniz. Necə oldu ki, mədəniyyət sahəsini buraxıb siyasətə gəldiniz?
– Naxçıvanda teatrda işləmişəm. Orada Nəriman Nərimanovun “Nadir Şah” əsərinə quruluş vermişəm. Bir də ayrı-ayrı televiziyalarda sənədli film formatında, daha sonra isə proqram formatında filmlərin çəkilişində iştirak etmişəm. Sank-Peterburq kinostudiyasında iki filmin iş prosesində iştirak etmişdim, məsləhətçi idim. Birinin adı “Məmləkət”, digərinin adı isə “Övladlar” idi. Fransızlarla birgə film çəkilişləri gedirdi. Amma sonradan o filmlər ümumiyyətlə yayımlanmadı. Bir çox məşhur sovet aktyorlarının iştirak etdiyi film idi. Daha sonra dublajda Dərviş obrazının səsləndirilməsində də iştirak etmişəm. Məni ora həyat apardı, xüsusi seçimim olmadı.
– Həmin ixtisasa yiyələnmək də təsadüf idi?
– Bu sahəni özüm seçdim, davam etdirmək niyyətim var idi. Amma həyatın sizi haradan hara aparacağını bilmək çətindir. Çünki o atmosferdə olmaq sənin dünyagörüşünə çox ciddi təsir edir. Çox güman ki, siyasi proseslər məni buralara gətirməsəydi, həmin sahədə davam edəcəkdim. Detallara da varmayacağam ki, mənə filankəs mane oldu və sair.
– Amma manelər olub...
– Olub, əlbəttə. İstedadlı insanları heç yerdə sevmirlər. Təsəvvür edin ki, siz çox ciddi siyasi polemikanın içindəsiniz və sizə qarşı heç bir arqument tapa bilmirlər və kənara çəkilən kimi deyirlər ki, əşi şairdir də bu. Bu Azərbaycan mentalının, təəssüf ki, mənfi tərəfləridir...
– Bu yanaşma hazırda da davam edir?
– Bu həmişə olub. Deputat yoldaşlarımdan bunu hiss etməmişəm, amma kənardan hiss etmişəm.
– Parlamentdə həmişə mədəniyyət adamları olub...
– Siyasətdə olan insanlar müxtəlif sahələrdən gəlir. Siyasətlə məşğul olmaq üçün səni cəmiyyət və siyasi institutlar yetişdirməlidir.
– Milli Məclisin əvvəlki çağırışlarında da ədəbiyyat adamları təmsil olunub. Siz həmin deputatların fəaliyyətini yaxından izləmisiniz. Hansının mədəniyyət sahəsinə töhfəsini qeyd edə bilərsiniz?
– Qısa müddət ərzində bunları xatırlamaq bir az çətindir. Qənaətimə görə, mədəniyyət sahəsinə bağlı olmayan deputatlar içərisində də kifayət qədər bu sahəyə töhfə verən insanlar olub. Sabir Rüstəmxanlı, Zəlimxan Yaqub, Musa müəllim olduğu dövrdə bir neçə dəfə ciddi məsələlər qaldırıldığını xatırlayıram, eyni zamanda Mikayıl Mirzə parlamentdə təmsil olunarkən teatrla bağlı təkliflər qaldırıb. Həmçinin Zeynəb Xanlarova. Çoxdur. İndinn özündə də var.
– Hazırda da Milli Məclisdə mədəniyyətin müxtəlif sahəsindən olan deputatlar var. Elnarə Akimova, Novruz Aslan, Ülviyyə Həmzəyeva, Polad bülbüloğlu, Aqil Abbas, Hikmət Babaoğlu və sair. Onlarla münasibətiniz necədir?
– Hər biri ilə münasibətim yüksək səviyyədədir. Parlamentdə təmsil olunmazdan əvvəl də istər ədəbiyyat, istər jurnalist kimi də hər biri ilə əlaqlərimiz olub. Bəziləri efirdə qonağım olublar, siyasətdə də aktiv olduğum üçün indi də heç bir dialoq maneəsi görmürəm. Bütün mövzularda danışırıq, o cümlədən də mədəniyyət sahəsindən.
– Deputatlarla həm jurnalist, həm də həmkar kimi ünsiyyətiniz olub. Arada çox böyük fərqlər varmı?
– Mənim mediada olduğum dövrdə kriteriyalarım var idi. Bunu dostlarıma da bildrimişəm ki, jurnalistin yüksək peşəkarlığının göstəricisi onun məlumat paylaşmaqdan ibarət deyil qorumaqdan ibarətdir. O tendensiya bu gün də qorunub saxlanmaqdadır. Ona görə də mənim üçün elə də çətin deyil.
– Deputat olmaq qərarına necə gəldiniz?
– Daha əvvəllər də seçkilərə qatılmışam, məğlub olduğum, ümumiyyətlə seçkilərdə qeydə alınmadığım zaman da olub. Bir hədəfim olub və onun üçün çalışmışam. Deputat olmağım isə ardıcıl siyasi fəaliyyətlə məşğul olduğum 2000-ci ildən hesablasaq, 24 il ərzində göstərdiyim fəaliyyətin gətirdiyi nəticədir.
– Lənkəranda doğulub böyüsəniz də, 90 saylı Ağsu seçki dairəsindən namizədliyinizi irəli sürdünüz. Bu bölgə sizə yad deyil?
– Əvvəla mən siyasətlə məşğul olurdum və siyasətlə məşğul olan insan konkret regon üzrə siyasətlə məşğul olmur. İkinci faktor odur ki, mənim doğmalarım həm də Ağsu, Şamaxıda yaşayır. Bu bölgə ilə qan bağlılıqlarımız var, həmçinin həyat yoldaşım Şamaxıdandır. O baxımdan uşaqlığım, gənclik illərimdə və indinin özündə də o mühitdə olmuşam. Mənim üçün ora qeyri-adi yer deyildi.
– Hazırda Ağsunun əsas problemləri nələrdir?
– İçməli su ilə bağlın problemlə qarşılaşırıq. Şəhərin çox ciddi problemi var, xüsusilə də yay aylarında fasilələrlə su verilir. Bəzən insanlara həftə ərzində iki dəfə içməli su verilir. Suların keyfiyyəti də ürəkaçan deyil. Ağsuda bu problemin həli qısamüddətli layihələrlə həyata keçirilək həll olunacaq məsələ deyil. Bununla bağlı şübhəsiz ki, müraciətlər ünvanlayıram.
– Ağsu və Lənkəran sakinlərinin fərqləri nələrdir?
– Elə bir ciddi fərq yoxdur. Mənim üçün hər iki mühit doğma olub deyə yadlıq hiss etmirəm, təbii qəbul edirəm. Bəlkə də təsadüfən bir mühitə düşsəydim, olsa bilsin ki, o fərqi seçə bilərdim.
– Elm və təhsil komitəsinin üzvü kimi Milli Məclisdə bu sahəyə dair çıxışlarınız olur. Ümumi yanaşsaq, həm elm, həm də təhsil sahəsində Azərbaycanın ən böyük probleminin nə olduğunu düşünürsünüz?
– Bu məsələ kompleks yanaşma tələb edir. İlk vaxtlar bu sahə ilə bağlı suallardan yayınmağa çalışırdım. Mənim pedaqoji fəaliyyətim 90-cı illərdə olub və o dövrlə bu dövr arasında fərq çoxdur, reallıqları çox da bilmirdim. Amma Elm və təhsil komitəsində təmsil olunma istəyimin əsas səbəbləri Ağsunun təhsil sisteminə vermək istədiyim töhfə ilə bağlı idi. Çox istəyirəm ki, bu bölgədə təhsil sistemi inkişaf etsin, gənclərimiz özünü ifadə etməyi öyrənsin. Hansı ki Ağsunun Padarqışlaq, Daşdəmirbəyli, Kəndoba məktəblərinə məkətb demək mümkün deyil. Onların hər birində əsaslı təmirə ehtiyac var, elə yer var ki, orada yenidən məktəb inşa olunmalıdır.
Qaldı ki, problemlərə onlar çoxsaylıqıdr, - məktəbə olan münasibətdən başlamış, ali məktəblərə qəbul prosesinə qədər problemlər var. Mən ümumiyyətlə, ikipilləli nə varsa ləğv olunmasının tərəfdarıyam. Təhsilin keyfiyyətini, məsuliyyətini artırmaq və onu əlçatan etmək lazımdır.
Daha çox insanlarımız ali təhsil alsınlar, ala bilməyəcklərsə, bu onun öz problemi olduğunu deyib onları seleksiyadan keçiririk. Kim sənə hüquq verir ki, insanları seleskiyadan keçirəsən? Müəyyən insanlar var ki, onların keyfiyyətləri müəyyən mərhələdən sonra üzə çıxır. Bu baxımdan hər kəsə bərabər imkanlar yaratmaq lazımdır. Eyni zamanda məktəbin təhsilini və müəllimin nüfuzunu qaldırmaq istəyiriksə, ali təhsil müəssələrinə qəbul prosesi orta məktəbdə əldə olunan nəticəyə uyğun şəkildə həyata keçirilməlidir.
Məktəbin və müəllimin hazırda şagirdə təsir imkanı yoxdur. Şagird məktəbə gəlib oxumursa, ona heç bir təsir etmək imkanı yoxdur.
Valideynin də məktəbə münasibəti dəyişməlidir. Valideyn məktəbə dəstək verməyi təkcə uşağına görə yox, təhsilə verilən dəstək mənasında qiymətləndirməlidir - məkətbdə tədbirlərin keçirilməsi, yeni texnologiyaların istifadəsi konteksində haidəslərə yanaşmalıdır. Valideynlər uşaqların taleyi ilə birbaşa məşğul olmalıdır, onların birləşdiyi komitələr votsap qrupundan ibarət olmamalıdır.
– Son illərdə xüsusilə sosial mediada elm və təhsil naziri Emin Əmrullayevi Azərbaycan müəlliminin nüfuzunu aşağı salmaqla günahlandırırlar. Siz bununla bağlı nə düşünürsünüz?
– Bu mərhələni mütləq keçmək lazımdır. Formal şəkildə diplom alan və ya onu hansısa yolla əldə edən savadsız müəllimlərin məkətblərdən uzaqlaşdırılmasından sonra paralel şəkildə müəllimin nüfuzunun artırılması fonunda addımlar atılacaq. Nüfuz paltar deyil ki, müəllimin əyninə geyindirəsən, bu, şəxsiyyət faktoru ilə bağlıdır, həm də bütövlükdə məkətbin nüfuzunun artırılması ilə bağlıdır. Ayrı-ayrı sahələrdə güzəştə getmək olar, təhsildə isə güzəştə getmək mümkün deyil. Kiminsə sosial problemi yaranacaq deyə, ona yüzlərlə insanı bədbəxt, savadsız etməyə imkan yaratmaq daha böyük cinayətdir.
– Emin Əmrullayevlə münasibətiniz necədir?
– Hamı ilə münaisbətim yaxşıdır, sağlam münasibətimiz var. Emin müəllim Təhsil İnstitutunun direktoru olanda mən “Xəzər aktual” proqramının aparıcısı idim. O vaxt Emin müəllim də və təhsil sahəsində təmsil olunan digər şəxslər də mənim proqramımın qonağı olmuş, onlarla təhsil sahəsində həyata keçirilən və keçirilməsi nəzərdə tutulan məsələləri müzakirə etmişdik.
– Nazirliyin keçirdiyi tədbirlərdə tez-tez görünməyinizin səbəbi bəzən bu münasibətlərlə də bağlanır...
– Yox, bu Elm və təhsil komitəsinin üzvü olmağımla bağlıdır. İnsanlar məni öz tədbirlərində görmək istəyirlərsə, böyük məmnuniyyətlə orada iştirak edirəm.
– Siz həm də Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin üzvüsünüz. Azərbaycanın beynəxalq aləmdə nüfuzu getdikcə artmaqdadır, bu nüfuzun artmasında deputatların nə qədər təsiri var?
– Parlamentarilərin üzərində daha yaxşı bildiyi sahələr üzrə təbii ki, məsuliyyət var. Bu yöndə əsas məsələ dostluq qrupları çərçivəsindəki fəaliyyətdir. Xaricdə Azərbaycanı təmsil etməyə gəldikdə isə bu yöndə daha peşəkar və təcrübəli insanlar var və davamlı bu yöndə fəaliyyət göstəririlər. Hazırda Azərbaycan parlamenti diplomatiyasını müqayisəli şəkildə təhlil etsək görərik ki, kifayət qədər fəaldır. Xüsusilə parlamentin spikeri parlamentlərarası münasibətlərin tənzimlənməsində fəal iştirak edir. Deputatların fəaliyyətinin görünən və görünməyən tərəfi var. Bəzən biz onların sadəcə mediadakı fəaliyyətini dəyərləndiririk, qənaətimə görə, görünən işin əsas qatı altqatda olan proseslərdədir.
– Elçin müəllim, üzərində işlədiyiniz qanun layihəsi varmı?
– Hələik heç bir qanun layihəsi üzərində işləmirəm. Gözlədiyimiz qanun layihələri var, o qanun layihələrinin müzakirəsi zamanı konkret mövqeyimi bildirəcəyəm. Ayrıca qanun layihəsinin hazırlanması ilə bağlı düşünməmişəm.
– Şair Elçin Mirzəbəyli ilə siyasətçi Elçin Mirzəbəyli arasında hansısa daxili mübahisələr olurmu?
– Elə bir ciddi mübahisəm olmur. Yola gedirik (gülür). Baxış bucağında fərqli yanaşmalar ola bilər. Ədəbiyyat adamı bəzi məsələlərə daha həssas yanaşır, siyasətçi isə həssaslığa sədd çəkir və daha praqmatik davranır.
– Deputat olandan sonra dostlarınızın sayı dəyişdi?
– Yox. Elə həminki adamlardır.
– Parlamentə müxtəlif sahələrdən gələn deputatlar var - biznes, diplomatiya, turizm, pedaqoqika, tarix və sair. Jurnalistikadan parlamentə getməyin müsbət və mənfi tərəfləri nələrdir?
– Müsbət tərəfi odur ki, prosesləri daha diqqətli izləyirsən, bəzi məsələlərlə bağlı daha çevik olursan, informasiya kanalların genişdir. Amma mənfi cəhətləri də var. Təəssüflər olsun ki, Azərbaycanda jurnalistlərə münasibətdə onların keçdiyi yola və nümayiş etdirdikləri peşə prinsiplərinə görə deyil, daşıdıqlara ada görə qiymət verilir. Hiss etməmişəm, amma ola bilər ki, bu da maneə yaratsın.
– Sosial mediadan da aktiv istifadə edirsiniz. Seçiciləriniz sizə bu vasitə ilə çatmağa çalışırlarmı? Əgər müraciətlər olursa, onlar hansı istiqamətdədir?
– Müxtəlif istiqamətlərdə yazırlar və əksəriyyətinə də cavab verirəm. Müraciətlər içərisində aidiyyatı olmayan məsələlər də olur. Amma tək Ağsu deyil, müxtəlif bölgələrədn insanlar mənə yazır. Ağsuya ayda iki dəfə gedirəm və insanlar üçün əlçatanam, məni tapmaq elə də çətin deyil.
– Sosial medianın ölkənin siyasi gündəminə necə təsir etdiyini düşünürsünüz?
– Mən sosial medianın ictimai rəy yaratdığını düşünmürəm. İctimai rəyi formalaşdıran şəxslər olur. Onların düşüncəsini sosial şəbəkə formalaşdırmır.
– Deputat kimi jurnalistlərlə də münasibətiniz çox yaxşı qurulub. Onların fəaliyyətini necə qiymətləndirirsiniz, gördüyünüz səhvlər, tövsiyələriniz nələr olardı?
– Ciddi səhvlər haqqında danışmaq istəməzdim. Düşünürəm ki, sosial-humanitar sahədə yazan jurnalistlər arasında problemə çox az rast gəlinir, amma siyasi jurnalistikada kifayət qədər problem var. Çox yaxşı olardı ki, siyasi jurnalistika ilə məşğul olan jurnalistlərimiz ən azından müstəqillik dövrü siyasi prosesləri yaxşı bilsinlər, siyasi terminləri öyrənsinlər, dil bilgiləri olsun. Bütövlükdə jurnalist özünü hər gün inkişaf etdirməlidir.
