Arxiv
20 İyun 2011, 10:46 | ÖLKƏ
Hitlerçi əsirlərin tikdiyi “Domsovet”: Hökümət Evinin tarixi... (FOTOLAR)

Azadlıq mübarizəsinin canlı şahidinin tikilməsi 20 il çəkib


Qədim odlar yurdu Azərbaycanın paytaxtı Bakı, Qafqazın inkişaf etmiş şəhərlərindən biridir. Çox zaman küləklər şəhəri adlanan Bakı öz gözəl küçələri, tarixi tikililəri ilə hər zaman  diqqət çəkə bilib. Doğma şəhərimiz, tarixi tikililər haqqında nə qədər məlumatlıyıq?
Modern.az saytı paytaxtımızdakı memarlıq nümunələrinin hansı məqsədlə, nə vaxt və necə ərsəyə gəldiyini araşdırır.
İlk olaraq Bakının mərkəzində yerləşən və “Domsovet”  kimi tanınan Hökümət Evinin binasından başlamaq qərarına gəldik. Bunun səbəbi var.
Binanın tarixi çox qədim olamasa da, bir çox tarixi proseslərin şahididir. Öncə onu qeyd etmək istərdik ki, xalqımızın azadlıq hərəkatı mənz bu binanın yerləşdiyi meydandan - Azadlıq meydanından başlayıb. Sovet hakimiyyəti öz qanlı əlini bu illərdə də üzərimizdən çəkmədi. 1990-cı il yanvarın 20-də sovet əsgərlərinin vəhşi müdaxiləsi nəticəsində həlak olan şəhidlərimizin bu bina qarşısından keçərək dəfn edilməsi yaddaşa həkk olunan mənzərədəir. 1991-ci ilin oktyabrnda Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin elan edilməsinə şahid olan bu tarixi memarlıq nümunəsinin Azərbaycan tarixində yeri olduqca mühümdür.

Bəs bu nəhəng və əzəmətli bina necə tikilib?

Azərbaycanlı memarların layihəsi keçib, amma təsdiqlənməyib

Ötən əsrin əvvəllərində Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulandan sonra dövlət əhəmiyyətli binaların tikilməsinə ciddi əhəmiyyət verildi. Həmin dönəmdə Azərbaycanın sıravi respublikalardan deyil, neft ehtiyatı olan ölkələrdən biri olduğunu düşünsək, ölkəmizdə belə tikililərin daha da önəm daşıdığını deyə bilərik.

Binanın tarixi ilə bağlı məlumatları araşdırmaq üçün memar Nəriman Əliyevin köməyindən istifadə etdik. Bizimlə söhbət zamanı  Nəriman Əliyev tarixi bina haqqında danışarkən qeyd etdi ki, bina vaxtilə hökümət işcilərinin çalışması məqsədilə inşa olunub.

Rəsmi Moskva hazırkı Hökümət Evinin tikilməsi qərarına 20-ci illərin ikinci yarısında gəlib. 1924-cü ildə Bakıda hökümət üzvləri üçün bina tikilməsi prosesinə start verilir. Proses 30-cu illərin əvvələrinə qədər uzanır. Nəhayət ki, 1932 –ci ildə müsabiqə elan edilir. İki illik müzakirələrdən sonra 1934 –cü ildə müsabiqənin qalibləri müəyyənləşir. Diqqətçəkən məqam odur ki, bu müsabiqədə Azərbaycanın tanınmış memarlarları olan Mikayıl Hüseynov və Sadıq Dadaşov da iştirak edib.
“Onların əsərləri bu günə kimi ən layiqli əsərlər sırasındadır. Lakin, məlum səbəblər üzündən həmin layihə təsdiqlənmədi”-deyən N.Əliyev hesab edir ki, “Domsovet” həmin layihə üzrə tikilsəydi, daha yaxşı olardı. Lakin qərar qəbul etmək Azərbaycanın səlahiyyətində olmayıb. Münsiflər heyəti Moskvada otururdu.. Onlar müsabiqədən sonra qərara gəlirlər ki, müsabiqədə birinci yer  Lev Rudnevə verilsin.

Binanın layihəsi təsdiqləndikdən sonra, onun tikintisi üçün xüsusi yer secmək lazım gəlir. Şəhərin Qərb zonasından Şərqə doğru inkişaf etdiyini nəzərə alaraq mərkəzdə belə bir binanın tikilməsi məqsədəuyğun hesab edilir. Bu məqsədlə, mərkəzdə 6 hektardan artıq meydan seçilir. Qeyd edək ki, binanın qarşısında olan və hazırda “Azadlıq” adlanan meydan bütün keçmiş SSRİ ərazisində böyüklüyünə görə yeganədir. İkinci belə bir meydan isə Belarusun paytaxtı Minsk şəhərindədir. Lakin, bu meydanının ərazisi Azadlıq meydanından bir qədər azdır. Həmin meydanın ərazisi 6 hektara yaxındır.

Binanın tikiləcəyi ərazi müəyyənləşdikdən sonra 13 mərtəbəli sovetlər binasının tikilməsi qərarı təsdiq edilir. Lakin bu zaman təsdiq olunan layihədə nöqsanlar üzə çıxır. Belə ki, 1931 –ci ildə dövlət tərəfindən verilən qərara görə, Azərbaycanda tikilən memarlıq əsərlərində millilik xüsusiyyəti əks olunmalı idi. Lakin rus memarı tərəfindən hazırlanaraq təsdiq edilmiş layihədə belə xüsusiyyətlər yox idi. Buna görə də binanın ilkin formasında kiçik dəyişikliklər etmək qərarına gəldilər. İndi binada gördüyümüz çıxıntılar –dənizə tərəf olan tinlərdəki tağlar, məhz həmin dəyişikliyin nəticəsidir.  Tağlar əvvəlcədən olmayıb. Layihəni ölkənin millilik ornamentlərinin zərurliyi qərarına görə dəyişdirilib. Diqqətlə fikir versək, görmək olur ki, 13 mərtəbəli binada yalnız 3 mərtəbəli tağ var. Düzdür bu o qədər də dəhşətli səhv sayılmasa da,   memarlıq baxımından savadsızlığa yol verilib. Tağların ətrafında yaranan eyvanlarin heç birinə, binanın heç bir mərtəbəsindən və ya otağından çıxışın olmaması da həmin savadsızlığın nəticələrindən biridir. N.Əliyevin sözlərinə görə, burdan belə bir nəticəyə gəlmək olar ki,  həmin eyvanlar sadəcə olaraq, görkəm üçün-millilik xüsusiyyəti yaratmaq üçün inşa edilib.

Əsir düşən faşist əsgərlərinin zəhməti...

Binanın inşasına 1934-cü ildə start verilsə də, İkinçi Dünya müharibəsinin başlanması bu sahədə gedən işləri yarımçıq qoyur.  1945-ci ildə İkinçi Dünya müharibəsi SSRİ-nin qələbəsi ilə başa çatandan sonra yarımçıq qalan binanın tikinti işləri yenidən bərpa edilir. Azərbaycanda geniş yayılmış belə bir inanc var ki, Hökümət Evini əsir düşmüş faşist əsgərləri tikib. N.Əliyevin sözlərinə görə, doğurdan da binanın tikintisində fəhlə kimi əsir alınan alman əsgərlərin güçündən istifadə edilib. Faşist əsgərlərinin binanın tikintisində iştirak etməsi tarixin danılmaz faktıdır.

Uzun prossesdən sonra, nəyahət 1952-ci ildə bu binanın tikintisi başa çatır. Layihənin ilkin variantında 13 mərtəbədən ibarət olması planlaşdırılan binanın son 3 mərtəbəsi təxirə salınır.

Bu 3 mərtəbəni tikməkdən nəyə görə imtina olunması bəlli deyil. Memar Nəriman əliyevin sözlərinə gprə, ilkin ehtimallardan biri ondan ibarətdir ki, ayrılan pul çatmayıb. Tikilməsi nəzərdə tutulan binanın 3 mərtəbəsi təxirə salınaraq, onun vəsaitilə sonradan layihəyə əlavə edilən milli tağlar inşa olunur. 

Hazırda Azadlıq meydanında ucalan tarixi memarlıq abidəsi 10 mərtəbədən ibarətdir. Binanın sahəsi isə təxminən iki hektara yaxındır. Küləklər şəhəri olan Bakı özünün bu əzəli xüsusiyyətini Hökumət Evinə təsiri ilə bir daha göstərib. Belə ki, binanın qurtaracağında olan çıxıntılar-sürahilərin çox hissəsi küləklərə və zamanının təsirinə tab gətirməyərək dağılıb. N.Əliyevin sözlərinə görə, indi həmin sürahiləri də bərpa etmək bir problemə çevrilib.

Bina ilk dəfə inşa olunanda bütün nazirliklərin orada yerləşdirilməsi planlaşdırılırdı. Ancaq bu gün heç də belə deyil.

Sovet memarlığında  Şirvanşahlar elementləri

Hazırda memarlıq abidəsi sayılan Hökumət Evi inşası başa çatdıqdan sonra bir neçə dəfə təmir olunub. Memar Nəriman Əliyevin sözlərinə görə, hər baş tikintiyə 50 il ömür verilir. Və o 50 ilin içində təyinatına görə, yenidənqurma işləri aparılır. Hökümət Evində də müəyyən təmir işləri aparılıb, xırda dəyişikliklər edilib. Bütövlükdə isə yenidənqurma işləri aparılmayıb. N.Əliyev eyni zamanda da bildirir ki, binada tikilinin zahiri görünüşünü dəyişdirən təmir işləri aparıla bilməz.  

Azərbaycanın tarixi memarlıq abidəsi olan bu tikiliyə bənzər ikinçi bir bina dünyanın heç bir ölkəsində yoxdur. Binada gördüyümüz tağlar, sütunlar, sütun tavanlarının zirvələrinin forması Şirvanşahlar sarayından götürülüb. Təbii ki, burda oxşar cəhətlərlə yanaşı, fərqli xüsusiyyətlər də var. Belə ki, tağların ölçüləri fərqlidir. Şirvanşahılar sarayında tağlar sivri, hökümət evində isə qövsvaridir. Fərqli və oxşar cəhətləri olmasına baxmayaraq, hər iki tikili Bakı memarlığına xasdır.

Deyirlər hər gözəlin bir eybi olur. Tarixin möhtəşəmliyini özündə əks etirən bu möhtəşəm binanın yalnız bir qüsuru var. Bu gözəl binanın da eybi orasındadır ki, onunla üzvi əlaqəyə girə biləcək bir bina tapılmadı. Çünki onun fasadları elə həll edilib ki,  o hər tərəfdən tamamlanıb. Və ona nəyisə bağlamağa bir yer yoxdur. Bu gün fikir versəniz, görərsiniz ki, onun ətrafındakı binalar ondan bir az kənarda dayanıblar. Çünki, onunla bağlanmaq mümkün deyil, bu onun eybidir. Bina ortada heykəlsayağı bəzək kimi dayanıb. Ona nəsə yapışdırmaq mümkün deyil.

Memar N.Əliyev hesab edir ki, əgər belə bir problem olmasaydı, o meydanda başqa möhtəşəm kompazisiyalar yaratmaq olardı.

Qotik memarlıq üslübunda tikilən bu binanın inşasında istifadə olunan tikinti materialları, yerli və xaricdən gətirilən materiallar olub. 





Sədaqət SÜLEYMANOVA

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Canəli Əkbərov xəstəxanada 27 İyun 2019, 00:58 Vyanada güclü partlayış: 10 nəfər yaralandı 27 İyun 2019, 00:47 7 nəfər ölümdən son anda qurtuldu 27 İyun 2019, 00:31 Şəhid hərbçilərin övladları üçün robotiks təşkil olundu - FOTOLAR 27 İyun 2019, 00:14 “Türkiyə Rusiya istehsalı S-400 alarsa...” - Pentaqon 26 İyun 2019, 23:51 Rusiyanın AŞPA-da səsvermə hüququ bərpa edilib 26 İyun 2019, 23:32 Şıxovda gənc qız boğuldu 26 İyun 2019, 23:15 Dünya son 1500 ilin ən isti yayını yaşayır 26 İyun 2019, 23:01 AŞPA-da Azərbaycanda yeni çağırışlardan danışıldı 26 İyun 2019, 22:44 Avropa Şurasına  yeni baş katib seçildi - FOTO 26 İyun 2019, 22:25 Putin İnquşetiyaya yeni rəhbər təyin etdi 26 İyun 2019, 22:16 Cəmaləddin Məhəmmədov bürünc medal qazandı 26 İyun 2019, 21:58 İran uranın zənginləşdirilməsini sürətləndirir 26 İyun 2019, 21:46 Azərbaycana  avtomobil idxalı artıb 26 İyun 2019, 21:29 Gömrük postu yaxınlığındakı avtomobil dayanacağı yandı 26 İyun 2019, 21:11 Bakıda yaşayış binası yandı: 15 sakin təxliyyə edildi 26 İyun 2019, 20:53 Tbilisidə  aksiyalar yenidən başladı 26 İyun 2019, 20:38 Rektor tələbələrə daha 10 tövsiyə verdi  26 İyun 2019, 20:36 Azərbaycan II Avropa Oyunlarında ilk qızıl medalını qazandı 26 İyun 2019, 20:19 İlham Əliyev: “Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa edəcək” 26 İyun 2019, 20:03 İlham Əliyev Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseydə - YENİLƏNİB 26 İyun 2019, 20:00 Elçibəyin müşaviri vəfat edib 26 İyun 2019, 19:41 Eks-nazir Ziya Məmmədov “Feysbuk”da - FOTOLAR 26 İyun 2019, 19:35 Gürcü larisi ucuzlaşmaqda davam edir 26 İyun 2019, 19:15 Çin Rusiya neftini almaqdan imtina etdi 26 İyun 2019, 19:04 Lənkəran çayında boğulan gəncin meyiti tapılıb 26 İyun 2019, 18:59 Daha bir erməni əsgər öldü 26 İyun 2019, 18:52 Bakı sakinindən “Makarov” markalı tapança götürülüb 26 İyun 2019, 18:44 Azərbaycan boksçusu “Minsk-2019”un yarımfinalında 26 İyun 2019, 18:37 Avarçəkənimiz II Avropa oyunlarının yarımfinalına çıxdı 26 İyun 2019, 18:27 NATO mənzil-qərargahında Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Günü qeyd edildi 26 İyun 2019, 17:40 Prezident Vəfa Zeynalovaya ev hədiyyə etdi 26 İyun 2019, 16:24 Rəsmi Moskva ABŞ-la İran arasında müharibə başlaya biləcəyini anons etdi 26 İyun 2019, 16:10 “Azərbaycan Ordusu öz sözünü deyəcək, o gün uzaqda deyil” - Deputat Kamilə Əliyeva 26 İyun 2019, 15:50 Bakı bulvarının SOYĞUNÇULARI - Onlardan turistlər də narazıdır! 26 İyun 2019, 15:43