Müasir dövrdə informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı kitablara olan marağın azalmasına səbəb olduğu düşünülə bilər. Lakin kitabxanalar hələ də bilik mənbəyi olaraq cəmiyyətin intellektual inkişafında mühüm rol oynayır. Xüsusilə regionlarda yerləşən kitabxanalar təkcə oxu məkanı deyil, həm də maarifləndirmə və mədəniyyət ocağı kimi çıxış edir.
Azərbaycanda region kitabxanalarının vəziyyəti, onlara olan ehtiyac və oxucu marağı müxtəlif amillərlə müəyyən olunur. Bəzi rayon və kəndlərdə kitabxanalar fəaliyyətini qoruyub saxlasa da, bəzilərində bu sahəyə diqqətin azaldığı müşahidə olunur. Ucqar kəndlərdə yaşayan uşaqlar və gənclər üçün kitabxanalar alternativ bilik mənbəyi rolunu oynayır, çünki internetə çıxış imkanlarının məhdud olduğu ərazilərdə məhz kitablar yeni biliklər qazanmaq üçün əsas vasitəyə çevrilir.
Ölkəmizdə kitabxanaların ümumi sayı 10 il əvvəlki ilə müqayisədə azalmağa doğru gedir. Belə ki, 2015-ci ildə kütləvi kitabxanaların ümumi sayı 3242 idisə, Dövlət Statistika Komitəsinin son statistik məlumatlarına görə bu rəqəm 2913-ə düşüb.
Modern.az-ın Dövlət Statistika Komitəsindən əldə etdiyi məlumata görə, ölkə üzrə ən çox kitabxana Xankəndinin üzərinə düşür. Burada 163 kitabxana fəaliyyət göstərir.
Paytaxtda kütləvi kitabxanaların ümumi sayı isə 97-dir. Kitabxanların ən çox olduğu digər yerlərə isə inzibati ərazi olaraq böyük rayonlar daxildir. Belə ki, Qubada 85, işğaldan azad olunan Kəlbəcərdə 80, Laçında isə 75 kitabxana fəaliyyət göstərir. Bundan əlavə Şəmkir və Ağdaş da kütləvi kitabxana sayına görə digər rayonlardan fərqlənir. Şəmkirdə ümumilikdə 74, Ağdaşda isə 70 kitabxana fəaliyyət göstərir.
Sumqayıt, Gəncə və Mingəçevir şəhərlərində isə kitabxanaları sayı azlıq təşkil edir. Belə ki, Əhalisinin sayında görə ən böyük ikinci şəhərimizdə kitabxanaların ümumi sayı 12-dir, Gəncədə bu rəqəm 25, Mingəçevirdə isə 13-dür.
Ölkəmizdə bir kitabxananın fəaliyyət göstərdiyi rayonlar isə Naftalan və Qubadlıdır. Eyni zamanda Zəngilan, Xocavənd, Şirvan və Xızıda da kitabxanaların sayı azlıq təşkil edir.
Naxçıvan Muxtar Respubliksında isə rayonlar arasında say etibari ilə ciddi fərqlər müşahidə olunur. Belə ki, Naxçıvan şəhərində kitabxanaların ümumi sayı 9, Sədərəkdə 5, Şərurda isə 57-dir.
Müşahidələr onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycanda kitabxanaların say göstəriciləri ümumi mənzərə baxımından qənaətbəxş sayıla bilər. Lakin kitabxana mövcudluğundan daha vacib olan məsələ onların nə dərəcədə effektiv fəaliyyət göstərməsidir. Bir çox bölgələrdə kitabxanalar insanların daim üz tutduğu bilik mənbəyi olmaqdan çox, sadəcə mövcudluğunu qoruyan mədəniyyət ocaqları kimi qalır. Kitabxana fondlarının yenilənməməsi, müasir ədəbiyyat nümunələrinin və müxtəlif auditoriyaya xitab edən kitabların çatışmazlığı oxucu marağının azalmasına səbəb olur. Bundan əlavə, kitabxanalara marağın artırılması üçün təşviqedici tədbirlərin yetərli olmaması da ciddi məsələlərdəndir.
Ekspertlər vurğulayır ki, müasir dövrdə kitabxanalar təkcə kitab saxlanc yeri deyil, həm də intellektual müzakirə məkanına çevrilməlidir. Oxucu cəlbetmə layihələri, kitab müzakirələri, müəllif görüşləri və rəqəmsal kitab bazalarının yaradılması kimi təşəbbüslər bu mədəniyyət ocaqlarının daha canlı və faydalı olmasına töhfə verə bilər. Kitabxana sadəcə bir bina və ya rəflərdə sıralanan kitablar deyil - o, cəmiyyətin maariflənməsi və inkişafı üçün vacib bir körpüdür.
