Azərbaycan Qiymətləndiricilər Palatası (AQP) təsis edilməsindən sonra ölkədə qiymətləndirmə fəaliyyəti vahid strukturun nəzarəti altında həyata keçirilir. Belə ki, indiyə qədər istənilən qiymətləndirici ilə əməkdaşlıq etməyə sərbəst olan bır sıra dövlət və maliyyə qurumları artıq yalnız AQP üzvü olan qiymətləndiricilərlə əməkdaşlıq etmək zərurətindədilər.
Qiymətləndirmə fəaliyyəti ilə əlaqəli maliyyə qurumları sırasında başlıca yeri bankların tutması heç kimə sirr deyil. Yəni bankların qiymətləndiricilərlə əməkdaşlığı qaçılmazdır. Ancaq bu məqamda ortaya sual olaraq bir mövzu çıxır.
Bank əməkdaşı olan və Dövlət İmtahan Mərkəzinin müvafiq imtahanından uğurlu nəticə əldə edən şəxslər qiymətləndirici ola bilərlərmi?
Modern.az mövzu ilə bağlı Azərbaycan Qiymətləndiricilər Palatasının sədri Nüsrət İbrahimovla həmsöhbət olub.
Müsahibəni təqdim edirik:
- Nüsrət müəllim, öncə ondan başlayaq ki, qiymətləndirici kimdir, onun müstəqilliyi nə deməkdir?
- Azərbaycanda müstəqil qiymətləndirici fəaliyyəti "Qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqında" qanunla tənzimlənir və müstəqil qiymətləndirici olmaq üçün müvafiq sertifikatlara malik olmaq lazımdır. “Qiymətləndirici Qanunla müəyyən edilmiş tələblərə cavab verərək Palatanın üzvü olan, istər daşınmaz əmlak, istərsə də digər aktivlər üzrə müvafiq sertifikatı olan, obyektiv, qərəzsiz və bazar əsaslı dəyər müəyyən edən şəxsdir. Onun müstəqilliyi dedikdə, qiymətləndirmə etdiyi obyektin nəticəsindən birbaşa və ya dolayı şəkildə mənfəət və ya zərər görməməsi nəzərdə tutulur.
- Belə olan halda bank əməkdaşlarının qiymətləndirici olmaq hüquqları varmı?
- Qanuna əsasən Qiymətləndirici qiymətləndirmə fəaliyyətini qərəzsiz və müstəqil şəkildə həyata keçirmək, maraqlar toqquşmasına yol verməmək və etik davranış kodeksinə riayət etmək öhdəliyi daşıyır. Bu mənada bank əməkdaşının qiymətləndirici kimi fəaliyyət göstərməsi yolverilməzdir. Çünki bank işçisi öz işlədiyi banka verilmiş girov predmetini qiymətləndirirsə, bu zaman onun qiymətləndirmə fəaliyyəti artıq maraqlar toqquşmasına səbəb olur və onun müstəqilliyi şübhə altına alır. Yəni o, öz işəgötürəninə xidmət edir, bankın maliyyə riski onun qiymətləndirməsindən asılıdır, qiymətləndirmə bankın qərarına birbaşa təsir göstərir. Bu halda müstəqil qiymətləndirmə prinsipi pozulur. Bu məntiqin hüquqi əsasları Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi və İpoteka haqqında Qanunda da əksini tapıb ki, sonuncu qanunda yazılır ki, İpoteka müqaviləsində girovlu əmlakın qiymətləndirilməsi üçün müstəqil qiymətləndiricinin xidmətlərindən istifadə edilməlidir.
- Bank əməkdaşı olan şəxsin digər banklar və ya digər sifarişçilər üçün qiymətləndirmə aparması üçün onun qiymətləndirici olmasına nə mane olur?
- Bu, nə qanuni zəmanətdir, nə də Palata üçün hüquqi əsasdır. Çünki Qiymətləndiricilər Palatası üzvü qəbul edərkən onun bütün gələcək fəaliyyətini əhatə edən məsuliyyət daşıdığını qəbul edir. Yəni qiymətləndirici olmaq istəyən bank əməkdaşı gələcəkdə öz bankında qiymətləndirmə etməyəcəyini bəyan etsə də, bu bəyanat qəti zəmanət deyil və pozulma ehtimalı qalır. Ona görə də, Palata potensial maraq toqquşması şəraitinin yaranması ilə bağlı ehtimal və risk halları olduğu halda, bu halların yaranmasına səbəb ola biləcək şəxslərin, o cümlədən bank əməkdaşının üzvlük müraciətindən imtina edə bilər. Başqa sözlə desəm, qiymətləndirici fəaliyyəti ilə məşğul olmaq istəyən şəxsin faktiki iş yeri qiymətləndirici kimi onun obyektivliyini və müstəqilliyini sual altına qoyursa, o, yalnız iş yerini dəyişməklə qiymətləndirici kimi fəaliyyət göstərə bilər.
