Ermenistan'da Rusya'nın Gümrü şehrinde bulunan 102. askeri üssünün geleceği etrafındaki tartışmalar yeni ve daha keskin bir aşamaya girdi. Son zamanlarda yerel uzmanlar ve iktidara yakın siyasi çevreler, Moskova'nın Erivan'a karşı uyguladığı seçim öncesi ekonomik kısıtlamaları daha sık dile getiriyorlar. Rusya'nın son günlerde attığı ekonomik adımlardan Ermenistan'ın gördüğü maddi zararın kesin olarak hesaplanması gerektiği belirtiliyor. Bu talep fonunda ise ana hedef olarak Gümrü şehrinde bulunan 102. askeri üs seçildi.
Söz konusu askeri üs, SSCB'nin dağılmasından sonra, bölgesel güvenlik dengesi bahanesiyle kuruldu. 2010 yılında dönemin Rusya lideri Dmitri Medvedev ve Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan arasında imzalanan anlaşmayla üssün Ermenistan'da kalma süresi 2044 yılına kadar uzatıldı. Mevcut anlaşmaların en çok eleştirilen tarafı ise Rusya'nın bu stratejik bölge için Ermenistan'a hiçbir kira bedeli ödememesidir. Bugün Erivan yönetimi bu maddenin ülkenin egemenliğine ve ekonomik çıkarlarına aykırı olduğunu açıkça dile getiriyor.
Tartışmaların en gürültülü tarafı üssün bakım masraflarıyla ilgilidir. Mevcut anlaşmalara göre, Ermenistan bu üssün faaliyet göstermesi için gereken toplam mali yükün tam %50'sini üstlenmiştir. Yani, fiilen Ermenistan kendi topraklarında bulunan yabancı bir ülkenin askeri birliğini kendi bütçesiyle beslemektedir. Erivan'daki siyasi elit arasında artık bu "mali fedakarlığa" son verilmesinin zamanının geldiği konusunda bir fikir birliği oluşuyor.
Yapılan son hesaplamalara göre, resmi Erivan Gümrü'deki 102. askeri üssün bakımı için yılda yaklaşık 60 milyon dolar doğrudan ve dolaylı harcama yapıyor. Ekonomik zorluklar içinde olan bir ülke için bu miktar oldukça büyük bir rakamdır. Siyasi çevreler bu paranın Rusya'nın askeri çıkarlarına değil, Ermenistan'ın kendi milli ordusunun güçlendirilmesine harcanması gerektiğini talep ediyorlar.
Ermenistan bütçesinden ayrılan yıllık 60 milyon doların nereye harcandığı da gizli değil. Bu paranın içine Rus askerlerinin günlük yüksek kaliteli beslenmesi, üssün maddi-teknik teminatı ve karmaşık lojistik masrafları dahildir. Bununla da bitmiyor; Rus subay ve askerlerinin maaş fonunun bir kısmı, ayrıca üssün poligonlarında yapılan askeri eğitimler için kullanılan silah-mühimmatın tedariki de Ermenistan'ın hesabına ödeniyor.
Ermenistan hükümeti içinde ve toplumda artık bu harcamalardan vazgeçilmesi konusunda kesin bir karar oluşmaktadır. Hükümete yakın uzmanlar, Ermenistan'ın resmi olarak bu %50'lik mali yükümlülükten vazgeçmeye hazırlandığını belirtiyorlar.
Uzmanlara göre, Ermenistan'ın üs için tazminat veya kira bedeli talep etmesi, ayrıca cari masrafları ödemekten vazgeçmesi Moskova'nın bölgedeki askeri pozisyonlarına ağır bir darbe vurabilir. Bu gidişat sadece ekonomik bir tartışma değil, Rusya'nın Güney Kafkasya'daki askeri varlığının yeniden gözden geçirilmesi yönünde Erivan'dan gelen ilk ve en ciddi siyasi sinyaldir.
Başbakan Nikol Paşinyan liderliğindeki iktidardaki "Vatandaş Sözleşmesi" Partisi temsilcileri ve onlara bağlı analistler, son yıllarda Rusya'nın güvenlik alanındaki rolünü defalarca sert bir şekilde eleştirdiler. Onlara göre, Rusya Ermenistan karşısındaki müttefiklik yükümlülüklerini yerine getirmedi. Bu nedenle, üssün mali meselesini gündeme getirmek, Erivan'ın Moskova ile ilişkileri tamamen yeniden kurmak isteyen yeni stratejisinin temel bir parçasıdır.
Mesele sadece para talep etmekle bitmiyor. Erivan'ın kulisinde bahsedilen ana nihai hedef, 102. askeri üssün Ermenistan topraklarından tamamen çıkarılmasıdır. Siyasi liderlik, bu üssün artık Ermenistan'ın güvenliğine hizmet etmediğini, aksine ülkeyi batı projelerinden izole ettiğini ve egemenliği sınırladığını düşünüyor.
Ermenistan hükümeti, 2010 yılında imzalanmış ve 2044 yılına kadar yürürlükte olan askeri anlaşmayı tek taraflı veya iki taraflı olarak değiştirmek istiyor. Erivan, anlaşmaya üssün finansmanının durdurulması ve aşamalı olarak azaltılmasıyla ilgili yeni maddeler eklenmesi için hukuki mekanizmalar hazırlıyor.
Üssün faaliyetleri için Ermenistan tarafından sağlanan lojistik destek ve ulaşım koridorları da tehlike altındadır. Erivan, bu lojistik masraflarını keserek üssün hareket ve tedarik imkanlarını minimuma indirmeyi planlıyor. Bu, fiilen üssü askeri açıdan felç etmek demektir.
Peki Ermenistan bu adımları tam resmi olarak atmak için neden hala kararlı hukuki adımlar atmıyor? Cevap Erivan'ın stratejik takviminde gizli: Ermenistan yönetimi sadece Azerbaycan ile nihai barış anlaşmasının imzalanmasını bekliyor. Barış anlaşması imzalandığı an, Rusya'nın askeri üssünün Ermenistan'da kalması için hiçbir meşru "güvenlik" bahanesi kalmayacak.
Ermenistan'ın yıllık 60 milyon dolarlık yardımı kesmesi doğrudan maddi-teknik teminatın durdurulmasına yol açacaktır. Kamu hizmetlerinden askeri birliklerin iç altyapısının yenilenmesine kadar tüm süreçler Rusya'nın üzerine yıkılacak ki bu da Moskova'nın zaten yaptırımlar altında olan bütçesine ek bir yük olacaktır.
Yerel uzmanlar topluma soruyor: Ermeni vergi mükellefi neden Gümrü'deki Rus subayının ve sözleşmeli askerinin maaş fonunu sigortalamalıdır? Bu mali maddenin iptali, Ermenistan'ın iç siyasi arenasındaki iktidarın halka sunacağı en büyük "başarılardan" biri olarak hazırlanıyor.
Erivan'ın Moskova'dan uzaklaşıp Avrupa Birliği ve ABD'ye yaklaşma çabaları fonunda 102. üs en büyük engel rolünü oynuyor. Ermenistan hükümeti, ülkede Rus çizmesi kaldıkça Batı'dan ciddi güvenlik teminatı almanın imkansız olduğunu anlıyor. Bu nedenle mali kesintiler aynı zamanda Batı'ya sadakat gösterisidir.
Ermenistan yönetimi, Rusya'nın son yıllarda Lars geçiş noktasında yarattığı yapay engeller, Ermeni konyakına ve tarım ürünlerine koyduğu yasaklar sonucunda uğradığı zararın resmi istatistiklerini çıkarıyor. Bu zarar, Gümrü üssüne verilen paralarla telafi edilmek üzere karşı tarafa şart olarak ileri sürülecektir.
Henüz Ermenistan hükümeti tarafından bu yönde nihai ve resmi bir karar kamuoyuna açıklanmadı. Ancak konunun ülkenin siyasi gündeminde, parlamento komisyonlarında ve medyada giderek daha fazla yer alması, resmi adımın çok yakında olacağından haber veriyor. Hükümet sadece Moskova'dan gelebilecek sert tepkileri nötralize etmek için hukuki bir zemin oluşturuyor.
Ermenistan'ın barış anlaşmasından hemen sonra gerçekleştirmeyi planladığı bu strateji, tüm Güney Kafkasya'nın jeopolitik haritasını değiştirecek. Rusya üssünün finansmanının kesilmesi ve ardından çıkarılması süreci, Moskova'nın bölgedeki 200 yıllık askeri-siyasi egemenliğine son verilmesi anlamına gelecektir.
Ermenistan hükümetinin planına göre, Azerbaycan ile imzalanacak barış anlaşması Erivan'ın elini tamamen serbest bırakacak. O günün sabahı Moskova'ya resmi bir nota verilerek, anlaşmanın şartlarının değiştirilmesi, yıllık 60 milyon dolarlık finansmanın durdurulması ve 102. askeri üssün Ermenistan'ı terk etmesi için somut bir zaman çizelgesi sunulacak.
