15 avqust 2018, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - CƏMİYYƏT - “Gəncə qiyamı” nədən baş verdi? - İki fərqli BAXIŞ
“Gəncə qiyamı” nədən baş verdi? - İki fərqli BAXIŞ
04.06.2018, 12:25

1993-cü il 4 iyun hadisələrinin 25-ci ili tamam olur. “4 iyun hadisələri” illər keçdikcə, yenə də müzakirə obyektidir.  Həmin vaxt  Gəncədə Azərbaycan ordusunun keçmiş korpus komandiri Surət Hüseynovun başçılıq etdiyi hərbi qüvvələrlə hökumət qüvvələri arasında silahlı toqquşma baş verib. Keçmiş korpus komandiri olan Surət Hüseynovun nəzarətində olan 709 saylı hərbi hissənin tərksilah edilməsi ilə bağlı həyata keçirilən əməliyyat uğursuz olub. Məlum hadisə nəticəsində qiyamçı hərbi qüvvələrlə hökumət qüvvələri arasındakı toqquşmada ümumilikdə  35 nəfər həlak olub.

“Gəncə hadisələri” kimi tarixə düşən 4 iyun olayı Azərbaycanda Elçibəy hakimiyyətinin yıxılması ilə nəticələnib.

Hələ 1993-cü ilin fevralında prezident Əbülfəz Elçibəy 709 saylı hərbi hissənin ləğvi haqqında sərəncam vermişdi. Ancaq bu sərəncamı həmin hissəyə faktiki rəhbərlik edən Sürət Hüseynov icra etməkdən imtina etmişdi.

O, nəinki sərəncamda qeyd edildiyinin əksinə olaraq Yevlax Yun Zavoduna rəhbərlik etməyə getmədi, üstəlik Kəlbəcərin işğalından sonra, prezidenti həmin hərbi hissənin bərpasına inandıra bildi.
Şahidlərin sözlərinə görə, Sürət Hüseynov Elçibəyə demişdi ki, əgər Qarabağda komandanlıq ona verilməsə və 709 saylı hərbi hissə bərpa edilməsə, ermənilər Gəncəni tutacaq. Prezident Gəncənin müdafiəsi və Sürət Hüseynovu neytrallaşdırmaq məqsədi ilə bu sərəncamı verdi. Sürət Hüseynovun yaxın adamlarından biri həmin hissəyə komandir təyin edildi…

Ancaq bu sərəncamdan heç bir ay keçməmiş Sürət Hüseynov prezidentə yazılı ultimatum göndərərək onu tanımadığını açıqca bəyan etdi…

Prezident 709 saylı hərbi hissənin rəhbərliyinin dəyişdirilməsi və onun Ağcabədi rayonuna köçürülməsi haqqında yeni bir sərəncam verdi. Gəncədə bu sərəncamı da yerinə yetirməkdən imtina etdilər, üstəlik ora gələn hüquq mühafizə orqanlarının rəhbər şəxsləri girov götürüldülər.

Şahidlərin deməsinə görə, 709 saylı hərbi hissəyə silahlarının «maqazin»lərini təhvil verib geri qayıtmaq istəyən Prezident Qvardiyasının komandiri və 18 əsgər avtobusdaca gülləbaran edildi. Bu isə Azərbaycanın həmin vaxt qüvvədə olan qanunvericiliyinə görə hakimiyyəti zorla ələ alma və ya saxlama-yəni bir sözlə qiyam adlandırılırdı.

Modern.az saytı 4 iyun olayları ilə bağlı fərqli baxışları təqdim edir:


Hakim Yeni Azərbaycan Partiyası icra katibinin müavini, Milli Məclisin komitə sədri Siyavuş Novruzov o günləri heç vaxt unutmayacağını deyir:

“4 iyun hadisələrinin iştirakçısı olan birisi kimi, qeyd edə bilərəm ki, həmin hadisələr hakimiyyətdə olan AXC-Müsavat cütlüyünün iflası idi. Bəzən hadisələri cəmiyyətə başqa ad altında təqdim edirlər. Amma belə deyil. Səriştəsizlik, idarəetmənin bilinməməsi nəticəsində ölkə xaos vəziyyətinə gətirilmişdi. Bir tərəfdən ərazilərimizin işğal olunması, digər tərəfdən isə  hər bir siyasi partiyanın (Yeni Azərbaycan Partiyası xaric olmaqla-S.N.) özünün silahlı dəstəsinin olması, ayrı-ayrı şəxslərin ordunun müxtəlif qruplarına rəhbərlik etməsi, nizami ordunun olmaması, dövlət idarəçiliyində səriştəsi olmayan insanların rəhbərliyə gətirilməsi, o cümlədən yerli icra hakimiyyətlərində fəaliyyət göstərməsi hər şeyin bərbad hala düşdüyünü göstərirdi. Kim meydanda daha çox qışqırmışdısa, onu hansısa rayona  icra başçısı qoymuşdular. O baxımdan da idarəçilikdən xəbərləri yox idi.

Ölkədə bir xaos hökm sürürdü. Həmin vaxt bu xaosdan istifadə edən qüvvələr Surət Hüseynovun rəhbərliyi ilə Gəncədə qiyam qaldırdılar. Halbuki, həmin şəxsə o vaxtkı rəhbərlik tərəfindən “Milli Qəhrəman” adı verilmişdi. Surət Hüseynov isə qoşunları Qarabağ istiqamətinə deyil, Bakı istiqamətinə göndərmişdi. Ardıcıl olaraq o vaxtlar rayonların icra başçıları bir-bir güllələnirdi, ya da onların yerinə özlərinə yaxın olanı,  əksəriyyəti də kriminal aləmə bağlı olanları təyin edirdilər. Gəncə kimi şəhərdə qiyam baş verdi və icra başçısı qətlə yetirildi. Bu səpkidə proseslər davam etməkdə idi. Bir tərəfdən də cənub zonasında Əlikram Hümbətov qondarma “Talış Muğan Respublikası” adlı separatçı qurum yaradırdı. Bununla da, Azərbaycan parçalanmağa doğru gedirdi. Heydər Əliyev hakimiyyətə gəlməsəydi, Azərbaycan bu gün 100 illiyini qeyd etdiyimiz Cümhuriyyətimizin taleyini yaşayacaqdı. Belə bir anda ümummilli lider Heydər Əliyevə müraciət olundu. Ulu öndərə müraciət olunmaqla həm özlərini, həm də Azərbaycanı xilas etdilər”.

Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin hakimiyyəti dövründə baş nazir olmuş, hökumətin Gəncədə keçirdiyi əməliyyatlara birbaşa nəzarət etmiş Pənah Hüseyn isə bildirib ki, 4 iyun tariximizin ən ağır səhifələrindən biri kimi xatırlanır:


 “O vaxtlar ölkədə öncə hərbi, sonra isə siyasi müxalifət Azərbaycana düşmən münasibətdə olan xarici qüvvələrlə işbirliyi şəraitində Əbülfəz Elçibəyin qanuni hakimiyyətinə qarşı qiyam qaldırdılar. Nəticədə ölkədə ciddi siyasi böhran yarandı. 1992-c ildə müharibənin bitməsi, Kəlbəcərin azad olunması ilə ərazi bütövlüyümüzün saxlanması şərti çərçivəsində həyata keçirilməyə başlanan plan pozuldu. Daha bir neçə rayonumuz işğal olundu. Daxildə vətəndaş qarşıdurması baş verdi. Əlbəttə, bunların nəticələrini bu gün də hiss etməkdəyik. O baxımdan da 4 iyun tariximizin ən ağır səhifələrindən biri kimi yadda qalıb.

 
Mən burda prezidentin hansısa günahını görmürəm. Çünki Elçibəy bu məsələdə bizə, o cümlədən mənə tam səlahiyyət vermişdi. Hesab edirəm ki, bu, xeyli dərəcədə subyektiv amillərlə bağlı oldu. Hətta qiyamçılar Gəncədə bir çox dövlət məmurunu həbs edəndən sonra da qiyamı yatırmağa kifayət qədər imkanlar qalırdı. Olub keçəndən sonra əlbəttə ki, danışmaq və dəyərləndirmək heç də həmişə doğru olmur. Amma hesab edirəm ki, daha cəsarətli və daha qətiyyətli addımlar atmaq lazım idi. İndiki bu zaman məsafəsindən baxanda, hesab edirəm ki, bizim hökumət daha cəsarətli addımlar atmalı idi. Qiyamın yatırılması üçün Konstitusiyanın verdiyi bütün imkanlardan istifadə edilməli idi".


Namidə BİNGÖL
Xəbərin müəllifi
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Milli parka zibil atdı, 500 manat cərimələndi
15.08.2018, 11:08

Milli parka zibil atdı, 500 manat cərimələndi

Tanınmış jurnalist Səbuhi Məmmədli xəstəxanaya yerləşdirildi
15.08.2018, 10:50

Tanınmış jurnalist Səbuhi Məmmədli xəstəxanaya yerləşdirildi

Bu ərazilər susuz qalacaq - SİYAHI
15.08.2018, 10:44

Bu ərazilər susuz qalacaq - SİYAHI

 «Magistr» jurnalının 7-ci nömrəsi çapdan çıxıb
15.08.2018, 10:37

 «Magistr» jurnalının 7-ci nömrəsi çapdan çıxıb

Mehman Hüseynov şərti azadlıq üçün məhkəməyə müraciət etdi
15.08.2018, 10:20

Mehman Hüseynov şərti azadlıq üçün məhkəməyə müraciət etdi

Nazirlik: Verilən göstərişləri icra etməyən iaşə obyektlərinin fəaliyyəti dayandırılacaq
15.08.2018, 10:16

Nazirlik: Verilən göstərişləri icra etməyən iaşə obyektlərinin fəaliyyəti dayandırılacaq

Putin Şimali Koreya lideri ilə görüşə RAZILAŞDI
15.08.2018, 10:12

Putin Şimali Koreya lideri ilə görüşə RAZILAŞDI

Kapital Bank “Breyn Rinq”in qalib komandasını mükafatlandırdı
15.08.2018, 10:06

Kapital Bank “Breyn Rinq”in qalib komandasını mükafatlandırdı

Ermənistan atəşkəsi 91 dəfə pozdu
15.08.2018, 09:52

Ermənistan atəşkəsi 91 dəfə pozdu

Məktəbəhazırlıq qruplarına sənəd qəbulu başlayır
15.08.2018, 09:38

Məktəbəhazırlıq qruplarına sənəd qəbulu başlayır

ABŞ müdafiə naziri Rusiya və Çini HƏDƏLƏDİ
15.08.2018, 09:37

ABŞ müdafiə naziri Rusiya və Çini HƏDƏLƏDİ

İtaliyada körpü uçması nəticəsində ölənlərin sayı 31-ə çatdı
15.08.2018, 09:30

İtaliyada körpü uçması nəticəsində ölənlərin sayı 31-ə çatdı

Polis bir gündə 79 nəfəri saxladı
15.08.2018, 09:19

Polis bir gündə 79 nəfəri saxladı

Ərdoğan ABŞ məhsullarına idxal rüsumunu artırdı
15.08.2018, 09:06

Ərdoğan ABŞ məhsullarına idxal rüsumunu artırdı

Azərbaycan manatının 26 yaşı tamam oldu
15.08.2018, 09:00

Azərbaycan manatının 26 yaşı tamam oldu

Azərbaycanda bəzi qazilərin rütbəsi artırılıb
15.08.2018, 08:38

Azərbaycanda bəzi qazilərin rütbəsi artırılıb

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ
15.08.2018, 08:27

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ

Bakıda qəza böyük tıxac yaratdı
15.08.2018, 00:56

Bakıda qəza böyük tıxac yaratdı

Baş nazir faciə qurbanlarının sayını açıqladı: 22 nəfər
15.08.2018, 00:42

Baş nazir faciə qurbanlarının sayını açıqladı: 22 nəfər

Qarabağdakı abidələrimizin memarlıq quruluşu dəyişdirilir - FOTOLAR
15.08.2018, 00:29

Qarabağdakı abidələrimizin memarlıq quruluşu dəyişdirilir - FOTOLAR

Bitkoin ucuzlaşıb
15.08.2018, 00:13

Bitkoin ucuzlaşıb

Qurban Qurbanov komandadan razıdır
14.08.2018, 23:58

Qurban Qurbanov komandadan razıdır

Lənkəranda qohumu gənc qadını bıçaqladı
14.08.2018, 23:46

Lənkəranda qohumu gənc qadını bıçaqladı

Körpü uçan şəhərdə iki günlük matəm elan edildi
14.08.2018, 23:31

Körpü uçan şəhərdə iki günlük matəm elan edildi

Azərbaycan qızıl hasilatından 180 milyon gəlir əldə edib
14.08.2018, 23:17

Azərbaycan qızıl hasilatından 180 milyon gəlir əldə edib

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı
14.08.2018, 23:01

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı

“Qarabağ” mübarizəni Avropa Liqasında davam etdirəcək – YENİLƏNİB
14.08.2018, 22:49

“Qarabağ” mübarizəni Avropa Liqasında davam etdirəcək – YENİLƏNİB

Yaşamaq üçün ən yaxşı şəhər
14.08.2018, 22:24

Yaşamaq üçün ən yaxşı şəhər

Bakı küçələrini bu maşınlar süpürəcək - VİDEO
14.08.2018, 22:06

Bakı küçələrini bu maşınlar süpürəcək - VİDEO

İtaliyada körpünün uçma səbəbi bilindi
14.08.2018, 21:52

İtaliyada körpünün uçma səbəbi bilindi

Ömrün 55-də şəhidliyin mübarək... - VİDEO
14.08.2018, 21:37

Ömrün 55-də şəhidliyin mübarək... - VİDEO

“Bu Xəzərlə bağlı bütün danışıqlarda rekorddur” - Lavrov
14.08.2018, 21:16

“Bu Xəzərlə bağlı bütün danışıqlarda rekorddur” - Lavrov

Xətaidə mənzildə kişi meyiti tapıldı
14.08.2018, 20:54

Xətaidə mənzildə kişi meyiti tapıldı

Bakıda dolları belə yandırdılar - VİDEO   
14.08.2018, 20:42

Bakıda dolları belə yandırdılar - VİDEO  

Türkiyə ABŞ istehsalı olan tikinti materiallarından imtina edir
14.08.2018, 20:29

Türkiyə ABŞ istehsalı olan tikinti materiallarından imtina edir

ARXİV