Tarih boyunca Yahudiler, uzun süre kendi milli devletleri olmadan, dünyanın çeşitli bölgelerinde cemaatler halinde yaşayarak kimliklerini, dini geleneklerini ve sosyal kurumlarını korumayı başarmışlardır. Yahudi cemaatleri, farklı dönemlerde farklı zorluklarla karşılaşsalar da, yüksek adaptasyon yeteneği, eğitime ve profesyonelliğe verdikleri önem sayesinde birçok ülkede aktif ve görünür bir konum elde edebilmişlerdir. Aynı zamanda, yaşadıkları ülkelerin siyasi, bilimsel, kültürel ve ekonomik gelişiminde önemli rol oynamışlardır.
Azerbaycan da tarihsel olarak bu çok yönlü sürecin bir parçası olmuştur. Yüzyıllar boyunca ülkemizde yaşayan Yahudi cemaatleri, yerel halkla karşılıklı saygı ve işbirliği içinde faaliyet göstererek ülkenin sosyo-politik ve kültürel yaşamına katkıda bulunmuşlardır.
Modern.az, Azerbaycan'da doğup büyüyen ve ülkenin çeşitli alanlarında faaliyetleriyle tanınan Yahudi kökenli kişileri araştırmıştır.
Yevda Abramov, 12 Haziran 1948'de Kuba rayonunun Kırmızı Kasabası'nda doğdu. Azerbaycan Devlet Pedagoji Üniversitesi Tarih Fakültesi'nden mezun olduktan sonra pedagojik faaliyetlerde bulundu. Y. Abramov, Milli Meclis'in eski milletvekilidir. Y. Abramov, III, IV ve V. dönem parlamentoda milletvekili olarak görev yapmış ve özellikle bölgelerin sosyal meseleleriyle ilgili konuşmalarıyla tanınmıştır.
Eski milletvekili, Aralık 2019'da vefat etti.
Anatoli Rafailov, Milli Meclis'in VI ve VII. dönem milletvekili seçildi ve halen parlamentoda görev yapmaktadır. 5 Şubat 1953'te Bakü şehrinde doğdu. Azerbaycan Tıp Enstitüsü Tedavi İşleri Fakültesi'nden mezun oldu. 4 Şubat 2023'te Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından Azerbaycan'ın sosyo-politik yaşamına aktif katılımından dolayı "Şöhret" Nişanı ile taltif edildi. 8 Ekim 2024'te Milli Meclis'te Azerbaycan-İsrail parlamentolararası ilişkiler çalışma grubunun başkanı seçildi.
Timur Vaynşteyn, 1 Mart 1974'te Bakü'de doğdu. 1991'de "Parni iz Baku" ("Bakülü Oğlanlar") Şen ve Hazırcavaplar Kulübü (KVN) takımının sanat yönetmeni seçildi. Bu takım, 1992 yılının şampiyonu, 1995 yılının yaz kupası sahibi ve 2000 yılında yüzyılın şampiyonu unvanına layık görüldü.
T. Vaynşteyn, 1996'da Azerbaycan Tıp Üniversitesi'nin doktor-psikiyatr bölümünden mezun oldu. 1997'de Rusya Televizyon Uzmanları Enstitüsü'nde televizyon yönetmenliği bölümüne kabul edildi. "VİD" telekompanisinde muhabir, editör ve yönetmen olarak çalıştı, daha sonra "Tema", "Dobriy veçer s Yuliyem Qusmanom" programlarının yöneticisi oldu, "Ças pik", "İşu tebya" ve çeşitli programların yazarı olarak faaliyet gösterdi. 1998'de "VİD" telekompanisinin en iyi editörü seçildi. 2000'de "Planeta KVN" programının ve "KVN. 40 let shutya" dizisinin yönetmeni oldu. 2000'den beri Rusya Milli Sinematografi ödülü "Nika"nın, 2003'ten beri ise "Slava" Rusya Milli Spor ödülünün takdim töreninin yapımcısı ve yönetmenidir. 2001'den beri "Lean M" Yapım Merkezi'nin kurucularından biri ve baş yapımcısıdır. Rusya'da yaşıyor ve 20'den fazla film ve diziye yapımcılık yapmıştır.
Moisey Vaynşteyn, 1906'da Bakü Guberniyası'nda doğdu. 1930'da Müzik Teknik Okulu'nu bitirdi, 1934'te ise konservatuvardan mezun oldu. Bakü Gençlik Tiyatrosu'nda (1928-1931), Kızıl Ordu Tiyatrosu'nda (1931-1933) ve Sıhhi Kültür Tiyatrosu'nda (1933-1934) orkestra şefi olarak çalıştı. 1934-1937 yılları arasında Azerbaycan Devlet Radyosu'nda müzik direktörü, 1939-1940 yılları arasında Azerbaycan SSC Sanat Aparatı müzik bölümü müdürü oldu, 1940-1941 yılları arasında Filarmoni'de faaliyet gösterdi. Dört Azerbaycan halk şarkısını piyano ve keman için uyarladı. Bunun yanı sıra, viyolonsel orkestrası için senfoni (1955) ve Veniamin Kamerin'in eserleri temelinde "Mişa, Maşa ve Kaşey" çocuk operasının (1943) yazarıdır.
Harri Kasparov, dünyaca ünlü büyükusta, 1963'te Bakü şehrinde doğdu. 1980'de Bakü'deki 151 numaralı ortaokulu altın madalya ile bitirdi. Daha sonra Azerbaycan Devlet Yabancı Diller Enstitüsü'nde eğitim aldı. 1976'da gençler arasında SSCB şampiyonu oldu. 1980'de büyükusta derecesi almakla birlikte, Dortmund'da gençler arasında dünya şampiyonu unvanını kazandı. 1981'de satrançta SSCB şampiyonu olarak bu unvanı elde eden en genç satranççı oldu. 1985'te Anatoli Karpov'u yenerek dünya şampiyonu unvanını kazandı ve bu unvanını 2000 yılında Vladimir Kramnik'e kaybedene kadar korudu.
Halen yurt dışında yaşamaktadır.
Yuli Qusman, 1992'de Bakü şehrinde askeri doktor, Büyük Vatan Savaşı yıllarında Hazar Deniz Donanması'nın baş terapisti olmuş yarbay Solomon Moiseyeviç Qusman'ın ailesinde doğdu. Azerbaycan Tıp Üniversitesi'nde eğitim alsa da, sinema yönetmeni, siyasetçi, tiyatro yönetmeni, televizyon sunucusu, KVN oyuncusu, aktör ve senarist olarak faaliyet gösterdi. Rusya Sinematografi Akademisi'nin ilk milli ödülü olan "Nika"nın kurucusu ve sanat yönetmeni, KVN jürisinin daimi üyesi, Rusya Yahudi Kongresi Başkanlık Divanı üyesidir. 1993'te Rusya Federasyonu'nun Emektar Sanatçısı unvanına layık görüldü ve Azerbaycan'ın Halk Sanatçısıdır.
Mixail Qusman, Yuli Qusman'ın küçük kardeşidir. 1950'de Bakü şehrinde doğdu. 1970'te Azerbaycan Devlet Yabancı Diller Enstitüsü'nü bitirdi. Uzun süre TASS haber ajansının genel müdür yardımcısı olarak görev yaptı. 2018'de "Altın Çınar" uluslararası ödülü laureatı oldu.
Qod Nisanov, 24 Nisan 1972'de Kuba rayonunun Kırmızı Kasabası'nda doğdu. Bakü'de Finans-Kredi Teknik Okulu'nu, daha sonra Hukuk Enstitüsü'nü bitirdi. 1990'da "AST" kampanyasında çalışmaya başladı. 2001'de Lyublino'da ortağı Zarah İliyev ile birlikte "Moskova" ticaret merkezini açtı, 2005'te "Biskvit" şirketini ve "Ukrayna" otelini satın aldı. 2006'da "Avrupa" otelini açtı. 2000-2005 yılları arasında "Doymond Katters" MMC'de çalıştı. 2005'ten beri "Kiyevskaya Ploşad" holdinginin yönetim kurulu başkanıdır. 4 Temmuz 2011'de Azerbaycan Cumhurbaşkanı'nın kararıyla halklar arasında dostluğun pekiştirilmesi ve Azerbaycan diasporasının gelişimine yaptığı katkılardan dolayı "Terakki" madalyası ile taltif edildi.
Telman İsmayılov, 1956'da Göyçay rayonunda doğdu. 1973-1976 yılları arasında Azerbaycan Halk Ekonomisi Enstitüsü'nde eğitim aldığı belirtilse de, bu bilgi daha sonra eğitim kurumu tarafından yalanlandı. Onun tarafından Türkiye'nin Antalya şehrinde beş yıldızlı "Mardan Palace" oteli inşa edildi. Otelin açılışı 23 Mayıs 2009'da gerçekleşti, törene Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan ve dünyaca ünlü şarkıcılar katıldı. Projenin değeri 1,4 milyar dolar oldu. Üç oğlu – Elekber, Serxan ve Elxan aile işinde aktif olarak yer almaktadır.
Zarah İliyev, 8 Eylül 1966'da Kuba rayonunun Kırmızı Kasabası'nda doğdu. Rusya'da yaşayan amcalarının davetiyle 1983'te, 17 yaşında Moskova'ya gitti. Başlangıçta "Çeremuşka" adı verilen bölgede çiçek ticaretiyle uğraştı. Daha sonra çiçek sattığı bölgede "Panorama" ticaret merkezi inşa edildi ve bu merkezin sahibi Zarah İliyev oldu. Kendini çeşitli alanlarda deneyen İliyev, konyak ticaretine başladı. Daha sonra "İzmaylovsk" pazarında birkaç ticaret konteyneri satın alarak bunları kiraya vermekle gelir elde etti. Tedricen işini genişleterek yeni alanlara girdi.
1993'te "İliyev" firmasını kurdu ve bu firma aracılığıyla Çerkizovsk pazarının bir kısmını kontrol etti. 2000'de Moskova'daki en büyük toptan satış merkezlerinden biri olan "Moskova" ticaret merkezinin %57'sini satın aldı. "Safra İnstruments" şirketler grubunu kurdu. 2008'de Belize Cumhuriyeti'nde tescil edilmiş "Binston İnvestments Limited" de bu gruba dahildir.
Ayrıca kendi hemşehrileriyle birlikte Moskova'da "Grand" mobilya merkezi, "Elektron Cenneti" ticaret merkezi ve "Moskova" otomobil merkezinin sahibidir.
Qod Nisanov onun en yakın ortaklarından biridir. Kırmızı Kasaba'da komşu olan Qod Nisanov ve Zarah İliyev, dostluklarını daha sonra başarılı bir iş ortaklığına dönüştürdüler. Onların en başarılı projelerinden biri "Avrupa" ticaret merkezidir.
Lütfi Zadə, 4 Şubat 1921'de Bakü'de dünyaya geldi. Tahran Üniversitesi'ni elektrik mühendisliği bölümünden bitirdi. Sonraları ABD'ye göç etti. 1959 yılına kadar ABD'de Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde ve Columbia üniversitelerinde yüksek lisans, doktora dereceleri aldı, profesör olarak faaliyet gösterdi. 1959'dan itibaren Berkeley Üniversitesi'nde profesör, 1963'ten itibaren ise Elektrik Mühendisliği ve Bilgisayar Bilimleri Bölümü başkanı olarak çalıştı. Aynı üniversitede ömür boyu profesör ve Soft Computing Enstitüsü'nün direktörü olarak faaliyet gösterdi.
Birçok yabancı ülke akademisinin üyesi oldu, çok sayıda prestijli toplum ve vakfın ödüllerine layık görüldü, çeşitli madalyalarla taltif edildi. Onlarca yabancı devlet ve sivil toplum kuruluşu tarafından fahri doktora unvanına layık görüldü. Lütfi Zadə, dünyada eserlerine en çok atıf yapılan bilim insanlarından biri olarak kabul edilir, sadece 1990-2000 yılları arasında bilimsel çalışmalarına 36 binden fazla atıf yapıldı.
Altı temel teorisi bugün dünya biliminde ve üretiminde geniş çapta uygulanmaktadır. L. Zadə'ye dünya çapında ün kazandıran ana teori, bulanık mantık teorisidir. Bu yaklaşım, matematikte geleneksel ikili küme kavramına yeni bir içerik vererek bulanık küme kavramını ortaya koydu. Bulanık ölçünün uygulanması, doğada ve toplumda meydana gelen süreçlerin belirsizliğini daha doğru bir şekilde dikkate almayı mümkün kılar. Lütfi Zadə, 2017 yılında, 96 yaşında vefat etti.
Teymur Recebov, 12 Mart 1987'de Bakü şehrinde doğdu. Harri Kasparov ile aynı satranç okulunda eğitim aldı. Babası Yahudi kökenli Boris Şeyn petrol-gaz mühendisi, annesi Leyla Recebova ise İngilizce öğretmenidir. Babasının antrenörlüğüyle 3 yaşından itibaren satranç oynamaya başladı. Bakü'deki 160 numaralı ortaokulda eğitim gördü. Mayıs 2006'da UNICEF'in Azerbaycan Ulusal İyi Niyet Elçisi olarak atandı. 2001'den beri büyükustadır.
Mart 2001'de, 14 yaşında büyükusta unvanını kazanarak dünya satranç tarihinin en genç ikinci büyükustası oldu. 2003'te Linares turnuvasında o dönemin dünya birincisi Harri Kasparov'u yenerek dünya liderini yenen en genç satranççı olarak tarihe geçti. Aynı yıl Vişvanatan Anand ve Ruslan Ponomaryov üzerinde de zafer kazandı ve sonuç olarak bir yıl içinde üç FIDE dünya şampiyonunu yenen tek satranççı olarak tanındı.
Daha sonra da gelişerek elit satranç oyuncuları arasına yükseldi. Kasım 2012'de 2793 reyting puanıyla dünya satranççıları listesinde 4. sıraya kadar yükseldi.
2009, 2013 ve 2017 yıllarında Azerbaycan milli takımıyla Avrupa şampiyonu oldu. 2017'de Cenevre Grand Prix'sini ve 2019'da Dünya Satranç Kupası'nı kazandı.
Lev Landau, 22 Ocak 1908'de Bakü'de doğdu. İlk eğitimini Bakü Politeknik Okulu'nda ve Azerbaycan Devlet Üniversitesi'nde aldı. Teorik fiziğin birçok alanında temel bilimsel katkılarda bulunmuş Sovyet fizikçi olarak tanındı. Başarıları arasında kuantum mekaniğinde yoğunluk matrisi metodunun keşfi, diyamanyetizmin kuantum teorisi, süperakışkanlık teorisi, ikinci tür faz geçişleri, süperiletkenliğin Ginzburg-Landau teorisi, plazma fiziğinde Landau sönmesi, kuantum elektrodinamiğinde Landau kutbu ve iki-bileşenli nötrinolar teorisi özel bir yer tutar. Landau, süperakışkanlığın matematiksel teorisi nedeniyle 1962'de fizik alanında Nobel Ödülü'ne layık görüldü.
Albert Aqarunov'un ailesi Kuba rayonunun Kırmızı Kasabası'ndandı, sonradan Emircan kasabasına göç etmişlerdi. Babası Aqarun petrolcüydü ve uzun yıllar Suraxanı'daki petrol yataklarında çalıştı. Aqarunov 1980'lerin sonlarında Sovyet Ordusu saflarında hizmet etti, daha sonra Suraxanı'ya geri döndü.
Birinci Karabağ Savaşı sırasında gönüllü olarak cepheye gitti, tank tugayının bir parçası olarak Ağdam, Cebrayıl, Füzuli ve Laçın yönlerinde savaşlara katıldı. Daha sonra tank komutanı olarak Şuşa'ya gönderildi. Şuşa uğruna savaşlarda şehrin savunmasında kalan son savaşçılardan biri oldu.
Şuşa-Laçın yolunda şehit oldu. Ölümünden sonra Azerbaycan'ın Milli Kahramanı unvanına layık görüldü.
Kadınlar arasında satrançta uluslararası usta olan Lena Qlaz, 1961'de Bakü şehrinde doğdu. 1977'de kadınlar arasında Azerbaycan SSC şampiyonasının galibi oldu. 1979'dan itibaren İsrail'i temsil etmeye başladı. Halen Beer-Şeva Satranç Okulu'nun direktörü ve çocuk antrenörü olarak faaliyet göstermektedir.
Emmanuil Vitorqan, 29 Aralık 1939'da Bakü şehrinde doğmuş bir aktördür. Rusya Halk Sanatçısıdır. Leningrad Devlet Tiyatro, Müzik ve Sinematografi Enstitüsü'nün oyunculuk bölümünü bitirdikten sonra Leningrad Devlet Dram ve Komedi Tiyatrosu'nda çalıştı. Yaratıcılığı 100'den fazla uzun metrajlı filmde canlandırdığı karakterleri kapsamaktadır. Ayrıca Azerbaycan'ın fahri kültür işçisi unvanına layık görüldü.
Tatyana Zatulovskaya, 8 Aralık 1935'te Bakü'de doğdu. Satrançla nispeten geç, 14 yaşından itibaren ilgilenmeye başladı. İlk antrenörü daha sonra Azerbaycan şampiyonu ve fizik profesörü Azer Zeynalov oldu.
Sadece dört yıl içinde deneyimsiz bir satranççıdan SSCB şampiyonasının finalistine kadar yükseldi. İlk birlik turnuvasında dünya şampiyonu Elizaveta Bıkova ile 4. sırayı paylaştı.
1962'de Riga'da düzenlenen SSCB şampiyonasında birinci olduktan sonra Bakü Şehir Sovyeti'nin milletvekili seçildi. 1972 yılına kadar SSCB takım şampiyonalarında Azerbaycan'ı temsil etti.
Larisa Dolina, 10 Eylül 1955'te Bakü şehrinde doğdu. Üç yaşında Bakü'den taşındı. Sovyet ve Rusya estrada ve caz şarkıcısı, aktrisidir, Rusya Federasyonu'nun Halk Sanatçısıdır. Müzik kariyerine 1971'de "Biz Odessitik" estrada orkestrasında başladı. Daha sonra Konstantin Orbelyan'ın liderliğinde Ermenistan Devlet Estrada Orkestrası'nda ve Polad Bülbüloğlu'nun liderliğinde Azerbaycan Devlet Estrada Topluluğu'nda solist olarak faaliyet gösterdi.
Vado Korovin, 29 Ağustos 1972'de Bakü'de doğdu. "Şen ve Hazırcavaplar" kulübünün "Bakılı Oğlanlar" takımındaki performanslarıyla tanındı. Katıldığı bu takım 1992'de şampiyon oldu, 1995'te yaz kupasını kazandı ve XX. yüzyılın en iyi takımları arasında birinci oldu. 2023-2026 yılları arasında Space TV'nin direktörü olarak görev yaptı.
