Rusya'da Eylül ayında yapılacak Devlet Duması seçimlerinden sonra yeni bir seferberlik ilan edileceği yönündeki son haftalarda yayılan bilgiler Kremlin'in gündemini meşgul etti. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise önce Bişkek'te “ŞİÖ artı” formatındaki görüşmede, daha sonra ise 3 Eylül'de Vladivostok'ta bu iddiaları reddederek, bunları “bilgi saldırısı” ve “dezenformasyon” olarak nitelendirdi. Putin, ordunun personel ihtiyacının gönüllü sözleşmeli askerlik hizmetine gelenler aracılığıyla karşılandığını ve yeni bir seferberliğe ihtiyaç olmadığını belirtti.
Böylece, en azından Kremlin'in mevcut pozisyonuna göre, Rusları Eylül seçimlerinden hemen sonra askeri komiserliklere çağıracak yeni bir seferberlik dalgası beklenmiyor.
Modern.az haber veriyor ki, burada Azerbaycanlılar için gözden kaçırılmaması gereken başka bir nokta var.
21 Eylül 2022'de Vladimir Putin, 647 sayılı kararname ile Rusya'da kısmi seferberlik ilan etmişti. Bu belge bugün hala yürürlükten kaldırılmadı. Kararnamenin 4. maddesinde, seferberlik döneminde askeri personel ile yapılan sözleşmelerin bu dönem sona erene kadar yürürlükte kalması öngörülüyor. Kararnamenin kendisinde ise seferberliğin belirli bir bitiş tarihi belirtilmemiştir.
Bu, “2022 seferberliğinin hala yüz binlerce insanın otomatik olarak cepheye gönderilmesi anlamına geldiği” anlamına gelmiyor. 2022 sonbaharından sonra Rusya'da yeni bir kitlesel seferberlik ilan edilmedi ve ordunun tamamlanmasında ana mekanizma sözleşmeli askerlik hizmeti ve gönüllülerin katılımı oldu.
Ancak hukuki açıdan 2022 kararnamesinin yürürlükten kaldırılmaması önemli bir nüanstır. Yani Rusya'da seferberlik rejiminin hukuki temeli tamamen ortadan kalkmadı.
Rusya'daki Azerbaycanlılar için temel soru şudur: kim risk altında?
Bu konuyu özellikle Azerbaycan toplumu için değerlendirirken, birbirinden farklı iki grubu ayırmak gerekir.
Rusya'da yaşayan Rusya vatandaşı etnik Azerbaycanlılar, Rusya mevzuatına göre seferberlik mekanizmasının potansiyel özneleridir. 2020 nüfus sayımına göre Rusya'da kendini Azerbaycanlı olarak gösteren 474.576 kişi vardı. Diğer grup ise Azerbaycan Cumhuriyeti vatandaşlarıdır. Rusya İçişleri Bakanlığı'nın verilerine göre, 2025 yılında çeşitli kategorilerde 224.397 Azerbaycan vatandaşı Rusya'da göç kaydında bulunuyordu. Bu rakam Rusya'da yaşayan tüm Azerbaycanlıların sayısı değil, sadece Azerbaycan vatandaşlarının kaydıyla ilgili bir göstergedir.
Azerbaycan vatandaşının Rusya'da bulunması ise onu otomatik olarak Rusya seferberliğinin öznesi yapmaz. Ancak başka bir tehlike mevcuttur: Rus ordusunda yabancı vatandaşların sözleşmeli olarak hizmete alınması. İşte bu kanal Azerbaycan vatandaşları için ayrı bir risk oluşturuyor.
Savaş zaten Azerbaycanlıların hayatına dokundu
Rusya-Ukrayna savaşında Azerbaycanlıların katılımı yeni bir mesele değil. Çeşitli zamanlarda hem Ukrayna hem de Rusya tarafında Azerbaycanlıların savaştığına dair bilgiler yayıldı.
2022'de, örneğin, Ukrayna Azerbaycanlıları Radası temsilcisi, Ukrayna Silahlı Kuvvetleri saflarında yaklaşık 500 etnik Azerbaycanlının savaştığını ve o döneme kadar aralarında ölenlerin olduğunu açıklamıştı. Rus ordusunda da binlerce Azerbaycanlının hizmet ettiği, yüzlerce soydaşımızın hayatını kaybettiğine dair fiili kanıtlar mevcuttur.
Azerbaycan Başsavcılığı da yabancı ülkelerde, özellikle Ukrayna'daki savaşta Azerbaycan vatandaşlarının katılımına dair gerçeklerin araştırıldığını bildirdi. Kurumun açıklamalarında, çatışmalar sırasında Azerbaycan vatandaşları arasında ölen, yaralanan ve esir düşenlerin olduğu belirtildi.
Bu gerçek, bir şeyi gösteriyor: savaş, Rusya'da yaşayan Azerbaycanlılar için artık sadece televizyonda izlenen uzak bir olay değil.
Putin “seferberlik olmayacak” diyor. Peki ya yarın?
Burada temel mesele, Putin'in dünkü açıklamasını gelecek için değişmez bir garanti olarak kabul etmemektir. Başkanın şu anda yeni bir seferberliğe ihtiyaç olmadığını söylemesi somut bir siyasi pozisyondur. Kremlin hem Bişkek'te hem de 3 Eylül'de bu haberleri reddetti.
Ancak savaş devam ediyor. Rusya'nın insan gücüne olan ihtiyacı ise esasen gönüllülerin ve sözleşmeli askerlerin aracılığıyla karşılanıyor. Bu modelin devam etmesi halinde bile, Rusya'da yaşayan Azerbaycanlı erkekler için risk tamamen sıfırlanmıyor. Özellikle Rusya vatandaşlığı olanlar için seferberlik mekanizmasının hukuki temeli yürürlükte kalıyor. Azerbaycan vatandaşları için ise temel risk, yasal veya yasa dışı yollarla askeri sözleşmeye dahil edilmek ve sonuç olarak savaşa gönderilmektir.
Başka bir deyişle, “Eylül'de seferberlik olmayacak” haberi ile “Rusya'da Azerbaycanlılar için askeri tehlike yok” sonucunu eşitlemek mümkün değildir. Putin, seferberlik hakkında yayılan bilgileri dezenformasyon olarak adlandırabilir. Ancak 2022'de imzalanan 647 sayılı kararnamenin hukuki izi hala duruyor, Rusya-Ukrayna savaşı ise henüz sona ermedi.
