Azerbaycan ile Ermenistan arasında ekonomik ilişkilerin kademeli olarak kurulması zemininde, Ermenistan ürünlerinin Azerbaycan pazarına olası girişi tartışılıyor.
Konuyla ilgili olarak, aslen Batı Azerbaycanlı milletvekilleri görüşlerini Modern.az ile paylaştılar.
Milletvekili Hikmet Babaoğlu, Azerbaycan'da talep gören ürünlerin Ermenistan pazarından ülkemize girmesi halinde burada alıcı bulmasının mümkün olduğunu belirtti. Ona göre ticaret, her şeyden önce karşılıklı üretim, tüketim ve mal değişimi sürecidir. Bugün hiçbir ülke tüm ihtiyaçlarını yüzde yüz kendi içinde üretmiyor ve tüketiciler pazarda alternatif ürünlere de ilgi gösteriyorlar. Bu nedenle Ermenistan ürünlerinin Azerbaycan'da alıcı bulması, esas olarak kalitelerine, fiyatlarına ve pazarın talebine uygunluklarına bağlı olacaktır.
Ermenistan'dan getirilecek gıda ürünlerinin kalitesine gelince, bu ürünlerin de diğer ülkelerden ithal edilen gıdalar gibi ilgili kontrol ve laboratuvar denetimlerinden geçmesi gerektiğini kaydetti. Azerbaycan'da gıda güvenliği konusuna özel önem verilmekte ve ülkeye getirilen ürünler denetlendikten sonra tüketim pazarına sunulmaktadır. Kalitesiz ve belirli standartlara uymayan ürünlerin Azerbaycan'a girişine izin verilmemelidir.
"Azerbaycan vatandaşlarının Ermenistan üretimi ürünleri alıp almaması kişisel tercihe bağlı olacaktır. Burada temel kriter, ürünün menşeinden çok kalitesi ve fiyatıdır. Eğer Ermenistan ürünleri rekabetçi bir fiyata ve kaliteye sahip olursa, belirli bir tüketici grubunun bu ürünleri tercih etmesi mümkündür" dedi.
Doğduğum topraklarda yetişen ürünleri alacağım:
H.Babaoğlu, Ermenistan üretimi ürünleri alıp almayacağı konusunda ise özellikle doğduğu topraklarda yetişen tarım ürünlerine ilgi göstereceğini belirtti. Her coğrafyanın kendine özgü ürünleri ve lezzetleri olduğunu kaydetti. Ayrıca Şirak vilayetinin Amasya, Ağbaba bölgesinde hazırlanan Lori peynirini hatırlatarak, bu peynirin bir zamanlar yüksek kalitesiyle öne çıktığını ve Moskova'ya, hatta Kremlin mutfağına gönderildiğini vurguladı. Bu tür ürünleri yeniden tatmak istediğini belirtti.
Ermenistan'dan Azerbaycan'a getirilecek ürünlere talep oluşabileceğini söyleyen milletvekili, hiçbir ülkenin tüm ihtiyaçlarını tam olarak kendi başına üretmediğini belirtti. Tüketiciler bazı durumlarda pazarda alternatif ürünler ararlar ve Ermenistan ürünleri de kalite ve fiyat açısından uygun olduğu takdirde belirli bir talep oluşturabilir.
"Ticaret öncelikle ekonomik bir olay olsa da, taraflar arasında karşılıklı güvenin oluşmasına ve barış sürecine olumlu etki edebilir. Şirketler arasında kurulan ekonomik ilişkiler karşılıklı işbirliğini güçlendirir ve bu da gelecekte siyasi ilişkilere olumlu etki edebilir.
Konuyla ilgili olarak milletvekili Elşad Musayev, Ermenistan ürünlerinin Azerbaycan'da alıcı bulabileceğini belirtti:
"Azerbaycan ile Ermenistan arasında ticaret ilişkilerinin yeniden kurulması belirli bir ihtiyatla karşılanmalıdır. Uzun yıllar iki ülke savaş ve düşmanlık koşullarında bulunmuş ve Ermenistan'ın Azerbaycan'a karşı işgal ve saldırganlık politikası bu ilişkilerde derin izler bırakmıştır. Bu nedenle ekonomik ilişkilerin genişlemesi siyasi ilişkilerin ve barış sürecinin gelişimine bağlı olacaktır. Ermenistan üstlendiği yükümlülükleri yerine getirmeli, barış anlaşması imzalanmalı ve bundan sonra ilişkilerin kademeli olarak normalleşmesi mümkün olacaktır. Aynı zamanda, Ermenistan toplumunda Azerbaycan'a karşı tutum tekdüze değildir ve bu konuda belirli bir ihtiyatın korunması önemlidir. Ermenistan'dan Azerbaycan'a getirilecek ürünler arasında tarım ürünlerine, özellikle Lori peynirine talep oluşabileceği belirtiliyor. Batı Azerbaycan'dan gelen insanların bu ürünle tanışması, belirli bir alıcı kitlesi oluşturmasına olanak sağlayabilir. Genel olarak ise Ermenistan ürünlerinin Azerbaycan'da alıcı bulması mümkündür, ancak bunun için ürünlerin kalitesi ve tüketici talebi temel faktörler olacaktır."
Milletvekili, Ermenistan'dan getirilecek gıda ürünlerinin kalitesiyle ilgili belirli şüphelerin olmasının doğal kabul edildiğini söyledi. Ancak bu meselenin devlet düzeyinde düzenlenmesi ve ürünlerin kalitesine ciddi kontrolün uygulanması önemlidir. Tüketicilerin de ilk aşamada ihtiyatlı davranması bekleniyor. Ürünler kaliteli olursa ve Azerbaycan tüketicisi tarafından kabul edilirse, zamanla onlara talebin artması mümkündür. Ermenistan üretimi ürünleri kendisinin alması konusunda ise ilk aşamada böyle bir niyetinin olmadığını, belirli bir zaman geçtikten sonra duruma uygun olarak buna bakmanın mümkün olduğunu belirtti.
"Ticaret ilişkilerinin genişlemesinin siyasi ilişkilere de etki edebileceği belirtiliyor. İki ülke arasında ekonomik ilişkilerin kurulması, toplumlar arasında düşmanlık ilişkilerinin azalmasına ve karşılıklı iletişimin oluşmasına yardımcı olabilir. Bu açıdan ticaretin hem Azerbaycan hem de Ermenistan için uzun vadeli perspektifte önemli olduğu vurgulanıyor" dedi.
E.Musayev'e göre, Ermenistan ürünlerinin yerel üreticiler için ciddi bir tehdit oluşturacağı düşünülmüyor. Ermenistan'ın büyük bir ekonomiye ve geniş üretim imkanlarına sahip olmaması nedeniyle Azerbaycan'a büyük hacimli ürün akışının gerçekleşmesi beklenmiyor. Bununla birlikte, Azerbaycan'ın Ermenistan'a enerji kaynakları, petrol ve diğer ürünler ihraç etmesi de karşılıklı ekonomik ilişkilerin gelişiminde önemli rol oynayabilir. İlk aşamada tarafların ihtiyatlı davranması ise doğal bir süreç olarak değerlendiriliyor.
Milletvekili Azay Guliyev açıklamasında, Ermenistan mallarının Azerbaycan'a ithalatının test niteliği taşıdığını söyledi:
"Şu anki aşamada Ermenistan ile ticaret ilişkilerinin kurulmasının hem duygusal hem de barış ve karşılıklı güven açısından önemli pratik bir önemi var. Uzun yıllar süren işgal ve çatışmadan sonra Ermenistan mallarının Azerbaycan'a ithalatı, belirli psikolojik bariyerlerin aşılması açısından test niteliği taşıyor. Bu sürece toplumun ihtiyatla yaklaşması normaldir ve bunun için belirli bir zaman gereklidir.
Diğer yandan, kalıcı barışın sağlanması için karşılıklı güvenin güçlendirilmesi önemlidir. Ekonomik ve ticari ilişkilerin yeniden kurulması bu güvenin oluşmasında önemli rol oynayabilir. Ermenistan toplumu, Azerbaycan ile işbirliğinin çatışma ve asılsız toprak iddialarından daha faydalı olduğunu gerçek hayatta görmelidir. Bu yönde ilk adımı Azerbaycan attı. Ermenistan yönündeki transit kısıtlamaları kaldırıldı ve enerji ürünlerinin ihracatına başlandı. Bu yılın Ocak-Haziran aylarında Azerbaycan'ın Ermenistan'a ihracatı 17,129 milyon dolar, Ermenistan'dan Azerbaycan'a ithalat ise 960 dolar olarak gerçekleşti. Bu nedenle yakın gelecekte Ermenistan'dan Azerbaycan'a çeşitli malların ithalatının artması bekleniyor."
"Ermenistan'dan Azerbaycan'a girecek ürünlerin kalitesi ve güvenliği, ülkenin mevzuatının gerekliliklerine uygun şekilde denetlenmelidir. Vatandaşların bu ürünlerle ilgili endişe duyması anlaşılabilir, ancak devlet kontrolü ve mevcut standartlar dikkate alındığında ciddi bir endişe için temel olmamalıdır" dedi.
Milletvekili, Ermeni mallarının alınıp alınmaması meselesinde ise ilk aşamada duygusal ve psikolojik faktörlerin ön planda olacağının düşünüldüğünü belirtti. Ancak zamanla temel kriterler ürünün kalitesi, fiyatı ve tüketiciye verdiği değer olacaktır.
Azay Guliyev'e göre, bu süreç Azerbaycan'ın Güney Kafkasya'da oluşturmak istediği yeni güvenlik ve işbirliği modelinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Barış anlaşması resmen imzalanmadan ekonomik ve ticari ilişkilerin kurulması ise barış inşası açısından yeni ve olumlu bir emsal oluşturabilir.
Nicat Rüstem
