Yapay zeka dünyayı yok edecek mi? Yoksa insan kendi aklını gönüllü olarak makinelere mi teslim ediyor? Teknoloji insanı kurtaracak mı, yoksa tembelleştirecek mi? Dünyanın en büyük bilim insanları, Nobel ödüllüleri ve teknoloji devleri neden endişeli?
Şimdi tüm dünyanın karşısını bu sorular kesiyor.
Dikkat edelim, birkaç yıl önce bir öğrenci tez yazmak için aylarca kütüphanelerde vakit geçiriyordu. Şimdi ona sadece birkaç saniye yetiyor.
Bir zamanlar makale yazmak, hukuki belge hazırlamak, program kodlamak, hatta teşhis koymak için yıllarca deneyim gerekiyordu. Bugün milyonlarca insan günlük hayatında ChatGPT, Gemini, Claude, Grok ve DeepSeek gibi sistemleri kullanıyor.
Yapay zeka şimdi günümüzün gerçeğidir.
Gerçek şu ki, insanlık elektrikten, internetten ve akıllı telefonlardan kaçamadığı gibi, yapay zekadan da kaçamayacak. Ancak asıl soru başka, insan yapay zekayı yönetecek mi, yoksa yapay zeka insanı mı?
Daha doğrusu, insan kendi aklını, yaratıcılığını, düşünme yeteneğini ve araştırma kabiliyetini gönüllü olarak makinelere teslim edecek mi?
Dünyanın en akıllı insanları neden endişeli?
Yapay zeka hakkında en çok konuşanlardan biri OpenAI şirketinin başkanı Sam Altman'dır. Ona göre, yapay zeka elektrik enerjisi kadar temel bir teknolojiye dönüşecek.
Google DeepMind şirketinin başkanı ve 2024 Nobel ödülü sahibi Demis Hassabis, yapay zekanın kanserden iklim değişikliklerine kadar birçok küresel sorunun çözümünde bir dönüm noktası olabileceğini düşünüyor. Ancak teknoloji dünyasının en nüfuzlu bilim insanları arasında endişe de artıyor.
“Yapay zekanın vaftiz babası” olarak adlandırılan Geoffrey Hinton, Google'dan ayrıldıktan sonra tüm dikkatini bir konuya yöneltti. “Yapay zeka insanlık tarihinde ilk kez kendinden daha akıllı sistemler yaratıyor. Bu ciddi bir tehlikedir” dedi.
Tarihçi ve filozof Yuval Noah Harari ise, insanlığın ilk kez kendinden daha iyi kararlar verebilecek sistemler yarattığını düşünüyor: “Tarih boyunca insanlar alet yaratıyordu. Şimdi ise insanı ikame edebilecek zeka yaratıyor.”
Elon Musk ise daha sert konuşuyor: “Yapay zeka nükleer silahtan daha tehlikeli olabilir.”
Bu fikirler fantastik gibi görünse de, dünyanın en büyük üniversitelerinde yapay zeka tehlikeleri ayrı bir bilim dalına dönüşmüş durumda.
Harvard, MIT, Stanford, Oxford ve Cambridge üniversitelerinde yapay zeka etiği, yapay zeka güvenliği ve süper zeka senaryolarıyla ilgili yüzlerce araştırma yapılıyor.
İnsan düşünmekten vazgeçiyor mu?
En büyük tehlike robotların dünyayı işgal etmesi değil. En büyük tehlike insanın düşünme yeteneğini kaybetmesidir. Harvard Üniversitesi bilim insanları buna “Bilişsel Yükleme” adını veriyorlar. Başka bir deyişle, insan beyninin belirli fonksiyonlarını teknolojiye aktarması olarak değerlendiriyorlar.
Bir zamanlar telefon numaralarını ezberliyorduk. Sonra hafızayı telefona devrettik.
Bugün ise insanlar düşünmeyi, analiz etmeyi ve karar vermeyi yapay zekaya devretmeye başlıyorlar.
Stanford Üniversitesi profesörleri, yapay zekanın verimliliği artırsa da, uzun vadede eleştirel düşünme becerilerini zayıflatabileceği konusunda uyarıyor.
MIT Media Lab ise bu süreci “beceri kaybı” olarak adlandırıyor. Bu, insanın mesleki yeteneklerini kademeli olarak kaybettiği anlamına geliyor.
Bir zamanlar yüzlerce kaynak okuyan öğrenciler vardı…
20 yıl önce bilimsel bir çalışma yazan bir öğrenci, kütüphanelerde aylarca araştırma yapıyordu. Onlarca yazarın fikirlerini karşılaştırıyordu. Yüzlerce kaynak okuyordu. Sonuç olarak konuya kapsamlı bir şekilde hakim oluyordu.
Şimdi ise durum değişti. ChatGPT saniyeler içinde gerekli bilgiyi sunuyor. Elbette bu büyük bir avantajdır, zaman tasarrufudur. Aynı zamanda bir tehlikedir. Sonuç üzücüdür, insan konuyla ilgili geniş bir bilgi tabanına sahip olmuyor. Düşünsenize, bazen bir bilim insanı yazdığı makale hakkında yapay zekanın kendisinden daha az bilgiye sahip oluyor. Bu süreç gazetecilikte, hukukta, pazarlamada, programlamada, ekonomide ve hatta tıpta bile gözlemleniyor.
Yaşlı nesil neden yapay zekayı daha iyi kullanıyor?
Paradoksal görünse de, yapay zekadan en iyi sonucu çoğu zaman yaşlı nesil elde ediyor. Sebep basit, onlar bilgili ve deneyimliler. Yapay zekanın verdiği yanıtlardaki boşlukları görüyorlar. Buna razı olmayıp kaynakları kontrol ediyorlar. Gerekirse değişiklikler yapıyorlar.
Genç nesilde ise durum farklıdır. Birçok durumda yapay zekanın sunduğu metni son sonuç olarak kabul ediyorlar. Değişiklik için bilgi tabanı yeterli değil. Buraya tembellik faktörü de eklenmelidir. İnsan araştırmak istemiyorsa, yapay zeka onu daha da pasifleştirebilir.
Yuval Noah Harari uyarıyor: “Geleceğin en büyük problemi işsiz insanlarla birlikte faydasız insan sınıfının oluşması olabilir.”
Dünyanın en büyük yapay zeka fabrikaları
Birçoğu yapay zekayı sadece bir program olarak görüyor. Muhtemelen siz de böyle düşünüyorsunuz. Aslında yapay zekanın arkasında devasa bir endüstri yatıyor.
Amerika Birleşik Devletleri
Teksas
OpenAI, Oracle ve SoftBank tarafından yürütülen “Stargate” projesinin değeri 500 milyar dolara yakın olarak tahmin ediliyor.
Bu proje tarihteki en büyük yapay zeka altyapısı olarak kabul ediliyor.
Tennessee
Elon Musk'ın xAI şirketinin “Colossus” süper bilgisayarı Memphis şehrinde yer alıyor. Burada 200 bine yakın NVIDIA işlemcisinin çalışması bekleniyor.
Iowa ve Louisiana
Meta şirketi devasa veri merkezleri kuruyor.
Finlandiya
Google, Avrupa'nın en büyük veri merkezlerinden birini burada kurdu.
Çin
Alibaba, Tencent ve Baidu, Pekin, Şanghay ve Shenzhen şehirlerinde büyük yapay zeka kümeleri oluşturuyor.
Yine önceki konuya dönelim, sizce yapay zeka nasıl çalışıyor? Aslında ChatGPT ve diğer sistemler “düşünmüyor”. Onlar trilyonlarca veri üzerinde eğitilmiş büyük dil modelleridir (LLM). Milyarlarca parametreden oluşan nöron ağları, olasılıklara dayanarak bir sonraki kelimeyi tahmin ediyor. Bunun için binlerce grafik işlemci aynı anda çalışıyor. Tabii ki bu, büyük enerji gerektiriyor.
Yapay zeka insandan daha çok su içiyor
Belki de en ilginç konu budur. Sunucular aşırı ısınıyor. Onları soğutmak için büyük miktarda su kullanılıyor. Hatta Norveç'te pilot proje olarak bu su evlerin ısıtılmasında kullanılıyor.
Kaliforniya Üniversitesi araştırmalarına göre, ChatGPT ile 50 sorgu yapılması yaklaşık yarım litre su tüketimi yaratıyor.
Google'ın veri merkezleri yılda 20 milyar litreye kadar su kullanıyor. Microsoft'un su tüketimi son yıllarda yüzde 30'dan fazla arttı. 2030 yılına kadar yapay zeka endüstrisinin enerji talebinin bazı ülkelerin toplam enerji tüketimine yaklaşacağı tahmin ediliyor.
Yapay zeka iş yerlerini yok edecek mi?
Goldman Sachs, 300 milyon iş yerinin yapay zeka dönüşümüne maruz kalabileceğini düşünüyor.
Uluslararası Para Fonu ise yapay zekanın dünya genelindeki işlerin yüzde 40'ını etkileyeceğini belirtiyor.
Ancak Dünya Ekonomik Forumu başka bir tablo gösteriyor. 2030 yılına kadar yüz binlerce meslek yok olacak. Yerine daha fazla yeni meslek ortaya çıkacak.
Tüm bunlardan yola çıkarak diyebiliriz ki, teknolojiler işleri yok etmiyor. Bunu tarih de gösteriyor. Sadece meslekleri değiştiriyor. Burada asıl sorun uyum sağlayamamaktır.
Azerbaycan bu yarışta nerede?
Görünen o ki, Azerbaycan henüz yapay zeka yarışının başında. Ülkede yapay zeka stratejisi oluşuyor. Dijital Gelişim ve Ulaştırma Bakanlığı, İnovasyon Ajansı ve ADA Üniversitesi'nde bu yönde projeler yürütülüyor.
Ancak Azerbaycan'ın en büyük sorunu teknoloji değil, insan sermayesidir. Çünkü yapay zeka çağında asıl servet petrol, gaz ve toprak olmayacak. Asıl servet bilgi, okuyan insan olacak. Analitik yeteneği, yaratıcılığı olan insan olacak.
Böylece, son kanaat şudur ki, yapay zeka dünyayı yok etmeyecek. Ama düşünmeyi durduran, araştırmayan, öğrenmeyen ve tüm kararlarını makinelere devreden insan kendi geleceğini yok edebilir. Tarih boyunca insanlığı yok eden teknolojiler olmadı, teknolojiyi nasıl kullanan insanlar oldu.
O zaman yapay zeka dünyayı yok edecek mi? sorusunun cevabı her insanın kendisindedir.
Elnur AMİROV
