Şəhidlərin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi Azərbaycan cəmiyyətində xüsusi həssaslıqla yanaşılan məsələlərdəndir. Lakin bu müqəddəs xatirənin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi təsadüfi, qeyri-peşəkar, tarixi və təbii mühitə zərər vuran üsullarla həyata keçirilməməlidir.
Modern.az bildirir ki, son zamanlar Şuşada qayaların və digər səthlərin üzərinə şəhidlərin adlarının yazılması ilə bağlı görüntülər ictimai müzakirələrə səbəb olub.
Şəhidlərin adlarının qayalara, divarlara, tarixi və təbii səthlərə yazılması ilk baxışda onların xatirəsinin yaşadılması niyyəti kimi təqdim oluna bilər. Lakin nəticə etibarilə bu cür müdaxilələr həm tarixi mühitin görünüşünü korlayır, həm də həmin xatirənin layiq olduğu səviyyədə təqdim edilməməsinə gətirib çıxarır.
Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində şəhidlərin xatirəsinə ucaldılmış abidələr, parklar, xiyabanlar, memorial komplekslər mövcuddur. Bu məkanlar dövlət səviyyəsində, peşəkar memarlıq və bədii yanaşma əsasında yaradılır, şəhidlərin adlarının və xatirəsinin ləyaqətlə əbədiləşdirilməsinə xidmət edir.
Bu baxımdan şəhid adlarının təsadüfi şəkildə daşların, qayaların və divarların üzərinə yazılması əks effekt yarada bilər. Xatirənin əbədiləşdirilməsi ilə tarixi və ya təbii obyektin zədələnməsi bir-birinə qarışdırılmamalıdır.
Şuşada məsələ daha həssasdır
Məsələ Şuşadan gedirsə, həssaslıq daha da artır.
Şuşa təkcə yaşayış məntəqəsi deyil, Azərbaycanın tarixi, memarlıq və mədəni irsinin ən mühüm mərkəzlərindən biridir. Şəhərdəki hər bir tarixi bina, daş, divar və təbii landşaft ümumi şəhər simasının bir hissəsidir.
Bu səbəbdən Şuşada qayalara, tarixi divarlara və digər obyektlərə istənilən məzmunlu yazının həkk olunması şəhərin tarixi görünüşünə müdaxilə kimi qiymətləndirilə bilər.
Şəhidlərin xatirəsini qorumaq məqsədi ilə edilən hərəkətin özünün başqa bir milli dəyərə – tarixi və mədəni irsə zərər vurması yolverilməzdir.
“Xatirə” adı altında vandalizmə yol verilməməlidir
Binaların, abidələrin, qayaların və digər ictimai obyektlərin üzərinə yazıların yazılması məsələsi Azərbaycanda əvvəllər də gündəmə gəlib.
Nizami Kino Mərkəzinin binasında və digər ictimai məkanlarda müxtəlif yazıların yazılması ilə bağlı oxşar halların vandalizm kimi qiymətləndirildiyi və aidiyyəti şəxslərlə bağlı hüquqi tədbirlərin görüldüyü hallar olub.
Bu baxımdan yazının məzmunundan asılı olmayaraq ictimai, dövlət və ya şəxsi əmlaka zərər vurulmasına münasibətdə vahid yanaşma olmalıdır.
Şəhid adının belə bir hərəkətdə istifadə olunması həmin əməli avtomatik olaraq qəbulolunan etmir.
Əksinə, şəhidlərin xatirəsi bu məsələdə daha yüksək məsuliyyət tələb edir.
Məsuliyyət məsələsi də gündəmə gəlməlidir
İctimai və şəxsi əmlaka, şəhər infrastrukturuna, mədəniyyət nümunələrinə və tarixi abidələrə məsuliyyətlə yanaşmaq hər bir vətəndaşın borcudur.
Obyektlərin üzərinə yazı yazılması, onların görünüşünün korlanması və fiziki zərərin vurulması hallarında məsuliyyət məsələsi də açıq şəkildə qoyulmalıdır.
Burada əsas prinsip sadədir: qaydalar hamı üçün eyni olmalıdır.
Şəhidlərin xatirəsinə hörmət də məhz həmin adların təsadüfi divarlarda və qayalarda deyil, onlara layiq memoriallarda, abidələrdə və yaddaş məkanlarında qorunmasını tələb edir.
Şəhid ailələrinin münasibəti də önəmlidir
Mövzunun ən həssas tərəflərindən biri şəhid ailələrinin mövqeyidir.
Şəhid adlarının bu formada istifadə olunmasının onların ailələri tərəfindən necə qarşılandığı da ictimai müzakirədə nəzərə alınmalıdır. Çünki şəhidlərin xatirəsinin hansı formada əbədiləşdirilməsi yalnız estetik məsələ deyil, həm də mənəvi məsuliyyət məsələsidir.
Şəhidlərin adının ucaldılması ilə onların adından istifadə edərək tarixi və təbii mühitin zədələnməsi arasında ciddi fərq var.
Şuşa kimi unikal şəhərdə isə bu fərq xüsusilə qorunmalıdır.
Şəhidlərin xatirəsi müqəddəsdir. Məhz buna görə də bu xatirənin yaşadılması təsadüfi yazılarla deyil, dövlətin, cəmiyyətin və şəhid ailələrinin qəbul etdiyi, ləyaqətli və peşəkar formada həyata keçirilməlidir.
