در دنیای مدرن، در پسزمینه مهاجرت جهانی، بحران اقلیمی و هجوم سریع جمعیت به شهرها، مسئله شهرنشینی پایدار به مرکز استراتژیهای امنیت ملی و پایداری اقتصادی کشورها تبدیل شده است. دقیقاً در چنین دوره مسئولیتپذیری، سیزدهمین نشست مجمع جهانی شهرسازی (WUF13) که با مشارکت برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد (UN-Habitat) در باکو برگزار شد، به عنوان مرحلهای جدید در تاریخ شهرسازی جهانی ثبت شد. گردهمایی بیش از 57000 نماینده، مقامات دولتی و کارشناسان شهرسازی از 176 کشور در باکو، بار دیگر وضعیت تزلزلناپذیر آذربایجان را به عنوان یک بستر گفتگوی جهانی تأیید کرد.
سازماندهی سطح بالای این رویداد بزرگ در کشور ما، نمونه بارز سیاست خارجی دوراندیشانه رئیس جمهور الهام علیاف و همچنین افزایش وزن ژئوپلیتیکی آذربایجان در عرصه بینالمللی است. باکو تنها در چند روز به مرکز اصلی فکری تبدیل شد که سیاست مسکن آینده بشریت، توسعه فراگیر و پایداری زیستمحیطی را مدیریت میکند.
اختصاص این مجمع به موضوعی اساسی مانند «محل زندگی برای همه: شهرها و سکونتگاههای امن و پایدار» تصادفی نیست. طبق آمار سازمان ملل متحد، امروز تقریباً 2.8 میلیارد نفر در کره زمین در شرایط نامطلوب و محروم از نیازهای اولیه زندگی میکنند. مجمع باکو نه تنها بستری برای بیان مشکلات، بلکه برای یافتن راهحلهای واقعی بود. تصویب سند «فراخوان باکو برای اقدام»، مهمترین نتیجه جهانی این رویداد، نقطه عطفی در دیپلماسی شهرسازی است.
فلسفه اصلی این سند مستلزم آن است که بیانیهها و برنامههای نظری که تاکنون تصویب شدهاند، اکنون به مرحله اجرای واقعی منتقل شوند. تأمین مسکن تنها یک پروژه ساختمانی یا زیرساختی نیست؛ بلکه اساس عدالت اجتماعی، کرامت انسانی و برابری اقتصادی نیز هست.
این سند گسترش تأمین مالی اقلیمی، ادغام سیاست مسکن با حمایت اجتماعی و محیط زیست را پیشبینی میکند و در ژوئیه 2026 در نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک به عنوان یک نقشه راه جهانی مورد بحث قرار خواهد گرفت.
یکی از استراتژیکترین جنبههای مجمع باکو برای آذربایجان، ارائه کارهای عمرانی بینظیر کشورمان در دوره پس از مناقشه به جامعه جهانی بود. پروژههای «شهر هوشمند» و «روستای هوشمند» که از صفر در مناطق آزاد شده قرهباغ و زنگزور شرقی ساخته شدهاند، تحسین ویژه شرکتکنندگان در مجمع را برانگیخت. تولد دوباره مناطقی که در طول 30 سال اشغال ارمنستان به طور کامل به ویرانه تبدیل شده بودند، به عنوان یک منطقه انرژی سبز، نمایش قدرت فکری و اقتصادی داخلی آذربایجان است.
در چارچوب این مجمع، برنامه «سکونتگاههای هوشمند و پایدار برای بازگشت امن» (4SRP) که با ابتکار آذربایجان و با مشارکت UN-Habitat، سازمان بینالمللی مهاجرت و مرکز اقدام اقلیم و صلح باکو ارائه شد، سهم بزرگی در علم شهرسازی بینالمللی است. این ابتکار نقش یک استاندارد جهانی جدید را ایفا خواهد کرد که شامل اصول بازسازی مناطق آسیبدیده از درگیریها در جهان، بازگشت امن آوارگان (بازگشت) و سازگاری زیستمحیطی است.
در نتیجه، سیزدهمین نشست WUF نه تنها اعتماد و قدردانی بزرگ سازمانهای بینالمللی به آذربایجان را نشان داد، بلکه باکو رسماً نام خود را به عنوان معمار ساخت شهرهای آینده امنتر، سازگار با محیط زیست و فراگیر در تاریخ ثبت کرد.
