بحثها در مورد تصویب قانون اساسی جدید در ارمنستان جایگاه مهمی در دستور کار سیاسی داخلی این کشور دارد. برای ایروان رسمی، انجام این روند نه به عنوان درخواست آذربایجان، بلکه در چارچوب نیازهای سیاسی و حقوقی داخلی ارمنستان، مناسبتر تلقی میشود. با این حال، گامهایی که در مورد تصویب قانون اساسی جدید برداشته خواهد شد، میتواند بر پویایی آینده روابط آذربایجان و ارمنستان و مرحله نهایی روند صلح نیز تأثیر بگذارد.
از سوی دیگر، همزمان با دستور کار صلح در قفقاز جنوبی، نقشه حمل و نقل آینده منطقه نیز در حال شکلگیری است. ابتکار «پل صلح» که توسط ارمنستان مطرح شده و پروژه «کریدور میانی» که آذربایجان نقش اصلی را در آن ایفا میکند، جهتگیریهای متفاوتی از این روند را تشکیل میدهند. ایروان تلاش میکند تا با مشارکت در ارتباطات جدید، از انزوای حمل و نقل خارج شده و فرصتهای ترانزیتی منطقهای خود را گسترش دهد. اما در شکلگیری معماری حمل و نقل و لجستیک منطقه، زیرساختهای موجود و موقعیت ژئواستراتژیک آذربایجان از اهمیت تعیینکنندهای برخوردار است.
همچنین، این اقدامات گویی عمداً برای طولانی شدن و به تأخیر انداختن روند طراحی شدهاند.
راسیم موسابایوف، عضو کمیته روابط بینالملل و روابط بینپارلمانی مجلس ملی، در اظهاراتی به Modern.az در مورد این موضوع، اظهار داشت که صحبت از تغییر قانون اساسی ارمنستان به درخواست آذربایجان نیست، بلکه صحبت از تصویب قانون اساسی جدید است:
«تغییر قانون اساسی با فشار از بیرون بسیار دشوار است. اما تصویب قانون اساسی جدید مسئله دیگری است. ارتباط دادن این موضوع نه به درخواست آذربایجان، بلکه به نیازهای داخلی، مطلوبتر است. آغاز روند تصویب قانون اساسی جدید بلافاصله پس از پایان انتخابات پارلمانی در ارمنستان امکانپذیر نیست. ابتدا باید پارلمان جدید تشکیل شود، نهادهای رهبری و کمیتههای پارلمان ایجاد شوند، سپس برنامه فعالیت دولت به پارلمان ارائه شود. تعهد مربوط به قانون اساسی جدید باید حتماً در برنامه فعالیت دولت منعکس شود. علاوه بر برنامه فعالیت دولت، تشکیل دولت نیز باید صورت گیرد. انجام این کار زودتر از پاییز امکانپذیر نخواهد بود. پس از آن، متن قانون اساسی جدید در دستور کار قرار خواهد گرفت.»
این تحلیلگر سیاسی تأکید کرد که گامهایی که ارمنستان در مورد قانون اساسی جدید برخواهد داشت، نمیتواند جدا از روند عادیسازی روابط با آذربایجان مورد بررسی قرار گیرد:
«صرف نظر از مسئله امضای توافقنامه صلح نهایی بین آذربایجان و ارمنستان، اقدامات عملی در چندین جهت بین دو کشور قبلاً برداشته شده است. جناب رئیس جمهور اعلام کرده بود که با وجود عدم امضای توافقنامه صلح نهایی با ارمنستان، ما در شرایط صلح زندگی میکنیم. مسائل ممکن هم مورد بحث قرار گرفته و هم پیش برده شدهاند. ترانزیت از خاک آذربایجان به ارمنستان باز شده، ارسال سوخت به ارمنستان آغاز شده، و روند تعیین مرزها بین دو کشور ادامه دارد.»
وی همچنین اظهار داشت که روند مربوط به پروژه TRIPP نیز وارد مرحله عملی شده است:
«مسائل مربوط به پروژه TRIPP به مرحله عملیاتی رسیده است. رئیس صندوق در ایالات متحده تأیید شده و متخصصان نیز به ارمنستان میآیند. توافقنامه TRIPP نیز طبق وعده پاشینیان باید در اولین جلسات پارلمان مورد بحث و تأیید قرار گیرد.»
به گفته این تحلیلگر سیاسی، آذربایجان گفتوگو در سطح جامعه مدنی با ارمنستان را نیز توسعه داده است:
«دیدارهایی بین نمایندگان پارلمان و رسانهها برگزار شده و فرصتهای همکاری در این راستا گسترش یافته است. میتوانم بگویم که روند عادیسازی آذربایجان و ارمنستان پیش برده شده است. همه چیز در آنجا به دست آمده است. اما مهم است که روند به صورت پویا پیش برده شود.»
موشفیق جعفروف، عضو کمیته سیاست اقتصادی، صنعت و کارآفرینی مجلس ملی، نیز پروژه «پل صلح» را که ابتکار ارمنستان است، تفسیر کرد. وی خاطرنشان کرد که آذربایجان در سالهای اخیر مزیت جغرافیایی خود را با زیرساختهای حمل و نقل توسعهیافته بیشتر تقویت کرده است:
«جادههای متنوع، زیرساختهای ریلی، فرودگاهها، بنادر، سیستم خطوط لوله و پروژههای انرژی سبز نمونههایی از این امر هستند. در چارچوب دستور کار صلح، عبور بخشی از این پروژهها از خاک ارمنستان نیز پیشبینی شده است. با این حال، آذربایجان در این راستا موقعیت برتری دارد و نقش لوکوموتیو اصلی را در ابتکارات اجرا شده در منطقه ایفا میکند.
خطوط ارتباطی و حمل و نقل در قفقاز جنوبی از نظر توسعه اقتصادی منطقه، گسترش فرصتهای ترانزیتی و تقویت روابط استراتژیک نقش مهمی ایفا میکنند. آذربایجان در این زمینه به توسعه همکاری با همه شرکا، عادیسازی روابط با نخجوان و فعالیت بیوقفه خط ارتباطی آذربایجان-ترکیه اهمیت ویژهای میدهد.
اهمیت «کریدور میانی» در سالهای اخیر به طور قابل توجهی افزایش یافته است. این مسیر با تبدیل شدن به یک جایگزین مهم برای خطوط حمل و نقل سنتی، به یکی از مسیرهای اصلی ترانزیتی تبدیل میشود که آسیای مرکزی را با قفقاز جنوبی و اروپا متصل میکند.»
این نماینده مجلس اظهار داشت که ارمنستان نیز با هدف گسترش مشارکت خود در ارتباطات منطقهای، ابتکار «پل صلح» را مطرح کرده است:
«این ابتکار را میتوان به عنوان یکی از تلاشهای ایروان برای خروج از انزوای حمل و نقل و افزایش فرصتهای ترانزیتی منطقهای ارزیابی کرد. اما ارمنستان نمیتواند با ایستادن در موضع مخالف با آذربایجان، در پروژههای حمل و نقل منطقهای برتری کسب کند. «کریدور میانی» یک پروژه ارتباطی گسترده است که با مشارکت و نقش اصلی آذربایجان توسعه مییابد. پیوستن ارمنستان به این سیستم نیز نه از طریق رویارویی، بلکه از طریق همکاری منطقهای و ادغام با شبکههای حمل و نقل موجود امکانپذیر است.»
