در پس زمینه کاهش سریع سطح آب در دریای خزر، مسئله تنظیم آب رودخانه ولگا و حجم آب ورودی از رودخانه به خزر همچنان اهمیت خود را حفظ کرده است. تاسیسات هیدروتکنیکی و مخازن آب بر روی ولگا که نقش تعیین کننده ای در تعادل آبی خزر دارند، به عنوان یکی از عوامل موثر بر کاهش سطح دریا ذکر می شوند. این واقعیت که این مشکل بر فعالیت بنادر روسیه نیز تأثیر می گذارد، نشان می دهد که این مسئله نه تنها منافع کشورهای حاشیه خزر، بلکه منافع مستقیم مسکو را نیز تحت تأثیر قرار می دهد.
این مسئله در دوره ای که روابط آذربایجان و روسیه وارد مرحله جدیدی شده است، اهمیت بیشتری پیدا می کند. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در ماه جولای در دیدار با جیحون بایراموف، وزیر امور خارجه آذربایجان، اظهار داشت که روابط بین مسکو و باکو در روحیه دوستی و همسایگی خوب در حال توسعه است و طرفین در حال حرکت به سمت تحقق کامل پتانسیل روابط متحدانه هستند. از این منظر، وضعیت زیست محیطی خزر، به ویژه مسئله افزایش حجم آب ورودی از ولگا به دریا، یکی از جهت گیری های عملی است که می تواند بر اساس منافع متقابل بین دو کشور مورد بحث قرار گیرد.
راسیم موسابایوف، عضو گروه کاری بین پارلمانی آذربایجان-روسیه در مجلس ملی، در اظهاراتی به Modern.az گفت که روسیه خود در وهله اول از کاهش بیشتر سطح خزر در نتیجه جمع آوری آب رودخانه ولگا در مخازن رنج می برد:
"در حال حاضر، کم عمق ترین قسمت خزر در سمت روسیه قرار دارد، دقیقاً به دلیل تنظیمات در ولگا. صحبت از این نیست که روسیه برای آذربایجان اقدامی انجام دهد. بررسی مسئله ولگا در وهله اول برای روسیه لازم است تا مشکلات خود را حل کند. در حال حاضر، کشتی های باری بزرگ نمی توانند وارد بنادر روسیه شوند. این کشتی ها مجبورند به بنادر ماخاچکالا در منطقه داغستان بروند. بنابراین، این مسائل برای همه مشکلاتی ایجاد می کند."
این نماینده مجلس تاکید کرد که روسیه باید در تنظیمات رودخانه ولگا تجدید نظر کند:
"روسیه باید زحمت بکشد و در تنظیم آب ولگا اقداماتی انجام دهد تا نه برای خودش و نه برای کشورهای ساحلی خزر مشکلی ایجاد نشود. بنابراین، من فکر می کنم که در چارچوب اجلاس سران کشورهای مستقل مشترک المنافع، بحث های سطح بالایی در مورد محیط زیست خزر باید انجام شود."
آذر الله وردیان، یکی دیگر از اعضای گروه کاری بین پارلمانی آذربایجان-روسیه در مجلس ملی، خاطرنشان کرد که کاهش سطح آب در دریای خزر مشکلات جدی برای همه کشورهای ساحلی ایجاد می کند:
“به طور کلی، کاهش سریع سطح آب در دریای خزر منجر به بروز مشکلات بسیار جدی برای کشورهای حاشیه خزر می شود. باید در نظر داشت که دریای خزر یک حوضه آبی حیاتی برای هر پنج کشور ساحلی به طور جداگانه است. به همین دلیل، هر کشور به شیوه خاص خود به این مسئله واکنش نشان می دهد. در حال حاضر، به ویژه نگرانی آذربایجان، ترکمنستان و قزاقستان در مورد این مشکل برجسته تر به نظر می رسد. روسیه و ایران علاوه بر سایر منابع آبی، به آب های آزاد نیز دسترسی دارند. از این منظر، کاهش سطح دریای خزر برای این کشورها اهمیت نسبتاً متفاوتی نسبت به آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان دارد. اما در هر صورت، این فرآیند روسیه و ایران را نیز بی تأثیر نخواهد گذاشت.”
این نماینده مجلس خاطرنشان کرد که رئیس جمهور آذربایجان، الهام علی اف، بارها در رویدادهای بین المللی مختلف نگرانی خود را در مورد کاهش سطح آب در دریای خزر ابراز کرده است.
به گفته وی، هم عوامل عینی و هم عوامل ذهنی مرتبط با فعالیت های انسانی در بروز این مشکل نقش دارند:
“از جمله دلایل عینی می توان به گرمایش جهانی و سایر تغییرات اقلیمی اشاره کرد. علاوه بر این، عواملی مانند آلودگی آب، مداخلات منفی بر فلور و فون دریای خزر، تخلیه زباله های شیمیایی سنگین به دریا و همچنین کاهش حجم آب ورودی از رودخانه ولگا به خزر نیز وجود دارد.”
به گفته آذر الله وردیان، رودخانه ولگا یکی از عوامل اصلی موثر بر تعادل آبی دریای خزر است. او معتقد است که افزایش حجم آب ورودی از رودخانه به خزر می تواند روند کاهش سطح آب را تا حدودی کند کند:
“ساخت تعدادی از تاسیسات هیدروتکنیکی بر روی رودخانه ولگا در قلمرو روسیه بر حجم آب ورودی به خزر تأثیر می گذارد. در این شرایط، ما شاهد مذاکرات دوره ای بین دو کشور و مطرح شدن مسائل مربوط به وضعیت زیست محیطی ایجاد شده در اطراف خزر هستیم.
یکی از بزرگترین عوامل تأثیرگذار در اینجا، رودخانه ولگا است. افزایش حجم آب ورودی از ولگا به خزر می تواند وضعیت موجود را تا حدودی بهبود بخشد و سرعت کاهش آب را کند کند.”
وی تاکید کرد که قصد طرف روسی برای اتخاذ تدابیر لازم در جهت افزایش حجم آب ورودی از ولگا به خزر می تواند به کاهش تأثیرات این مشکل کمک کند:
“این البته مکانیزمی نیست که 100 درصد مشکل را حل کند. اما به عنوان یک اقدام مشخص، می تواند به جلوگیری از خشک شدن سریع دریای خزر و تنظیم تا حدودی این فرآیند کمک کند.”
این نماینده مجلس معتقد است که اتخاذ موضع واحد توسط کشورهای حاشیه خزر در مورد کاهش سطح آب در دریای خزر ضروری است:
“رویکرد واحد به فرآیندهای جاری در اطراف دریای خزر و اتخاذ تدابیر مشترک ضروری است. پتانسیل هر کشور برای تأثیر مثبت بر این فرآیند باید مورد بررسی قرار گیرد. نه تنها عوامل عینی، بلکه مداخلات انسانی و تکنولوژیکی و همچنین جلوگیری از آلودگی جو و حوضه آبی با مواد مضر باید انجام شود.
اگر به تاریخ نگاه کنیم، فجایع زیست محیطی مانند دریای آرال و دریاچه ارومیه نشان می دهد که فرآیندهای منفی که به موقع متوقف نمی شوند، در نهایت می توانند منجر به عواقب بسیار جدی و دراماتیک شوند.
دریای خزر ارزش مشترک ماست. بنابراین، هر کشور حاشیه خزر باید مسئولیت خود را در چارچوب توانایی های خود انجام دهد و به جلوگیری از کاهش شدید سطح آب کمک کند.”
