Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Bakü'de düzenlenen 31. Bakü Enerji Forumu'nda bölgesel enerji güvenliği ile ilgili önemli mesajlar verdi. Bakan, Türkmenistan gazının Azerbaycan üzerinden Türkiye'ye ve Avrupa'ya taşınmasının zamanının geldiğini belirtti.
"Tüm meslektaşlarımız bu konuyla çok yakından ilgileniyor. Öyle bir zamandayız ki, artık herkes bu projeye 'evet' diyecek" diye ekledi bakan.
Peki Azerbaycan'ın bunun için yeterli altyapısı var mı? Avrupa'ya gaz ihraç eden ülkemizi bu transit nasıl etkileyecek?
Petrol Araştırmaları Merkezi Başkanı İlham Şaban, Modern.az'a yaptığı açıklamada, Türkmenistan gazını ithal etmek ve enerji merkezine dönüşmek Türkiye'nin 30 yıllık hayali olduğunu ve bunun çok büyük ekonomik gelir getirebileceğini belirtti:
"Azerbaycan tarafı ise her zaman bu projeyi desteklediğini, ancak onun doğrudan katılımcısı olmadığını belirtmiştir. Bu projenin gerçekleşmesi için gazı satanla alan arasında ticari bir anlaşma olmalıdır. Şu anda ne Türkmenistan resmi olarak 'gazı batı yönüne çıkarmak istiyorum' diyor, ne de Avrupa'da bu hacimde gazı alacağını beyan eden somut bir şirket var. Şimdiki beyanlar sadece siyasi nitelik taşıyor. Şirketler arasında resmi memorandum imzalanmadıkça altyapı meselesini tartışmak henüz erken."
Uzman, geçen yıl "Türkmengaz"ın İran üzerinden gaz tedariki ile ilgili verdiği sözlerin de bölgedeki gerginlik nedeniyle gerçekleşmediğini hatırlattı. Yani arzu başka, gerçeklik başkadır.
Diğer yandan, bu projenin gerçekleşmesi halinde Azerbaycan'ın gaz pazarındaki konumuna etkisi de dikkat merkezindedir. Şöyle ki, resmi Bakü şu anda Avrupa ülkelerine gaz ihraç ediyor ve pazarın temel katılımcılarındandır. Türkmenistan gazının Azerbaycan üzerinden Avrupa'ya taşınmasıyla ülkemizin kendine rakip yaratıp yaratmayacağı soru işaretleri doğuruyor.
Petrol ve gaz alanı uzmanı, ister gaz satın, ister domates-patates, pazarlama kanunlarının aynı olduğunu belirtti. Eğer bir pazara aynı üründen büyük hacimde ek mal girerse, o pazarda fiyatlar mutlaka düşer:
"Eğer Türkmenistan gazı büyük hacimde bizim boru hatlarımızla Avrupa'ya çıkarsa, gaz sattığımız pazarlarda fiyatlar %15-20 düşebilir. Elbette, her şey hacme bağlıdır. Eğer yataklararası küçük borularla getirilecek 2-3 milyar metreküplük gazdan bahsediliyorsa, bu, fiyata etki etmez.
Diğer yandan, Avrupalı alıcılar şimdiye kadar Türkmenistan gazı faktörünü sadece diğer ülkelerden, örneğin Rusya'dan aldıkları gazın fiyatını düşürmek için bir pazarlama hamlesi, baskı aracı olarak kullanmışlardır. Azerbaycan ise son 19 yılda Avrupa gibi dev bir "mega markette" kendini güvenilir, istikrarlı ve gazı siyasi araç olarak kullanmayan dürüst bir ortak olarak kanıtlamıştır. Biz İran veya Rusya gibi pazardan dışarıda kalmadık, aksine, akıllı siyasetle, bazen gerektiğinde piyasa fiyatının altında satmakla müşterilerimizle uzun vadeli ilişkiler kurduk."
İ.Şaban sonunda, sadece transit ülke olmakla büyük paralar kazanmanın mümkün olmadığını kaydetti:
"Dünyada üretimle ve ticaretle uğraşmayıp, sadece kendi bahçesinden bir şeyi geçirmekle zengin olan ikinci bir ülke yoktur. Gazın transitinde maksimum kazanç dünya tecrübesinde toplam hacmin yaklaşık %5'i, maksimum ise %15'e kadar olur. Örneğin, biz kendi gazımızın transitine göre Gürcistan'a doğal olarak, Türkiye'ye ise para şeklinde yaklaşık %5 ödüyoruz. Evet, yük taşıma hacimleri arttı, ama transit öyle bir şeydir ki, eğer onun vanasını açıp-kapatan ülkelere milyarlar kazandırsaydı, dünyada hiç kimse üretimle uğraşmazdı. Herkes öyle Kürdemir'deki yol kenarı restoranları gibi oturup otobüslerin geçmesini beklerdi, pamuk ekmezdi, üretim yaratmazdı. İllüzyonlara kapılmak lazım değil."
Töhfə Səməd
