Parlamento başkanı olmak için genellikle uzun yıllar siyasi tecrübe, milletvekilliği faaliyeti ve iktidar koridorlarından geçen karmaşık bir yol gereklidir. Ancak Türkmenistan'ın mevcut parlamento başkanının siyasi kariyeri bu açıdan bir istisnadır. O, 34 yaşında ülkenin yasama organına liderlik ederek 2023 yılında dünyanın en genç parlamento başkanı olarak tarihe geçti.
Peki şu anda 37 yaşında olan bu kadın siyasetçi kimdir? Hukukçuluktan parlamento başkanlığına giden yol nasıl oldu ve Türkmenistan gibi kapalı bir sisteme sahip bir ülkede Meclis başkanının gerçek siyasi ağırlığı ne kadardır?
Modern.az sitesinin “Meclis Başkanları” köşesinde ilk tanıtım, şu anda Türkmenistan Meclisi'ne başkanlık eden Dünyägözəl Gülmanova hakkındadır.
Onun siyasi kariyeri parlamentodan değil, hukuk alanından başladı. Gülmanova bu yüksek göreve gelene kadar Türkmenistan Adalet Bakanlığı'nda çeşitli hukuki görevlerde çalıştı, noterlik yaptı, taşınmaz malların devlet kaydıyla ilgilendi ve daha sonra parlamentonun üst kanadında insan hakları komitesine başkanlık etti.
Dünyägözəl Akmuhammedovna Gülmanova 14 Ocak 1989'da Aşkabat'ta doğdu. 1995–2004 yılları arasında ortaokulda eğitim gördü. 2007–2012 yılları arasında ise Mahtumkulu adına Türkmenistan Devlet Üniversitesi'nde hukuk bölümünü bitirdi.
Doktor yardımcılığından hukukçuluğa
D.Gülmanova'nın biyografisinde dikkat çeken noktalardan biri, genç yaşlarında farklı alanlarda çalışmasıdır.
2004–2006 yılları arasında Ahal vilayetinin Bağır köyünde "Bağır" çiftçi birliğinin kiracısı olarak faaliyet gösterdi. Daha sonra, 2006–2007 yılları arasında aynı vilayetin eski Ruhabad ilçe hastanesinde küçük tıbbi personel olarak çalıştı.
Yani gelecekteki parlamento başkanının çalışma hayatı doğrudan devlet siyaseti veya hukuk alanından başlamadı.
Onun esas profesyonel dönüşümü üniversiteyi bitirdikten sonra gerçekleşti.
2012 yılında D.Gülmanova Türkmenistan Adalet Bakanlığı'nda çalışmaya başladı. İlk yıllarda hukuki bilgi ve anayasal mevzuat yönünde danışman olarak faaliyet gösterdi.
Daha sonra bakanlığın çeşitli yapılarında hukukçu görevlerinde çalıştı. 2015–2016 yılları arasında Aşkabat şehrinin Devlet Noterlik İdaresi'nde stajyer ve devlet noteri oldu.
2016–2018 yılları arasında hem Adalet Bakanlığı'nda hukuk meseleleri üzerinde faaliyet gösterdi, hem de taşınmaz mallara hakların ve bu mallarla ilgili işlemlerin devlet kaydı alanında çalıştı. Daha sonra aynı bakanlığın devlet sicil dairesinde baş devlet sicil memuru görevine yükseldi.
O, 2018–2021 yılları arasında Adalet Bakanlığı'nın yasama departmanında ekonomik yasama ve normatif hukuki düzenlemelerin devlet kaydı yönüne başkanlık eden baş hukuk danışmanı oldu.
Böylece, Gülmanova'nın siyasi kariyerinin temelinde uzun yıllar boyunca oluşturduğu hukukçuluk tecrübesi yatmaktadır.
Parlamentonun üst kanadından Meclis başkanlığına
Gülmanova'nın siyasi kariyerindeki esas sıçrama 2021 yılında gerçekleşti.
O dönemde Türkmenistan'da iki kanatlı parlamento Milli Şura faaliyet gösteriyordu. Onun üst kanadı - Halk Maslahatı ülkenin siyasi sisteminde özel bir yer tutuyordu.
Gülmanova 2021–2023 yılları arasında işte bu kurumun insan hakları ve özgürlüklerinin korunması komitesinde başkan yardımcısı, daha sonra ise komite başkanı görevinde çalıştı.
Bu görev onun parlamento ve yasama faaliyetindeki ilk ciddi siyasi basamağı oldu.
2023 yılının başında Türkmenistan'ın parlamento sistemi yeniden değiştirildi ve yasama yetkileri tek kanatlı Meclis'te toplandı.
Halk Maslahatı ise ayrı bir devlet kurumu olarak faaliyetini sürdürdü.
Aynı yılın Mart ayında seçimler yapıldı ve yeni dönem Meclis oluştu. 125 sandalyeli parlamentoya seçimler iktidardaki Demokrat Parti'nin zaferiyle sonuçlandı.
6 Nisan'da yeni parlamentonun ilk toplantısında Gülmanova'nın adı ülke ve dünya medyasının dikkatini çekti.
O, Türkmenistan Meclisi'nin başkanı seçildi.
Seçim gizli oylama yoluyla yapıldı. Gülmanova'nın adı alternatif aday olmadan oylamaya sunuldu ve 125 milletvekilinin tamamının desteğini aldı.
Dünyanın en genç meclis başkanı olmuştu
Dünyagözəl Gülmanova'nın Meclis başkanı seçilmesini özel kılan esas nokta onun yaşıyla ilgilidir.
Gülmanova 2023 yılında parlamento başkanı seçildiğinde dünyanın en genç meclis başkanı oldu. 1989 doğumlu siyasetçi o zaman 34 yaşındaydı.
Dünyada parlamento başkanları genellikle uzun yıllar siyasi tecrübeye sahip yaşlı siyasetçiler arasından seçilir. D.Gülmanova ise 30 yaşlarını geçmeden parlamentonun en yüksek postlarından birine yükseldi.
Üstelik, o, bu göreve gelen en genç kadın parlamento liderlerinden biri olarak da tarihe geçti.
Gülmanova'nın siyasi ağırlığını belirleyen iktidar yapısı
Burada Türkmenistan'ın siyasi sisteminin özelliğini göz önünde bulundurmak gerekir.
Meclis ülkenin yasama organıdır ve 125 milletvekilinden oluşur. Milletvekilleri beş yıllık bir süre için seçilir. Mevcut VII. dönem parlamento 26 Mart 2023'te yapılan seçimlerden sonra oluştu.
Ancak Türkmenistan parlamentosunun rolünü Batı ülkelerindeki parlamento modelleriyle doğrudan karşılaştırmak doğru olmaz.
Ülkede siyasi kararların alınmasında başkanlık kurumu ve diğer devlet yapıları esas rol oynar. Bu nedenle Dünyagözəl Gülmanova'nın Meclis başkanı olarak yüksek devlet görevi tutması, onun otomatik olarak ülkenin en güçlü siyasi figürlerinden birine dönüştüğü anlamına gelmez.
Onun görevi esasen yasama faaliyetinin düzenlenmesi, parlamento toplantılarının yönetilmesi, milletvekillerinin faaliyetlerinin koordinasyonu ve parlamentonun uluslararası ilişkilerinin temsil edilmesiyle ilgilidir.
Dünyagözəl Gülmanova'nın tuttuğu görevin üstünde başkan ve milli lider durmaktadır.
Onun siyasi ağırlığını anlamak için Türkmenistan'ın mevcut iktidar yapısına bakmak gerekir.
Ülkenin başkanı Serdar Berdimuhammedov'dur. Babası, eski başkan Gurbanguli Berdimuhammedov ise Halk Maslahatı'nın başkanı ve "Türkmenistan'ın milli lideri" statüsünü taşımaktadır.
Bu yapı parlamento başkanının ülke içindeki siyasi ağırlığını diğer yüksek görevlerle karşılaştırmaya imkan verir.
Dünyagözəl Gülmanova şu anda bu sistem dahilinde yasama iktidarının başkanı olarak görev yapmaktadır.
Hanım meclis başkanı iktidardaki Türkmenistan Demokrat Partisi'nin üyesidir ve 2023 yılında bu partinin adayı olarak milletvekili seçilmiştir.
Meclis başkanı olarak D.Gülmanova, Türkmenistan'ın uluslararası parlamento platformlarındaki heyetlerine başkanlık etmektedir. AGİT Parlamento Asamblesi'nin bilgisinde Gülmanova Türkmenistan heyetinin başkanı olarak gösterilmektedir.
2023 yılında AGİT Genel Sekreteri Helga Schmid Türkmenistan'a ziyareti sırasında başkan Serdar Berdimuhammedov ve Halk Maslahatı'nın başkanı Gurbanguli Berdimuhammedov'un yanı sıra Dünyagözəl Gülmanova ile de görüşmüştü.
Bu görüşmeler Gülmanova'nın ülkenin dış parlamento ilişkilerinde de resmi temsilcilik fonksiyonunu taşıdığını göstermektedir.
Kişisel hayatı sır olarak kalıyor
37 yaşındaki Dünyagözəl Gülmanova'nın kişisel hayatı hakkında açık kaynaklarda çok geniş bilgi bulunmamaktadır.
Türkmenistan Meclisi'ndeki resmi bilgiye göre, o, evlidir ve iki çocuğu vardır.
Ancak onun eşinin adı-soyadı, mesleği, hangi alanda çalıştığı, çocuklarının adları ve doğum tarihleri belirtilmemektedir.
İlginçtir ki, Türkmenistan medyasında ve ülke ile ilgili muhalif ve bağımsız yayınlarda da bu bilgilere rastlamak mümkün değildir.
Onun kamusal profilinde dikkat esasen siyasi ve parlamento faaliyetine yönelmiştir.
D.Gülmanova 2024 yılında Mahtumkulu Firagi'nin 300. yıl dönümü münasebetiyle jübile madalyası, 2025 yılında ise Türkmenistan'ın daimi tarafsızlığının 30. yıl dönümü münasebetiyle jübile madalyası ile ödüllendirilmiştir.
Dünyägözəl Gülmanova'nın siyasi kariyeri henüz uzun bir yolun başlangıcı izlenimi vermektedir. 34 yaşında parlamento başkanlığına yükselmesi onu uluslararası parlamento istatistiklerinde özel bir yere çıkarmıştır. Bugün ise o, 37 yaşında Türkmenistan'ın yasama organına liderlik eden kadın siyasetçi olarak faaliyetini sürdürmektedir.
Ə.Qafarlı
