“Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri qardaşlıq qarşılıqlı hörmət və müstəqilliyə ehtiram tələb edir”.
Bu sözləri Modern.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Azər Badamov deyib.
Deputat bu gün Türkiyədə Azərbaycan haqqında mənfi təsəvvür yaratmağa, iki qardaş ölkə arasında fikir ayrılıqlarını dərinləşdirməyə çalışanlara böyük Azərbaycan şairi Bəxtiyar Vahabzadənin məşhur “Azərbaycan–Türkiyə” şeirini oxumağı tövsiyə edib:
“Şairin bu misralarında iki ölkənin tarixi taleyi, milli kimliyi və dövlətçilik ənənələri necə də gözəl ifadə olunub:
Bir millətik, iki dövlət, Eyni arzu, eyni niyyət, Hər ikisi Cümhuriyyət, Azərbaycan–Türkiyə.
Bəli, biz bir millətin iki müstəqil dövlətiyik. Hər ikimiz respublika idarəçiliyinə əsaslanan dövlətçilik ənənələrinə sahibik. Bizi ortaq tarix, dil, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər birləşdirir. Ancaq qardaşlıq münasibətləri yalnız ortaq dəyərlərlə deyil, həm də qarşılıqlı hörmətlə, bir-birinin müstəqil qərarlarına ehtiramla möhkəmlənir.
Təəssüf ki, bu gün Türkiyədə Azərbaycanın müstəqil mövqeyini qəbul etmək istəməyən, ölkəmizin xarici siyasətinə müdaxilə etməyə və ona öz iradəsini diktə etməyə çalışan yanaşmalarla da qarşılaşırıq. Halbuki Azərbaycan müstəqil dövlətdir və bu müstəqilliyə asanlıqla qovuşmayıb. Xalqımız uzun illər azadlıq uğrunda mübarizə aparıb, müstəqilliyin bərpasının ilk illərində ağır sınaqlardan keçib, torpaqlarını, insanlarını və dövlətçiliyini qorumaq uğrunda böyük itkilər verib.
Məhz buna görə də Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi öz milli maraqlarına uyğun qərarlar qəbul etmək hüququ müzakirə mövzusu ola bilməz”.
Azər Badamovun sözlərinə görə, Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illəri xalqımız üçün son dərəcə ağır keçib. Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində torpaqlarımız işğal olunub, yüz minlərlə insan doğma yurdlarından didərgin düşüb, ölkəmiz ciddi siyasi, iqtisadi və hərbi çətinliklərlə üzləşib:
“1993-cü ilin aprelində Kəlbəcərin işğalı zamanı mülki əhalinin dağlıq ərazidən təxliyəsi məsələsi Azərbaycanın üzləşdiyi humanitar faciənin miqyasını göstərən hadisələrdən biri idi. Ermənistan silahlı qüvvələri Kəlbəcəri mühasirəyə alanda Azərbaycan dağlıq relyefdə köməksiz qalan qadın, uşaq və qocaları təxliyə etmək üçün Türkiyə hökumətindən 4 ədəd mülki helikopter istəyəndə Türkiyə rəhbərliyi beynəlxalq təzyiqləri, NATO qaydalarını və Ermənistanla birbaşa müharibəyə cəlb olunma riskini əsas gətirərək bu helikopterləri verməmişdi. Azərbaycan torpaqlarının 20 faizi işğal olunaraq 1 milyona yaxın dinc insanımız qaçqın köçkün vəziyyətə düşəndə bir millət olduğumuz Türkiyə yanımızda niyə olmadı?
Bu sual Türkiyəyə qarşı düşmənçilikdən deyil, tarixi hadisələrə obyektiv yanaşmaq və gələcək münasibətləri daha sağlam əsaslar üzərində qurmaq istəyindən irəli gəlir. Qardaşlıq keçmişdəki bütün qərarları müzakirədən kənarlaşdırmaq deyil. Əksinə, həqiqətləri açıq danışmaq, səhvlərdən nəticə çıxarmaq və gələcəkdə bir-birimizə daha güclü dayaq olmaqdır.
Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illərində və Ermənistanın işğalçılıq siyasətinə qarşı mübarizəsində ölkəmizə müxtəlif dövlətlər və müttəfiqlər tərəfindən göstərilən dəstəyin öz yeri var. Bu baxımdan İsraillə Azərbaycan arasında formalaşmış münasibətləri də tarixi reallıqlardan kənarda qiymətləndirmək olmaz”.
Deputat bildirib ki, İsrail ilə Azərbaycan arasında təhlükəsizlik, müdafiə sənayesi, enerji və digər sahələrdə əməkdaşlıq uzun illər ərzində inkişaf edib. Xüsusilə müdafiə sahəsində əməkdaşlıq Azərbaycanın hərbi imkanlarının gücləndirilməsində əhəmiyyətli rol oynayıb:
“Eyni zamanda, Azərbaycan həqiqətlərinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində İsraildə yaşayan Azərbaycan əsilli yəhudilərin və ölkəmizin dostlarının fəaliyyətini də qeyd etmək lazımdır.
Tarixi yaddaş seçici olmamalıdır. Çətin günlərimizdə göstərilən dəstəyi xatırlamaq, dostluq münasibətlərinə qiymət vermək və bu əlaqələri qarşılıqlı maraqlar əsasında inkişaf etdirmək Azərbaycanın suveren hüququdur.
Azərbaycanın İsraillə əməkdaşlığı heç bir üçüncü dövlətə qarşı yönəlmiş siyasət kimi təqdim edilməməlidir. Dövlətlər beynəlxalq münasibətlərdə öz milli maraqlarını, təhlükəsizlik ehtiyaclarını və strateji prioritetlərini nəzərə alaraq tərəfdaşlarını müəyyən edirlər. Türkiyənin də bu reallığı anlayışla qarşılaması Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinin sağlam gələcəyi baxımından mühümdür.
Bu gün Türkiyənin Fələstin xalqına verdiyi siyasi və humanitar dəstəyi görürük. Fələstin xalqının ağır humanitar şəraitdə yaşaması, mülki əhalinin müdafiəsi və onun qanuni hüquqlarının təmin edilməsi, şübhəsiz ki, beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətində olmalıdır. Azərbaycan da bu məsələdə öz mövqeyini dəfələrlə nümayiş etdirib.
Lakin haqlı olaraq belə bir sual da meydana çıxır: Azərbaycan torpaqlarının işğal altında olduğu, şəhər və kəndlərimizin dağıdıldığı, məscidlərimizin təhqir və məhv edildiyi illərdə bizə göstərilən həmrəylik hansı səviyyədə idi?
Azərbaycanın ərazilərinin işğalı dövründə Ermənistanla müxtəlif siyasi və dini əlaqələrin saxlanılması, Fələstin rəhbərliyinin Ermənistanla münasibətləri və erməni tərəfinə verilən dəstək barədə mövqelər Azərbaycan cəmiyyətində suallar doğurub. Fələstin rəhbərlərinin erməni dini və siyasi nümayəndələri ilə görüşləri də ictimai müzakirələrdə bu kontekstdə xatırlanır. Eyni zamanda, bu münasibətlərin Azərbaycan ictimaiyyətində yaratdığı narahatlığı da görməzdən gəlmək mümkün deyil”.
Azər Badamov qeyd edib ki, Azərbaycan xalqı özünün yaşadığı faciələri, işğal dövründə qarşılaşdığı çətinlikləri və beynəlxalq münasibətlərdə gördüyü fərqli yanaşmaları unutmayıb. Millət vəkilinin sözlərinə əsasən, tarixi yaddaşımız bizə kimin hansı mövqedə dayandığını, kimin dəstəyini hiss etdiyimizi və kimin susduğunu xatırladır:
“Fələstində ermənilərə qarşı həmişə sevgi olub. Hətta torpaqlarımızın işğal altında olduğu dövrdə də, işğala son qoyulandan sonra da bunu nümayişkaranə şəkildə göstəriblər. Belə ki, ASALA terror qruplaşmasının üzvlərinin Fələstində təlim keçməsi ilə bağlı mətbuatda geniş məlumatlar verilmişdi.
Mahmud Abbasın müxtəlif dövrlərdə “Ermənilər bizim qardaşlarımızdır” məzmunlu çıxışları və Ermənistanın mövqeyini müdafiə edən bəyanatları da yaşadığımız tarixin bir hissəsidir. Hətta Fələstin Prezidenti Mahmud Abbasın müxtəlif rəsmi və dini mərasimlərdə bütün ermənilərin katolikosu II Qaregin, eləcə də Qüdsün erməni patriarxı ilə dəfələrlə görüşməsi, onlarla səmimi şəkildə qucaqlaşıb öpüşərək görüşməsi və “Biz sizin arxanızdayıq” mesajı verməsi ermənilərə olan rəğbətin ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda 67 məscidimiz dağıdılıb təhqir ediləndə Fələstinin İslam həmrəyliyi harada idi? Amma onlar hər zaman Ermənistanın arxasında dayandıqlarını nümayiş etdiriblər.
Bununla belə, Azərbaycanın Fələstin məsələsində tutduğu mövqe dövlətimizin prinsipiallığını göstərir. Ölkəmiz Fələstin xalqının qanuni hüquqlarını müdafiə edir, paytaxtı Şərqi Qüds olan müstəqil Fələstin dövlətinin yaradılmasını dəstəkləyir və Fələstin xalqına humanitar yardım göstərir. Azərbaycan beynəlxalq təşkilatlarda da bu məsələyə dair mövqeyini ifadə edib”.
Parlamentarinin sözlərinə görə, bu, Azərbaycanın öz milli maraqlarını müdafiə etməklə yanaşı, beynəlxalq hüquqa və humanitar prinsiplərə də sadiq qaldığını göstərir:
“Biz başqalarının mövqeyindən narazı olsaq belə, onların qanuni hüquqlarını inkar etməyi özümüzə rəva görmürük. Məhz bu yanaşma dövlətimizin siyasi yetkinliyinin və prinsipiallığının göstəricisidir.
Əsas məsələ Azərbaycanla Türkiyənin və ya Azərbaycanla İsrailin münasibətlərini bir-birinə qarşı qoymaq deyil. Əsas məsələ Azərbaycanın müstəqil dövlət olduğunu və xarici siyasətini öz milli maraqları əsasında müəyyənləşdirdiyini qəbul etməkdir.
Türkiyə Azərbaycanın qardaş ölkəsidir. Bu qardaşlıq münasibətlərinin qorunması hər iki tərəf üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Ancaq qardaşlıq bir dövlətin digər dövlətin qərarlarını şərtsiz qəbul etməsi, yaxud onun göstərişləri ilə hərəkət etməsi demək deyil. Əsl qardaşlıq qarşılıqlı hörmət, etimad və suverenliyə ehtiram üzərində qurulur.
Bizim öz dövlət maraqlarımız, təhlükəsizlik prioritetlərimiz və xarici siyasət strategiyamız var. Azərbaycan kiminlə əməkdaşlıq edəcəyini, hansı sahələrdə tərəfdaşlıq quracağını və hansı beynəlxalq təşəbbüsləri dəstəkləyəcəyini özü müəyyən edir. Bu hüquq müstəqil dövlət olmağımızın ayrılmaz hissəsidir.
Eyni zamanda, Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərində yaranan fikir ayrılıqlarının düşmənçilik müstəvisinə keçirilməsini də doğru hesab etmirəm. İki qardaş dövlətin müəyyən məsələlərdə fərqli mövqelərə malik olması təbiidir. Əsas odur ki, bu fərqlər qarşılıqlı ittihamlara, təzyiqlərə və xalqlar arasında süni qarşıdurmaya çevrilməsin”.
Azər Badamov bildirib ki, məktəblərdə vahid geyim formasının tətbiqi də Azərbaycanın daxili məsələsidir. Bu qərarın məqsədəuyğunluğu müzakirə edilə, müxtəlif fikirlər səsləndirilə bilər. Deputatın sözlərinə görə, ancaq belə məsələlərə münasibətdə Azərbaycanın öz qərarını vermək hüququna hörmətlə yanaşılmalıdır:
“Çünki bir ailədə böyüyən iki qardaşın belə geyimi, düşüncəsi və seçimləri fərqli ola bilər. Bu fərqlər onların qardaşlığını aradan qaldırmır.
Dövlətlər arasında münasibətlər də belə olmalıdır: ortaq dəyərlər bizi birləşdirməli, fərqli mövqelərimiz isə qarşılıqlı hörmətə mane olmamalıdır.
Azərbaycan və Türkiyə xalqlarını əsrlərin sınağından çıxmış tarixi bağlar birləşdirir. Bu münasibətlər ayrı-ayrı siyasətçilərin açıqlamalarından, gündəlik siyasi mübahisələrdən və müvəqqəti fikir ayrılıqlarından daha dərindir. Ona görə də hər iki ölkədə ictimai rəy formalaşdıran şəxslər sözlərinin məsuliyyətini dərk etməli, xalqlar arasında etimadı sarsıdan yanaşmalardan çəkinməlidirlər.
Türkiyədə Azərbaycanın müstəqil siyasətini öz maraqlarına zidd hesab edənlər də, Azərbaycanda Türkiyə ilə münasibətlərə kölgə salmaq istəyənlər də anlamalıdırlar ki, qardaşlıq qarşılıqlı hörmətlə qorunur. Bir-birimizin seçimlərinə hörmət etmək bizi zəiflətməz, əksinə, daha da gücləndirər.
Azərbaycan öz müstəqilliyini çətin mübarizə nəticəsində bərpa edib və bu müstəqilliyi qorumaq əzmindədir. Bizim heç bir dövlətlə münasibətlərimizə görə hesabat vermək öhdəliyimiz yoxdur. Bununla belə, tərəfdaşlarımızla açıq dialoqa, qarşılıqlı anlaşmaya və ortaq maraqların qorunmasına həmişə hazırıq”.
Deputat açıqlamasının sonunda da Bəxtiyar Vahabzadənin həmin şeirindən misraları xatırladıb:
“Bir ananın iki oğlu, Bir ağacın iki qolu, O da ulu, bu da ulu, Azərbaycan–Türkiyə.
Bu misralar qardaşlığımızın mahiyyətini ifadə edir. Ancaq unutmayaq ki, bir ağacın iki qolu eyni istiqamətdə uzanmaq məcburiyyətində deyil. Onları birləşdirən əsas məqam eyni kökdən qidalanmalarıdır.
Azərbaycan və Türkiyənin kökləri ortaq tarixə, mədəniyyətə, dilə və mənəvi dəyərlərə bağlıdır. Bu kökləri qorumağın yolu bir-birimizə təzyiq göstərməkdən deyil, bir-birimizin müstəqilliyinə hörmət etməkdən keçir.
Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığı yaşamalı və möhkəmlənməlidir. Amma bu qardaşlıq bərabərhüquqlu dövlətlərin qardaşlığı olmalıdır. Çünki həqiqi qardaşlıq hökm etmək deyil, hörmət etməkdir”.
