نقاشیهای روی سنگ که اطلاعاتی درباره سبک زندگی، باورها و جهانبینی انسانها هزاران سال پیش ارائه میدهند، اگرچه از آزمون زمان سربلند بیرون آمدهاند، اما در دوران مدرن با تهدید دیگری روبرو شدهاند. زیرا نوشتن، نقاشی کشیدن و خراشیدن پتروگلیفهای باستانی توسط برخی گردشگران و خرابکاران، آسیب جدی به میراث تاریخی وارد میکند.
در سالهای اخیر، موارد متعددی از این دست در مناطق مختلف روسیه نیز ثبت شده است.
نوشتههای مدرن روی پتروگلیفهای باستانی
یکی از این موارد در سال 2021 در جمهوری آلتای، در منطقه چوی تراکت رخ داد. دو گردشگر با حروف آبی بزرگ روی صخرههای کنار جاده نوشتند: «آیا برای اتحاد شهرهای ویازما و نووسیبیرسک آمادهاید؟» این حادثه توسط راهنمای محلی، کارچاگا تاخانوف، کشف شد و او مکالمه با این افراد را فیلمبرداری و منتشر کرد. پس از انتشار تصاویر در شبکههای اجتماعی، این حادثه اعتراض عمومی شدیدی را برانگیخت.
دادستانی حفاظت از طبیعت هویت گردشگران را شناسایی کرد. هر یک از آنها 1.5 هزار روبل جریمه شدند. علاوه بر این، گردشگران 7 هزار روبل به جنبش داوطلبان «آلتای پاک» کمک مالی کردند. نوشته نیز با دشواری توسط فعالان پاک شد.
نوشتههای رنگی روی نقاشیهای 2 هزار ساله
در سال 2017، حادثه خرابکاری جدیتری در کوه کونیا در خاکاسیا ثبت شد. روی نقاشیهای روی سنگ که بیش از دو هزار سال قدمت دارند، با رنگ حروف بزرگ و اشکال مختلفی کشیده شده بود. در نتیجه، تصاویر حیوانات، پرندگان و انسانها آسیب دیدند. کارشناسان اظهار داشتند که پاک کردن رنگ بدون آسیب رساندن بیشتر به سطح سنگ بسیار دشوار است.
پلیس فرد عامل این حادثه را شناسایی کرد. ساکن کراسنویارسک به عمل خود اعتراف کرد و اظهار داشت که میخواسته روی سنگ یادگاری بگذارد و گویا نقاشیهای باستانی را ندیده است. در این رابطه، پرونده جنایی بر اساس بند 2 ماده 243 قانون جزایی فدراسیون روسیه آغاز شد.
نقش ساکنان محلی در مبارزه با خرابکاری
در سال 2022، نوشتههایی نیز در بنای سنگی اوشکول در خاکاسیا کشف شد. یک ساکن محلی این نوشتهها را دید، از آنها عکس گرفت و به مقامات مربوطه اطلاع داد. بازرسی دولتی حفاظت از اشیاء میراث فرهنگی، مدارک را به پلیس استان ارسال کرد. در نتیجه، پرونده جنایی بر اساس بند 1 ماده 243 قانون جزایی آغاز شد.
این حادثه نشان میدهد که در حفاظت از بناهای باستانی، نه تنها نهادهای دولتی، بلکه توجه ساکنان محلی و عموم مردم نیز نقش مهمی ایفا میکند.
پتروگلیفهای 5 هزار ساله نیز از خرابکاری در امان نماندند
نقاشیهای روی سنگ کیا در منطقه خاباروفسک نیز قربانی خرابکاری شدند. روی صخرههایی که پتروگلیفهایی با قدمت تقریباً پنج هزار سال قرار دارند، نوشتههای مدرنی مانند «ماخانیا اینجا بود» و «آنیا بهترین است» کشف شد. روی برخی از نقاشیهای باستانی با گچ خطوطی کشیده شده بود. کارشناسان اظهار داشتند که حتی فرآیند پاک کردن این نوشتهها نیز میتواند تأثیر بیشتری بر سطح سنگ بگذارد و بازگرداندن کامل بنا به وضعیت قبلی ممکن نباشد.
بعدها، نقاشیهای جدیدی نیز کشف شد که با یک شیء فلزی روی نقاشیهای باستانی خراشیده شده بودند. پس از کارشناسی، پلیس پرونده جنایی بر اساس ماده 243 قانون جزایی آغاز کرد.
گنبد شفاف برای حفاظت از پتروگلیفها
پتروگلیفهای کانوزرو در منطقه مورمانسک نیز سالهاست که توجه گردشگران را به خود جلب کردهاند. در سال 2006، دانشمندان و بومشناسان گزارش دادند که گردشگران نوشتههای مدرن را مستقیماً روی پتروگلیفهای باستانی حک میکنند.
برای حفاظت از بنا، بعدها یک گنبد محافظ شفاف بزرگ روی گروه اصلی پتروگلیفها ساخته شد. این سازه بیش از 600 نقاشی روی سنگ را هم از تأثیرات طبیعی و هم از موارد خرابکاری که ممکن است توسط انسانها ایجاد شود، محافظت میکند.
داوطلبان نیز برای پاکسازی صخرهها بسیج میشوند
حفاظت از نقاشیهای باستانی روی سنگ در روسیه تنها به اقدامات تنبیهی محدود نمیشود. در چارچوب پروژههای مختلف عمومی-دولتی، کارهای پاکسازی نوشتههای مدرن روی صخرهها نیز انجام میشود. به عنوان مثال، در چارچوب پروژههای انجمن جغرافیایی روسیه، تقریباً 3.2 هزار متر مربع از سطح صخرهها در آلتای از نوشتههای مدرن پاکسازی شده است. در پارک ملی «ستونهای لنا» نیز کارهای پاکسازی روی دیواره سنگی به طول 200 متر انجام شده است. در این پروژهها داوطلبان و دانشمندان شرکت کردهاند و حمایت مالی نیز برای اجرای کارها ارائه شده است.
اما چه مجازاتی در انتظار کسانی است که این بناهای سنگی را تخریب میکنند؟
در روسیه، آسیب رساندن به اشیاء تاریخی و باستانشناسی که دارای وضعیت حفاظت قانونی هستند، میتواند منجر به مسئولیت کیفری شود. ماده 243 قانون جزایی فدراسیون روسیه مسئولیت آسیب رساندن یا تخریب اشیاء میراث فرهنگی، از جمله اشیاء دارای اهمیت تاریخی و باستانشناسی را پیشبینی میکند. در موارد شدید، مجازات میتواند تا 6 سال حبس باشد.
در صورت آسیب رساندن به اشیائی که وضعیت حفاظت قانونی ندارند، موضوع در برخی موارد میتواند با مسئولیت اداری، جریمه و درخواست رفع خسارت وارده به پایان برسد.
فراموش نکنیم که نقاشیهای روی سنگ فقط نقاشیهای باستانی کشیده شده روی سنگ نیستند. آنها اطلاعات تاریخی مهمی درباره زندگی انسانهایی که هزاران سال پیش زندگی میکردند، حمل میکنند. به همین دلیل، کشیدن نوشتهها و نقاشیهای مدرن روی چنین بناهایی نه تنها ظاهر آنها، بلکه ارزش علمی و فرهنگی آنها را برای نسلهای آینده نیز به خطر میاندازد.
اولویه فرهاد
