امروز در بریتانیا "نمایش سنتی اسب سلطنتی ویندزور - 2026" برگزار میشود. این رویداد که هر ساله در اطراف قلعه ویندزور برگزار میشود، یکی از معتبرترین جشنوارههای اسبسواری در جهان به شمار میرود. در این رویداد اعضای خانواده سلطنتی، سوارکاران حرفهای، پرورشدهندگان اسب و هزاران تماشاگر گرد هم میآیند.
Modern.az بررسی کرده است که اسب قرهباغی به چه دلیلی به کاخ ویندزور و به ملکه فرستاده شده است.
اگرچه این رویداد اکنون یکی از نمادهای اشرافیت بریتانیا محسوب میشود، اما اساس آن در سال 1943 گذاشته شد. هدف از اولین نمایش که در سختترین دوران جنگ جهانی دوم برگزار شد، جمعآوری کمک مالی برای ارتش بود. با درآمد حاصل از آن مسابقه، هواپیماهای جنگی برای نیروی هوایی بریتانیا خریداری شد. در سالهای بعد، این رویداد به یک سنت در سلطنت بریتانیا تبدیل شد.
یکی از بزرگترین چهرههای این سنت، الیزابت دوم بود.
ملکه الیزابت دوم از کودکی با اسبها بزرگ شده بود. اولین پونی خود را در 4 سالگی دریافت کرده بود. او به طور سنتی با نخستوزیران تازه منتخب از مزرعه اسب بازدید میکرد و اسبهای خود را به آنها نشان میداد. ملکه در مورد خط خونی، شخصیت و استقامت اسبهای مسابقه در سطح پرورشدهندگان حرفهای اطلاعات داشت.
اتحاد جماهیر شوروی با فرستادن اسب قرهباغی به ملکه، سعی کرد برتری خود را در این زمینه نیز تأکید کند:
اسب قرهباغی به نام "زمان" که در سال 1956 به ملکه الیزابت دوم بریتانیا اهدا شد، یک هدیه دیپلماتیک ویژه در طول جنگ سرد بود. در عین حال، این اسب به عنوان نمایشی از میراث فرهنگی و تاریخی اتحاد جماهیر شوروی نیز ارزیابی میشد. در آن دوره، حرکات نمادین در روابط بینالملل اهمیت ویژهای داشت و دولتها سعی میکردند خود را نه تنها با قدرت سیاسی، بلکه با عناصر فرهنگی نیز معرفی کنند.
اهدای اسب قرهباغی توسط اتحاد جماهیر شوروی به ملکه، پیام سیاسی و ایدئولوژیکی نیز داشت. در آن زمان، سنتهای اسبسواری بریتانیا در جهان غرب از اعتبار ویژهای برخوردار بود و خانواده سلطنتی از نمادهای اصلی این حوزه به شمار میرفتند. مسکو با ارائه اسب قرهباغی، نه تنها یک نژاد عجیب و نادر را به نمایش میگذاشت، بلکه سعی میکرد نشان دهد که اسبهای پرورش یافته در قلمرو اتحاد جماهیر شوروی از نظر کیفیت از مکتب اسبسواری غرب عقب نیستند. این به نوعی یکی از عناصر رقابت فرهنگی و نمادین جنگ سرد محسوب میشود.
در سالهای جنگ سرد، اگرچه رقابت ژئوپلیتیکی جدی بین اتحاد جماهیر شوروی و غرب وجود داشت، اما هدایای رد و بدل شده در طول سفرهای متقابل رهبران، ماهیت پیام سیاسی داشت. اهدای اسب قرهباغی توسط نیکیتا خروشچف، رهبر اتحاد جماهیر شوروی، به الیزابت دوم نیز یکی از رویدادهای قابل توجه در این زمینه محسوب میشود.
انتخاب اسب قرهباغی برای این هدیه ویژه خروشچف تصادفی نبود. زیرا در آن زمان، در میان نژادهای اسب پرورش یافته در قلمرو اتحاد جماهیر شوروی، اسب قرهباغی یکی از قدیمیترین و معتبرترین نژادها به شمار میرفت. این اسبها که به طور تاریخی در گلههای خانهای قرهباغ پرورش مییافتند، با سرعت، استقامت و ظاهر خود متمایز بودند. به ویژه موهای با رنگ طلایی یکی از ویژگیهای اصلی بود که اسبهای قرهباغی را از سایر نژادها متمایز میکرد.
"زمان" نیز یکی از نمایندگان برجسته این نژاد بود.
از آغدام تا ویندزور
"زمان" در کارخانه پرورش اسب آغدام پرورش یافته بود. در دوران شوروی، این مؤسسه یکی از مراکز اصلی پرورش اسب قرهباغی به شمار میرفت و در آنجا کار انتخاب نژاد به صورت سیستماتیک برای حفظ نژاد انجام میشد. متخصصان برنامههای ویژهای را برای حفظ ویژگیهای ژنتیکی اسبهای قرهباغی، حفظ استقامت و ظاهر آنها اجرا میکردند.
یکی از ویژگیهای اصلی که اسبهای قرهباغی را از سایر نژادها متمایز میکرد، ظاهر آنها بود. این اسبها با وجود ساختار بدنی ظریف، استقامت و چابکی بالایی از خود نشان میدادند. چشمگیرترین ویژگی، رنگ طلایی موهای آنها در نور خورشید بود. متخصصان اسبسواری خارجی این اثر را "درخشش طلایی" توصیف میکردند.
"زمان" نیز به دلیل همین ویژگیها یکی از اسبهای نر منتخب به شمار میرفت. یکی از اهداف اصلی ارائه آن به دربار سلطنتی بریتانیا، نمایش ویژگیهای متمایز اسبهای قرهباغی بود.
ظاهر "زمان" در محافل اسبسواری بریتانیا علاقه ویژهای را برانگیخته بود. در اطلاعات منتشر شده در آن زمان، ذکر شده بود که اسب نر قرهباغی از نظر ساختار بدنی و ویژگیهای رفتاری با اسبهای مسابقه کلاسیک اروپایی تفاوت داشت. ساختار فشردهتر، شکل سر منحصر به فرد و خلق و خوی آرام آن به عنوان ویژگیهای اصلی که آن را از سایر نژادها متمایز میکرد، نشان داده شد.
الیزابت دوم به ویژه به نژادهای اسب نادر و متمایز علاقه خاصی نشان میداد. به همین دلیل، اسب قرهباغی "زمان" در مدت کوتاهی توجه خانواده سلطنتی را به خود جلب کرد.
در مطالبی که بعدها در رسانههای بریتانیا منتشر شد، گزارش شد که ملکه به تاریخچه و منشأ اسب قرهباغی علاقه زیادی نشان داده است. او به طور خاص پرسیده بود که اسب از کدام منطقه آورده شده و این نژاد چه تفاوتی دارد. او اسب را در مزرعه شخصی خود نگهداری کرده بود.
در منابع تاریخی ذکر شده است که اسبهای قرهباغی دارای وضعیت ویژهای بودند. در دوران خانهای قرهباغ، این اسبها هم برای اهداف نظامی استفاده میشدند و هم یکی از باارزشترین هدایا به شمار میرفتند. ارائه اسب قرهباغی در روابط دیپلماتیک و دیدارهای مهم، نشانهای از اعتبار محسوب میشد.
در قرن نوزدهم، نظامیان روس، مسافران و محققان اروپایی که به منطقه سفر کرده بودند، نیز در مورد اسبهای قرهباغی یادداشتهایی نوشتند. در آن منابع، سرعت، استقامت و ظاهر این نژاد به طور ویژه مورد تأکید قرار گرفته بود. برخی از نویسندگان اسبهای قرهباغی را به عنوان یکی از زیباترین نژادهای اسب شرق توصیف میکردند و آنها را با اسبهای عربی مقایسه میکردند.
اما جنگها، تغییرات سیاسی و درگیریها در منطقه قرهباغ در قرن بیستم، تأثیر جدی بر حفظ این نژاد گذاشت. در دوران شوروی، کارخانه پرورش اسب آغدام که مرکز اصلی اسبهای قرهباغی به شمار میرفت، تخریب شد و بسیاری از خطوط نژادی نادر در معرض نابودی قرار گرفتند. به همین دلیل، "زمان" نیز به عنوان عنصری از حافظه فرهنگی حفظ شده تلقی میشود. زیرا این اسب به یکی از نمادهای نادر سنت اسبسواری قرهباغ در سطح جهانی تبدیل شده است.
"زمان" که در سال 1956 به الیزابت دوم اهدا شد، سالها به عنوان یکی از نمادهای اصلی شناخته شده بینالمللی اسبهای قرهباغی در یادها ماند. پس از 66 سال، اسب قرهباغی دوباره به کاخ ویندزور بازگشت. اهدای اسب قرهباغی به نام "شهرت" توسط الهام علیاف به الیزابت دوم در سال 2022، پس از آزادسازی قرهباغ از اشغال، معنای نمادین ویژهای داشت...
