پاییز سال 1990... ستونهای امپراتوری شوروی در حال فروپاشی بود و باکو سختترین و سرنوشتسازترین روزهای تاریخ خود را تجربه میکرد. در خیابانهای شهری که در نقطه عطف تاریخ قرار داشت، تنش سیاسی موج میزد و در دل مردم هم نگرانی و هم امید بزرگی به آینده وجود داشت. صحبت از بازگرداندن استقلال آذربایجان بود و در برخی نقاط شعارهای «آزادی!» به گوش میرسید. در چنین زمان پیچیدهای، سمرا اوزال، همسر تورگوت اوزال، رئیسجمهور وقت ترکیه، به عنوان مهمان به باکو آمد.
این عکس که سایت Modern.az در بخش «تاریخچه یک عکس» خود ارائه کرده است، از آرشیو خبرگزاری «آنادولو» است.
زمان: 23 ژوئن 1990... مکان: شهر باکو...
سمرا اوزال، همسر تورگوت اوزال، رئیسجمهور ترکیه که برای اولین بار به آذربایجان سفر کرده بود، دیدارهای مختلفی در باکو انجام داد. او به عنوان رئیس بنیاد تقویت و معرفی زنان ترک به پایتخت آذربایجان آمده بود. این سفر به دعوت انجمن زنان آذربایجان انجام شد.
این عکس یکی از لحظات به یاد ماندنی آن سفر را به تصویر میکشد.
در چارچوب این سفر، سمرا اوزال با شیخالاسلام اللهشکر پاشازاده، رئیس اداره مسلمانان قفقاز نیز دیدار میکند.
در عکس: از چپ به راست - اللهشکر پاشازاده، سمرا اوزال و ادیله متلبوفا، همسر ایاز متلبوف، رئیسجمهور آذربایجان.
در آن سالها، هرگونه رابطه گرم از ترکیه، احساسات خاصی را در آذربایجان برمیانگیخت و مانند نفس برادرانه مورد استقبال قرار میگرفت. این به معنای پیام «ما در کنار شما هستیم!» نیز بود. برای آذربایجانی که هنوز رسماً استقلال خود را به دست نیاورده بود، توجه برادرانه ترکیه مانند چراغ امیدی در حافظه مردم باقی میماند.
دیدار سمرا اوزال با رهبری اداره مسلمانان قفقاز نیز از اهمیت ویژهای برخوردار بود. زیرا در آن دوره، مفاهیم دین، هویت ملی و دولتسازی دوباره شکل میگرفت.
در عکس نکات قابل توجهی وجود دارد: فضای سیاسی یک دوره، ژستهای دیپلماتیک، نزدیکی معنوی...
اگرچه این عکس در چارچوب پروتکل رسمی گرفته شده است، اما پشت آرامشی که در چهرهها حس میشود، یک تنش تاریخی بزرگ نهفته است. زیرا باکوی آن سال دیگر باکوی سابق نبود. کشور وارد دوره جدیدی میشد.
یکی از نکات قابل توجه در عکس، وضوح رنگهای ملی-معنوی است. روسریها، سبک لباس، نگاه مردم - همه اینها روح اجتماعی اوایل دهه 90 را منعکس میکند.
دیدار سمرا اوزال با شیخالاسلام اللهشکر پاشازاده تصادفی نبود. در آن دوره، روحانیون برای جامعه به عنوان یک تکیهگاه معنوی نیز محسوب میشدند.
نگاههای پسزمینه کادر نیز جالب است. همه به یک نقطه نگاه میکنند، اما تفکر هر کس متفاوت است. زیرا آیندهای نامعلوم در پیش بود. و آذربایجان وارد سرنوشتسازترین سالهای تاریخ خود میشد.
ا.قافارلی
