Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'ın son Rusya ziyareti sırasında yaptığı açıklamalar, şimdiye kadar Rusya hakkında söylediklerini altüst etti. Doğru, şimdi tüm toplumların hafıza konusunda ciddi bir sorunu var. Aksi takdirde Ermenistan'da önceki vaatlerine neden aykırı davrandığı sorgulanırdı.
Paşinyan yıllardır bölgenin en çok tartışılan siyasi figürlerinden biridir. Fark etmez, olumlu ya da olumsuz, önemli olan gündemde olmasıdır. Faaliyetleriyle ilgili temel sorulardan biri şöyle oluşuyor: Paşinyan aslında Batı yanlısı mı, Rusya yanlısı mı, yoksa her iki yön arasında manevra yapan üçüncü bir çizginin taşıyıcısı mı?
Bu soruya kesin bir cevap vermek zordur. Çünkü Paşinyan'ın siyasi davranışında sabit ideolojik çizgiden çok duruma göre değişen pozisyonlar, taktik manevralar ve imaj yönetimi dikkat çekiyor.
Paşinyan'ın siyasi oluşumunda Ermenistan'ın ilk cumhurbaşkanı Levon Ter-Petrosyan'ın okulunun etkisi yadsınamaz. Uzun yıllar Ter-Petrosyan'ın siyasi çevresinde yetişen Paşinyan, daha sonra onunla ciddi bir çatışmaya girdi ve açık eleştirilerden, hatta hakaret içeren ifadelerden çekinmedi. Bu gerçek, onun siyasi ilişkilerinde kişisel sadakatten çok siyasi durum ve çıkarların üstün geldiğini gösteren önemli bir örnektir.
Batı yanlısı imaj ve Moskova ile iltifatlar
2018 “kadife devrimi”nden sonra Paşinyan uluslararası alanda esasen Batı yanlısı bir siyasetçi olarak tanıtıldı. ABD ve Avrupa Birliği ile yakınlaşma, onun siyasi rotasının ana yönü olarak görünüyordu. Ancak başbakan seçildikten sonra Rusya'ya ardı ardına iltifatlar yağdırdı, Moskova ile stratejik ortaklığı vurguladı ve Ermenistan'ın Rusya güvenlik sisteminde kalacağını beyan etti.
İlginçtir ki, Paşinyan'ın son davranışları da onun jeopolitik rotasının değişken olduğunu gösteriyor. Rusya'ya yaptığı son ziyarette Moskova ile ilişkilerin geleceğine dair oldukça sıcak mesajlar verdi. Paşinyan, Rusya'ya yaptığı son ziyarette, "7 Haziran seçimlerinden önce de sonra da Rusya ile ilişkilerimizi geliştirmeye kararlıyız. Elbette Avrasya Ekonomik Birliği'ne katılımımızın devam etmesinde de çıkarımız var" dedi.
Daha sonra ise yeniden Ermenistan'ın temel siyasi rotasının Avrupa Birliği üyeliği olduğunu bildirdi.
Bu değişkenlik, onun jeopolitik koşullara ve kişisel siyasi çıkarlara bağlı olduğunu gösteriyor. Paşinyan'ın siyasi davranışında dikkat çeken temel özellik, farklı kitleler için farklı imajlar yaratma yeteneğidir. Bu yaklaşım sonucunda birçok konuda çelişkili bir etki bırakıyor: Açık barış yanlısı bir görüntü oluşturuyor, içeride ise revanşist eğilimlerin taşıyıcısı olarak değerlendirilebilir.
Açık demokrat imajı kuruyor, ama eleştirmenleri onu gizli otoriter eğilimlerle suçluyorlar. Açık Batı yanlısı mesajlar veriyor, belirleyici anlarda Rusya yanlısı retoriğe geri dönüyor. Bu açıdan Paşinyan'ın siyasi çizgisi bazen “kimliği bilinmeyen siyaset” gibi görünüyor. O, yarın kişisel ve jeopolitik çıkarları uğruna tamamen farklı bir ideolojik pozisyon sergileyebilir, koyu komünist, dindar Müslüman veya başka bir siyasi-dini imajı benimsemesi ihtimali bile dışlanmıyor. Bütün bunlar, Paşinyan'ın saf bir siyasetçi olmadığını söylemeye temel oluşturuyor. Aksine, o, maske altında bölgenin en güçlü siyasi PR yöneticilerinden biri olarak kabul edilebilir. Kendine belirli bir imaj seçmiş ve bu imaj aracılığıyla hem iç kitleyi hem de uluslararası kamuoyunu belirli bir anlamda manipüle etmeyi başarmıştır. Onun temel avantajlarından biri, farklı kitlelerin beklentilerine uygun mesajlar vermektir. İşte bu yüzden Paşinyan bir yandan Batı'da demokratik reformcu, diğer yandan Rusya'da pragmatik ortak, içeride ise milli çıkarları koruyan lider olarak sunuluyor.
Paşinyan'ın siyasi taktiklerini anlamak için son seçim sonuçlarına da dikkat etmek gerekir. Seçimlerde yaklaşık yüzde 50 oy topladı ve iktidarını pekiştirdi. Ancak bazı gözlemcilere göre, topladığı oy daha fazla olabilirdi. Bu bağlamda, Paşinyan'ın anayasal değişiklikler için gerekli olan daha yüksek oy ve daha fazla milletvekili sayısına ulaşması durumunda, bunun onun gelecekteki siyasi manevra imkanlarını sınırlayabileceği ileri sürülüyor.Çünkü anayasa değişikliği için yeterince güçlü bir parlamento çoğunluğuna sahip olmak onu daha somut yükümlülükler üstlenmeye zorlardı. Bu nedenle Paşinyan'ın referandum ve anayasa değişikliği konusunda süreci maksimum uzatmaya eğilimli olduğu iddia ediliyor.
Bu yaklaşımla o, içeride Ermeni milliyetçisi pozisyonunu korumaya çalışıyor ve jeopolitik koşullar değiştiğinde yeni fırsatlardan yararlanmak için süreci yapay olarak uzatmaya öncelik veriyor. Bugün Paşinyan'ı bazıları Batı'nın adamı olarak görüyor, diğerleri ise onun Rusya'dan tamamen uzaklaşamadığını düşünüyor. Ancak son yılların siyasi davranışları gösteriyor ki, o, ne Batı'nın ne de Rusya'nın tutarlı siyasi çizgisini izleyen bir lider izlenimi bırakıyor. Daha doğru bir değerlendirme şöyle olabilir: Paşinyan'ın temel siyasi ideolojisi kişisel iktidarını korumak, değişen jeopolitik gerçekliğe uygun pozisyon almak ve maksimum manevra imkanlarını açık tutmaktır. İşte bu yüzden “Paşinyan hangi mezhebe hizmet ediyor?” sorusuna kesin bir cevap vermek zordur.
Değişmeyen tek yönü, siyasi esnekliği, imaj oluşturma yeteneği ve duruma göre pozisyon değiştirme imkanını korumaya çalışmasıdır. Bu ise onu bölge siyasetinde en zor tahmin edilen figürlerden birine dönüştürüyor.
