Bazı meslek gruplarında çalışan kişiler için emeklilik yaşının yeniden değiştirilmesiyle ilgili tartışmalar devam ediyor. Mevcut emeklilik sisteminin işgücü piyasasındaki gerçeklere ve insanların fiili iş yüküne ne kadar uygun olduğu, aynı zamanda bazı meslekler için daha erken emeklilik imkanının devlet bütçesi ve istihdam politikası üzerindeki olası etkileri dikkat çekiyor. Ekonomistler, hem küresel işgücü piyasasında yaşanan değişikliklerin hem de Azerbaycan'daki sosyo-demografik göstergelerin emeklilik sistemiyle ilgili yeni yaklaşımları zorunlu kıldığını düşünüyor.
Konuyla ilgili Modern.az'a açıklama yapan ekonomist Reşad Hasanov, şu anda dünyada çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve sosyal koruma mekanizmalarının geliştirilmesi yönünde ciddi süreçler yaşandığını belirtti:
“Bu, devam eden bir süreçtir. Ancak yapay zekanın ve yeni teknolojilerin oluşturduğu yeni işgücü piyasası koşullarında bu konular daha da güncel hale geliyor. Yakın ve orta gelecekte işgücü piyasasında ciddi bir daralma sürecinin başlaması mümkündür. Yapay zeka ve yeni teknolojiler emeğe olan talebi azaltacaktır. Bu açıdan emeklilik sisteminde yaş sınırı ve sigorta süresi konularının yeniden gözden geçirilmesi kaçınılmaz olacaktır.”
Ekonomist, Azerbaycan'da mevcut çalışma koşullarının, insanların sağlık düzeyinin ve ortalama ömür göstergelerinin mevcut emeklilik yaşını ciddi şekilde tartışmalı hale getirdiğini kaydetti:
“Azerbaycan'da ortalama ömür ile asgari emeklilik yaşı arasında yaklaşık 9 yıllık bir fark var. Dünya genelinde ortalama gösterge ise 14-15 yıl arasında değişiyor, bazı ülkelerde bu fark 22 yıla ulaşıyor. Genellikle emeklilik yaşını başka ülkelerle karşılaştırırlar, ancak ortalama ömür göstergelerini karşılaştırmazlar. Oysa ortalama ömür arttıkça çalışma yeteneği dönemi de uzar.”
Onun sözlerine göre, mevcut şartlarda Azerbaycan'da emeklilik yaşının azaltılması ve dünya standartlarına uyarlanmasıyla ilgili ciddi bir zorunluluk bulunmaktadır:
“Belirli çalışma koşullarının insan sağlığına ve gelecekteki çalışma yeteneğine etkisi dikkate alınarak farklılaştırılmış emeklilik yaşının ve koşullarının daha da iyileştirilmesi, kapsamının genişletilmesi önemlidir.”
R. Hasanov, bu yönde atılacak adımların Devlet Emeklilik Fonu'nun mali sürdürülebilirliği ile ilgili belirli riskler yaratsa da, gelirlerin artırılması için ciddi imkanlar bulunduğunu belirtti:
“Azerbaycan'da işgücü piyasasının önemli bir kısmı kayıt dışıdır. İstatistiksel karşılaştırmalar, ülkede ücretli çalışanların sayısını en az iki kat artırmanın mümkün olduğunu göstermektedir. İşgücü piyasasında yasallaşma yapılırsa ve gerçek maaşlar iş sözleşmelerinde yansıtılırsa, Devlet Emeklilik Fonu'nun gelirleri 2-5 kat artırılabilir.”
Ekonomist, zorunlu devlet sosyal sigorta primlerinin toplama modelinin değiştirilmesi ve gelire uygun progresif faizlerin uygulanmasının da ek mali kaynaklar yaratabileceğini ekledi:
“Bu gibi geniş çaplı reformlar sayesinde Devlet Emeklilik Fonu'nun gelirlerini artırmak mümkündür. Bu ise emeklilik sistemine olan güveni güçlendirebilir, insanların daha erişilebilir ve güvenceli emeklilik elde etmesine olanak sağlayabilir.”
