سیاستمدارانی هستند که در کشورهایشان دولت‌ها تغییر می‌کنند، جنگ‌ها آغاز و پایان می‌یابند، ائتلاف‌های سیاسی فرو می‌پاشند، اما آنها می‌توانند موقعیت خود را حفظ کنند. نبیه بری، رئیس پارلمان لبنان، یکی از این شخصیت‌های سیاسی است. او از سال 1992 رهبر پارلمان بوده است. بری به مدت 34 سال به یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های سیستم سیاسی لبنان تبدیل شده است.
وب‌سایت Modern.az مقاله بعدی را در بخش «رؤسای مجلس» ارائه می‌دهد.
نکات قابل توجه زیادی در زندگی او وجود دارد. نبیه بری امروز نیز یک شخصیت مهم در سیاست داخلی لبنان، روابط با اسرائیل و تماس‌های دیپلماتیک منطقه‌ای باقی مانده است. اما چه حوادثی پشت کارنامه سیاسی او قرار دارد؟ چگونه یک حقوقدان متولد آفریقا به چهره‌ای ثابت در سیاست لبنان برای دهه‌ها تبدیل شد؟
سیاستمدار لبنانی متولد آفریقا
نبیه مصطفی بری در سال 1938 در فری‌تاون، پایتخت سیرالئون در غرب آفریقا متولد شد. خانواده او اصالتاً از روستای تبنین در جنوب لبنان هستند. پدرش تاجر بود و خانواده برای یافتن فرصت‌های اقتصادی بهتر به آفریقا مهاجرت کرده بودند.
خانواده بعداً به لبنان بازگشتند. نبیه بری پس از اتمام تحصیلات ابتدایی و متوسطه در لبنان، در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه لبنان در بیروت تحصیل کرد.
بر اساس بیوگرافی رسمی او، بری در سال 1963 به عنوان حقوقدان از دانشگاه فارغ‌التحصیل شد. سپس تحصیلات عالی خود را در رشته حقوق در دانشگاه سوربن پاریس ادامه داد. او به کانون وکلای بیروت پذیرفته شد و در دفتر عبدالله لحود، وکیل، شروع به کار کرد.
فعالیت سیاسی بری از دوران دانشجویی آغاز شد. او در سازماندهی دانشجویان دانشگاه شرکت کرد و رهبری اتحادیه ملی دانشجویان دانشگاه لبنان را بر عهده داشت. در آن دوره، بری با شرکت در کنفرانس‌های سیاسی مختلف، به تدریج در زندگی عمومی و سیاسی کشور شناخته شد.
اما عامل اصلی که او را به نخبگان سیاسی لبنان رساند، فعالیت حقوقی او نبود، بلکه مبارزه برای نمایندگی سیاسی جامعه شیعه در کشور و جنبش موسی صدر بود که در رأس این مبارزه قرار داشت.
ناپدید شدن موسی صدر و ظهور بری
برای درک کارنامه سیاسی نبیه بری، باید ساختار مذهبی و سیاسی لبنان را در نظر گرفت. در این کشور، جوامع مذهبی مختلف به طور تاریخی در تقسیم قدرت شرکت داشته‌اند. با این حال، مسلمانان شیعه برای مدت طولانی احساس می‌کردند که از نظر سیاسی و اجتماعی به اندازه کافی نمایندگی ندارند.
در این وضعیت، موسی صدر، یکی از رهبران مذهبی برجسته جامعه شیعه لبنان، به صحنه آمد. او برای دفاع از حقوق شیعیان، بهبود وضعیت اجتماعی آنها و مشارکت فعال‌تر در فرآیندهای سیاسی مبارزه می‌کرد. کسانی که در اطراف موسی صدر گرد آمدند، بعدها زمینه را برای تشکیل جنبش «امل» فراهم کردند.
نبیه بری نیز به این حلقه سیاسی پیوست. او در جنبش تحت رهبری موسی صدر به مسائل مختلف سازمانی، سیاسی و اطلاعاتی پرداخت. این ارتباط نقش تعیین‌کننده‌ای در کارنامه آینده او ایفا کرد.
در سال 1975، جنگ داخلی در لبنان آغاز شد. درگیری بین گروه‌های مذهبی و سیاسی کشور را به بحرانی طولانی‌مدت کشاند. در سال‌های اولیه جنگ، جنبش‌های سیاسی شیعه نیز ساختارهای سازمانی و نظامی خود را تقویت می‌کردند.
در سال 1978، موسی صدر در سفر خود به طرابلس لیبی ناپدید شد. سرنوشت او تا به امروز به طور کامل روشن نشده است. جنبش «امل» و حامیان آن، معمر قذافی، رهبر وقت لیبی را مسئول ناپدید شدن صدر می‌دانستند.
ناپدید شدن موسی صدر، مسئله رهبری را در داخل جنبش مطرح کرد. در سال 1980، نبیه بری به عنوان رهبر جنبش «امل» انتخاب شد و از آن زمان تاکنون رهبر این سازمان باقی مانده است.
در جنگ داخلی تنها یک سیاستمدار نبود
نبیه بری یکی از شرکت‌کنندگان فعال در جنگ داخلی لبنان بود که از سال 1975 تا 1990 ادامه داشت.
جنبش «امل» در آن دوره به یکی از اصلی‌ترین نیروهای سیاسی و مسلح جامعه شیعه لبنان تبدیل شده بود. این جنبش با حضور نظامی اسرائیل در جنوب لبنان مخالفت می‌کرد و در عین حال با سایر گروه‌های سیاسی و مسلح کشور نیز مبارزه می‌کرد.
در سال 1984، نبیه بری و نیروهای تحت رهبری او در شورش مسلحانه‌ای که علیه حکومت امین جمیل، رئیس‌جمهور لبنان، رخ داد، شرکت کردند. در آن دوره، نیروهایی که با سیاست مورد حمایت آمریکا و اسرائیل مخالفت می‌کردند، مواضع خود را در بیروت تقویت می‌کردند. بری در این فرآیندها نه تنها با بیانیه‌های سیاسی، بلکه از طریق سازمان مسلح تحت رهبری خود نیز شرکت داشت.
اما فعالیت «امل» در دوران جنگ تنها به مبارزه با اسرائیل محدود نمی‌شد. روابط این جنبش با سازمان‌های فلسطینی نیز با درگیری‌های خونین همراه بود.
در سال‌های 1985 تا 1988، درگیری‌های مسلحانه‌ای در لبنان رخ داد که به «جنگ اردوگاه‌ها» معروف شد. مبارزان «امل» در حملات و محاصره اردوگاه‌های پناهندگان فلسطینی در اطراف بیروت شرکت داشتند. در طول این درگیری‌ها، بسیاری از مردم کشته، زخمی و مجبور به ترک خانه‌های خود شدند.
این حوادث از جنبه‌های بحث‌برانگیز بیوگرافی نبیه بری است. اگرچه حامیان او مبارزه او را علیه دخالت اسرائیل برجسته می‌کنند، اما عملیات «امل» علیه اردوگاه‌های پناهندگان فلسطینی نیز باید به عنوان یک واقعیت تاریخی در نظر گرفته شود.
در تحقیقات مربوط به درگیری‌های لبنان، نشان داده شده است که پشت این درگیری‌ها نه تنها رقابت‌های محلی، بلکه منافع سوریه، ایران و نیروهای سیاسی فلسطینی نیز قرار داشته است. سوریه از «امل» حمایت می‌کرد، در حالی که ایران با «حزب‌الله»، یکی دیگر از نیروهای مهم در اردوگاه سیاسی شیعه لبنان، روابط نزدیکی برقرار کرده بود.
نبیه بری از یک سو رهبر جنبش مقاومت علیه اسرائیل و از سوی دیگر یک رهبر سیاسی بود که در جنگ داخلی لبنان با سایر گروه‌های مسلح جنگید.
هواپیمای ربوده شده، گروگان‌ها و نقش متناقض بری
یکی از قابل توجه‌ترین حوادثی که نام نبیه بری را در سطح بین‌المللی مطرح کرد، ربوده شدن پرواز TWA 847 در ژوئن 1985 بود.
در 14 ژوئن 1985، یک هواپیمای متعلق به شرکت هواپیمایی TWA که از آتن به رم پرواز می‌کرد، توسط افراد مسلح ربوده شد. در هواپیما 153 مسافر و خدمه حضور داشتند. ربایندگان هواپیما را بارها مجبور به پرواز بین بیروت و الجزایر کردند. این حادثه 17 روز به طول انجامید.
بر اساس اطلاعات اداره تحقیقات فدرال آمریکا، ربایندگان خواستار آزادی صدها لبنانی زندانی در زندان‌های اسرائیل بودند. در میان گروگان‌ها، رابرت استتم، غواص نیروی دریایی آمریکا نیز حضور داشت. او مورد ضرب و شتم قرار گرفت و کشته شد و جسدش در باند فرودگاه بیروت رها شد.
در آن زمان، نبیه بری، رهبر جنبش «امل»، به یکی از بازیگران اصلی بحران تبدیل شد.
بر اساس گزارش «واشنگتن پست»، نبیه بری گفته است که او دستور خروج گروگان‌ها از هواپیما را صادر کرده است. او اظهار داشت که از خونریزی در طول عملیات نجات نگران بوده است. علاوه بر این، بری از خواسته‌های افراد مسلح حمایت می‌کرد و آزادی شیعیان زندانی در زندان‌های اسرائیل را با آزادی گروگان‌ها مرتبط می‌دانست.
در آن دوره، بری به صراحت اعلام کرد که در تصمیم‌گیری‌های مربوط به آزادی گروگان‌ها نقش دارد.
در نتیجه این حادثه، فرآیندهای دیپلماتیک مربوط به آزادی گروگان‌ها منجر به شناسایی بین‌المللی نبیه بری شد. با این حال، آن بحران یکی از متناقض‌ترین قسمت‌های فعالیت سیاسی او باقی می‌ماند: بری هم در مذاکرات نقش داشت و هم از خواسته‌های گروه مسلح نگهدارنده گروگان‌ها دفاع می‌کرد.
از وزارت تا رهبری پارلمان
نبیه بری در سال‌های جنگ به تدریج در اداره دولتی نیز مناصبی را بر عهده گرفت. در سال 1984، در دولت به رهبری رشید کرامی، در سمت‌های وزیر دادگستری، منابع آب و برق خدمت کرد. در آن دوره، مسائل مربوط به بازسازی و نوسازی جنوب لبنان نیز در حوزه فعالیت او قرار داشت.
در سال 1989، در دولت به رهبری سلیم حص، در سمت‌های مربوط به منابع آب، مسکن و تعاونی‌ها خدمت کرد. در سال‌های 1990 تا 1992 به عنوان وزیر دولت فعالیت کرد. در سال 1992 نیز در سمت دولتی مربوط به مسائل جنوب و بازسازی خدمت کرد.
انتقال بری به اداره دولتی همزمان با دوره‌ای بود که لبنان در تلاش برای خروج از جنگ داخلی بود. توافق طائف که در سال 1989 امضا شد، یکی از چارچوب‌های اصلی برای بازسازی سیستم سیاسی کشور و پایان دادن به جنگ بود.
در سال 1992، اولین انتخابات پارلمانی پس از جنگ برگزار شد. در 20 اکتبر، نبیه بری به عنوان رئیس پارلمان انتخاب شد. بدین ترتیب، سیاستمداری که زمانی به عنوان رهبر یک جنبش مسلح شناخته می‌شد، رهبری یکی از اصلی‌ترین نهادهای دولتی کشور را بر عهده گرفت.
نبیه بری در سال‌های 1996، 2000، 2005، 2009، 2018 و 2022 نیز به عنوان رئیس پارلمان انتخاب شد. در سال 2022، او برای هفتمین بار به این سمت انتخاب شد و به عنوان یکی از رهبران طولانی‌مدت در تاریخ سیاسی لبنان ثبت شد.
ماندن او در این سمت برای مدت طولانی تنها با نتایج انتخابات توضیح داده نمی‌شود. در سیستم سیاسی لبنان، ریاست پارلمان بالاترین سمت دولتی است که به جامعه مسلمان شیعه اختصاص یافته است. بری نیز به لطف رهبری جنبش «امل»، پایگاه‌های سیاسی خود در پارلمان و روابطش با نیروهای مختلف، این موقعیت را حفظ کرده است.
جایگاه ویژه رئیس مجلس در سیستم سیاسی لبنان
برای درک طول عمر سیاسی نبیه بری، باید ویژگی‌های خاص سیستم سیاسی لبنان را نیز در نظر گرفت.
لبنان یک کشور چند مذهبی است. در این کشور، مناصب اصلی سیاسی به طور سنتی بین جوامع مذهبی تقسیم می‌شود: رئیس‌جمهور یک مسیحی مارونی، نخست‌وزیر یک مسلمان سنی و رئیس پارلمان یک مسلمان شیعه است.
این تقسیم‌بندی با هدف تضمین نمایندگی جوامع مذهبی مختلف کشور در اداره دولتی است. اما این سیستم می‌تواند تصمیم‌گیری‌های سیاسی را دشوار کند و زمینه را برای درگیری‌های طولانی‌مدت بین احزاب و جوامع مذهبی فراهم آورد.
توافق طائف در سال 1989 نقش مهمی در تنظیم مجدد تقسیم قدرت پس از جنگ داخلی ایفا کرد. این توافق منجر به انتقال بخشی از اختیارات رئیس‌جمهور به کابینه وزیران و تجدید توازن فرقه‌ای در سیستم سیاسی شد.
نبیه بری به یکی از تأثیرگذارترین بازیگران این سیستم تبدیل شد. جنبش «امل» تحت رهبری او جایگاه مهمی در نمایندگی سیاسی جامعه شیعه به دست آورد. بری به عنوان رئیس پارلمان، علاوه بر رهبری فرآیند قانون‌گذاری، در تشکیل دولت‌ها، انتخابات ریاست‌جمهوری و مذاکرات مربوط به توافقات سیاسی نیز نقش ایفا کرد.
حامیان بری بر تجربه و توانایی‌های او در گفت‌وگوی سیاسی تأکید می‌کنند. منتقدان او نیز معتقدند که ماندن طولانی‌مدت همان نخبگان سیاسی در قدرت، به عمیق‌تر شدن مشکلات حکومتی کشور کمک کرده است.
این بحث به ویژه در طول اعتراضات گسترده‌ای که در سال 2019 در لبنان آغاز شد، تشدید یافت. معترضان علیه فساد، سیستم سیاسی مبتنی بر فرقه‌گرایی و مشکلات در اداره دولتی اعتراض می‌کردند. بری نیز در کنار سایر رهبران سیاسی طولانی‌مدت، یکی از اهداف انتقاد معترضان بود.
ابتدا دشمن، سپس متحد با «حزب‌الله»
یکی از جالب‌ترین نکات در بیوگرافی سیاسی نبیه بری، تغییر روابط بین جنبش «امل» و «حزب‌الله» است.
امروزه هر دو سازمان به عنوان نیروهای اصلی در اردوگاه سیاسی شیعه لبنان محسوب می‌شوند و در بسیاری از مسائل از یکدیگر حمایت می‌کنند. اما روابط آنها همیشه اینگونه نبوده است.
در دهه 1980، درگیری‌های مسلحانه‌ای بین «امل» و «حزب‌الله» رخ داد. هر دو سازمان ادعای نمایندگی جامعه شیعه را داشتند، اما متحدان خارجی، رویکردهای سیاسی و مواضع آنها در مورد فعالیت‌های مسلحانه متفاوت بود.
سوریه از جنبش «امل» حمایت می‌کرد، در حالی که ایران نقش مهمی در شکل‌گیری و تقویت «حزب‌الله» ایفا می‌کرد. به همین دلیل، اردوگاه سیاسی شیعه در لبنان نیز تحت تأثیر رقابت‌های منطقه‌ای قرار داشت.
در سال‌های بعد، روابط تغییر کرد. «امل» و «حزب‌الله» به همکاری سیاسی روی آوردند و در بسیاری از مسائل در پارلمان موضع مشترکی اتخاذ کردند. بری نیز به لطف روابط نزدیک خود با «حزب‌الله»، به عنوان یکی از واسطه‌های مهم در فرآیندهای سیاسی داخلی لبنان و دیپلماسی منطقه‌ای عمل کرد.
اگرچه این نزدیکی یکی از پایه‌های اصلی موقعیت سیاسی اوست، اما منتقدان حمایت سیاسی بری از حفظ ساختار مسلح «حزب‌الله» را بحث‌برانگیز می‌دانند.
در سال 2024، نبیه بری به عنوان یکی از واسطه‌های اصلی در مذاکرات بین «حزب‌الله» و آمریکا برای دستیابی به آتش‌بس با اسرائیل معرفی شد.
10 فرزند دارد، اما مسئله جانشین سیاسی باز می‌ماند
در سیاست لبنان، سنت گسترده‌ای وجود دارد که اعضای خانواده رهبران سیاسی نیز به مناصب دولتی و رهبری حزب می‌رسند. یکی از نکات قابل توجه در زندگی شخصی نبیه بری، بزرگی خانواده اوست.
گفته می‌شود نبیه بری در مجموع 10 فرزند دارد. او از همسر اول خود، لیلا، طلاق گرفته و همسر دومش، راندا، یکی از چهره‌های شناخته شده در جامعه است.
تأکید می‌شود که نبیه بری هیچ یک از فرزندان خود را به عنوان جانشین سیاسی خود معرفی نکرده است. این جزئیات از نظر روابط خانوادگی و جانشینی سیاسی در سیاست لبنان جالب است.
بری از سال 1980 رهبری جنبش «امل» را بر عهده دارد. پس از رهبری طولانی‌مدت او، مسئله اینکه رهبری آینده سازمان به چه کسی سپرده خواهد شد، برای ناظران سیاسی جالب است.
انتقادات علیه بری در بحبوحه بحران اقتصادی
جنبه بحث‌برانگیز دیگر کارنامه سیاسی نبیه بری، نقش او و اردوگاه سیاسی تحت رهبری او در بحران اقتصادی طولانی‌مدت لبنان است.
لبنان از سال 2019 با بحران مالی و اقتصادی شدیدی روبرو شده است. کاهش ارزش پول ملی، مشکلات در سیستم بانکی، بدهی دولتی و وضعیت اجتماعی منجر به نارضایتی گسترده در کشور شده است.
رسانه‌های خارجی به طور جداگانه بر توانایی بری در تأثیرگذاری بر سیاست مالی تأکید می‌کنند. علی حسن خلیل، متحد سیاسی نزدیک او، از سال 2014 تا 2020 وزیر دارایی بود. به گزارش رویترز، بری پس از آن دوره نیز تأثیر مهمی در انتخاب افرادی که به سمت وزیر دارایی می‌رسیدند، داشت.
با این حال، کارشناسان مشکلات کشور را به سیاست مالی، اداره دولتی، رقابت سیاسی و درگیری‌های منطقه‌ای که در طول سالیان متمادی شکل گرفته‌اند، مرتبط می‌دانند.
در سال 2026 نیز در کانون توجه است
فعالیت سیاسی نبیه بری در سال 2026 نیز ادامه دارد. پارلمان لبنان انتخابات برنامه‌ریزی شده برای ماه مه سال جاری را به مدت دو سال به تعویق انداخته و بدین ترتیب دوره اختیارات پارلمان تمدید شده است. این تصمیم با حمایت 76 نفر از 128 نماینده به تصویب رسید.
به تعویق افتادن انتخابات در بحبوحه تشدید مجدد درگیری بین اسرائیل و «حزب‌الله» و وضعیت امنیتی در کشور رخ داده است.
آ. گورخماز
