آیا جمهوری اسلامی ایران می تواند به جمهوری ترک ایران تبدیل شود؟ این موضوع به طور گسترده در شبکه های اجتماعی مورد بحث قرار گرفته است. همچنین ادعاهایی مبنی بر حمایت گسترده از چنین ابتکاری در تبریز مطرح شده است. بحث در مورد آینده ایران بر اساس مدل جمهوری ترک یکی از موضوعاتی است که می تواند بر معماری ژئوپلیتیکی خاورمیانه تأثیر بگذارد. در صورت کسب حمایت سیاسی از چنین ایده هایی که ادعا می شود در تبریز مطرح شده است، وضعیت جدیدی از نظر دولت و توازن قدرت منطقه ای می تواند ایجاد شود.
تاریخ ترک ایران ریشه های عمیقی دارد. سلسله های ترک تبار از صفویه تا قاجار نقش مدیریتی در تاریخ سیاسی این کشور ایفا کرده اند. امروزه نیز جمعیت زیادی از ترک ها در این کشور زندگی می کنند. منابع غیررسمی تعداد ترک ها در ایران را نزدیک به 50 میلیون نفر نشان می دهند.
نحوه استقبال قدرت های خارجی از چنین تغییری نیز از جنبه های مهم این موضوع است.
برای روسیه، مسئله اصلی ممکن است این باشد که تغییر احتمالی چگونه بر منافع منطقه ای مسکو تأثیر می گذارد. ایرانی که هویت ترک را برجسته می کند و ادغام استراتژیک با جهان ترک را گسترش می دهد، می تواند نفوذ روسیه در قفقاز جنوبی را محدود کند. در چنین سناریویی، انتظار می رود مسکو هم برای انطباق با واقعیت جدید و هم برای حفظ مواضع ژئوپلیتیکی خود تلاش کند.
موضع ایالات متحده به نحوه تغییر مسیر سیاست خارجی، برنامه هسته ای و سیاست امنیتی ایران بستگی خواهد داشت. یک دولت سکولار که روابط خود را با غرب عادی می کند، می تواند فرصت های دیپلماتیک جدیدی برای واشنگتن ایجاد کند.
برای چین، مسائل اصلی امنیت انرژی، کریدورهای ترانزیتی، مشارکت استراتژیک و ثبات اقتصادی است. انتظار می رود پکن به جای شعارهای ایدئولوژیک، به حفاظت از مسیرهای تجاری و جلوگیری از درگیری های منطقه ای اولویت دهد.
انتقال ایران به مدل جمهوری ترک و پیوستن به سازمان کشورهای ترک (TDT) در آینده می تواند وزن ژئوپلیتیکی جهان ترک را افزایش دهد. حوضه خزر، کریدور میانی، مسیرهای انرژی و روابط تجاری شرق و غرب می تواند به موضوع بحث های استراتژیک مشترک تبدیل شود.
اما عضویت در TDT مستلزم اراده سیاسی، رضایت کشورهای عضو و تصمیمات مطابق با رویه های سازمان است. مسئله اصلی در اینجا تغییر احتمالی هویت سیاسی و مرکز قدرت ایران است. اگر فراخوان هایی که گفته می شود از تبریز می آید به اراده سیاسی در سراسر کشور تبدیل شود، نتایج آن نه تنها برای تهران، بلکه برای آنکارا، باکو، مسکو، واشنگتن و پکن نیز اهمیت خواهد داشت.
برخی از تحلیلگران معتقدند که در دوره کنونی که نظم نوین جهانی در حال شکل گیری است، چنین تغییری می تواند به ایران در خروج از مشکلات موجود کمک کند. شهروندانی نیز در این کشور وجود دارند که از سکولاریسم حمایت می کنند.
اگر ایران در آینده چنین گامی بردارد و برای عضویت در TDT درخواست دهد، این روند می تواند فرصت های جدیدی برای آن ایجاد کند. ایران از نظر مساحت، جمعیت و منابع طبیعی می تواند یکی از جایگاه های پیشرو در سازمان را به خود اختصاص دهد. به نوبه خود، مواضع TDT نیز تقویت خواهد شد.
البته این یک فرآیند آسان نیست. انتظار می رود نیروهای محافظه کار در ایران با چنین تغییری مخالفت کنند. با این حال، سناریوهای مختلف در مورد آینده کشور و همکاری های منطقه ای همچنان موضوع بحث هستند.
سوینج محرموا
