نمایندگانی که ارمنی می‌دانند: "وقتی کنار هم می‌نشینیم، می‌فهمم چه می‌گویند" | Modern.az

مدتی پیش سفر شاهین مصطفی‌یف، معاون نخست‌وزیر، به ارمنستان بحث‌های گسترده‌ای را هم در آذربایجان و هم در رسانه‌های منطقه برانگیخت. اینکه او اصالتاً اهل آذربایجان غربی است و زبان ارمنی می‌داند، از نکات اصلی قابل توجه بود.

در این راستا، وجود نمایندگانی در مجلس ملی که زبان ارمنی می‌دانند نیز کنجکاوی برانگیخته است. نمایندگان ما که در آذربایجان غربی متولد شده‌اند، در زمان خود زبان ارمنی را آموخته‌اند.

عزیز اکبرلی، رئیس جامعه آذربایجان غربی، اظهار داشت که آنها در زندگی روزمره خود اغلب با ارمنی‌ها در تماس بوده‌اند، بنابراین مجبور به یادگیری و استفاده از زبان ارمنی شده‌اند:

"در طول ۲۰۰ سال گذشته، با اجرای سیاست پاکسازی قومی در قلمرو آذربایجان غربی، جمعیت آذربایجانی از مکان‌های تاریخی خود رانده و بیرون رانده شده‌اند. ارمنی‌های مهاجر یا آورده شده از کشورهای خارجی در خانه‌ها و روستاهای هموطنان ما اسکان داده شده‌اند. بدین ترتیب، روستاها یا به طور کامل ارمنی‌نشین شده‌اند، یا به روستاهای مختلطی تبدیل شده‌اند که آذربایجانی‌ها و ارمنی‌ها در آن زندگی می‌کنند. به ویژه آذربایجانی‌هایی که در چنین روستاهای مختلطی زندگی می‌کنند، ناگزیر در مدرسه، محل کار یا در زندگی روزمره خود اغلب با ارمنی‌ها در تماس بوده‌اند و مجبور به یادگیری و استفاده از زبان ارمنی شده‌اند." 

این نماینده اظهار داشت که زبان روسی در آذربایجان غربی زبان رایج نبوده و همه یا به زبان آذربایجانی یا به زبان ارمنی صحبت می‌کردند. از سوی دیگر، تمام کارهای اداری در نهادهای دولتی به زبان ارمنی انجام می‌شد. بنابراین، اینکه من و سایر نمایندگانی که در آذربایجان غربی متولد و بزرگ شده‌ایم، زبان ارمنی را می‌دانیم، امری طبیعی است: "به ویژه در طول آخرین تبعید، هر کسی که مجبور به ترک سرزمین اجدادی خود شد یا مدتی در آذربایجان غربی در کارهای دولتی مشغول به کار بود، به این یا آن میزان زبان ارمنی را می‌داند. این مسئله دیگری است که در ۳۸ سال گذشته زبان ارمنی تا حدودی فراموش شده است. باید دوباره تأکید کنم که نمایندگان ما، از جمله من، که دوره مشخصی از زندگی خود را در آذربایجان غربی گذرانده‌اند، کم و بیش زبان ارمنی را می‌دانند. به ویژه محققانی که مانند من به مسئله آذربایجان غربی می‌پردازند، مجبور به خواندن برخی نوشته‌ها و متون به زبان ارمنی هستند، بدون این امکان‌پذیر نیست."

حکمت بابائوغلو، نماینده مجلس، نیز اشاره کرد که زبان ارمنی را در دبیرستان آموخته است: "بخشی از نمایندگان با اصالت آذربایجان غربی که متناسب با سن خود در ارمنستان متولد و تحصیل کرده‌اند، به این یا آن میزان زبان ارمنی را می‌دانند. در نتیجه، اگر منظور شما به طور خاص من هستم، من زبان ارمنی را در دبیرستان آموخته‌ام. الفبای ارمنی را می‌دانم و تا به امروز فراموش نکرده‌ام. زیرا در کشور ما به طور منظم آموزش الفبای ارمنی انجام می‌شد. من زبان ارمنی را در حدی می‌دانم که در دبیرستان آموخته می‌شود."

همصحبت ما گفت که هنگام نوشتن کتاب، از فرهنگ لغت ارمنی در کتابخانه‌های خانوادگی خود استفاده می‌کند: "باید در نظر داشت که زمان بسیاری چیزها را دیکته می‌کند و زبانی که به عنوان وسیله ارتباطی استفاده نمی‌شود، بدون شک فراموش می‌شود. با این وجود، من چند سال پیش هنگام نوشتن کتابی با عنوان "دروغ ارمنی از آکدامار تا ساری گلین"، با استفاده از فرهنگ لغت ارمنی-آذربایجانی موجود در کتابخانه خانوادگی‌مان، حافظه خود را دوباره فعال کردم و چون این به ارتباط دائمی تبدیل نشد، دوباره از یادم رفت."

مصاحبه‌شونده ما همچنین اشاره کرد که یادگیری دوباره زبان ارمنی برای او دشوار نیست: "اما در هر صورت، برای من و نمایندگانی که در ارمنستان تحصیل کرده و بزرگ شده‌اند، بازیابی زبان ارمنی در حافظه در مدت کوتاهی دشوار نخواهد بود. زیرا بخش پایه مشخصی از این زبان در حافظه اولیه وجود دارد."

آزای قولی‌یف، نماینده مجلس، اشاره کرد که در طول اقامت خود در آذربایجان غربی، با ارمنی‌ها به زبان آذربایجانی صحبت می‌کردند و آنها زبان ما را به خوبی می‌دانستند: "من در سال ۱۹۷۱ در منطقه قره‌کلیسا (سیسیان) متولد شدم و دبیرستان را نیز در روستا به پایان رساندم. در روستای واغودی ما هم آذربایجانی‌ها و هم ارمنی‌ها زندگی می‌کردند. دبیرستان را به زبان آذربایجانی خواندم، اما در مدرسه به طور جداگانه زبان ارمنی نیز تدریس می‌شد. ما با ارمنی‌ها عمدتاً به زبان آذربایجانی صحبت می‌کردیم، آنها زبان ما را به خوبی می‌دانستند. آنها ما را ترک می‌نامیدند، اولین سوالی که هنگام ملاقات می‌پرسیدند این بود که "ارمنی هستی یا ترک؟"

آزای قولی‌یف اظهار داشت که در آن زمان می‌توانست به زبان ارمنی بنویسد و بخواند و آزادانه افکار خود را بیان کند: "همسالان من تمایل چندانی به صحبت کردن به زبان ارمنی نداشتند، فکر می‌کردیم که بگذارید ارمنی با ما به زبان خودمان، یعنی آذربایجانی، صحبت کند. اما پدر مرحومم زبان ارمنی را به خوبی می‌دانست، در روستا معلم بود و درس زبان و ادبیات آذربایجانی را تدریس می‌کرد. پدرم مدتی نیز به عنوان رئیس شورای روستا کار کرد. خوب به یاد دارم، وقتی در مدرسه گاهی اوقات بر سر مسائل ملی بحث و جدل می‌شد، پدرم به ارمنی‌ها به زبان خودشان پاسخ‌های قاطع می‌داد. در ماه مه ۱۹۸۸، وقتی دبیرستان را به پایان رساندم، می‌توانستم به زبان ارمنی بنویسم و بخوانم و افکار خود را آزادانه بیان کنم."

آزای قولی‌یف در رویدادهای بین‌المللی می‌فهمد که نمایندگان ارمنستان با یکدیگر چه می‌گویند: "اکنون می‌توان گفت که بسیاری از کلمات را فراموش کرده‌ام، تقریباً ۵۰ درصد از صحبت‌های ارمنی را می‌فهمم. گاهی اوقات در مجمع پارلمانی سازمان امنیت و همکاری اروپا در کنار هیئت ارمنستان می‌نشینیم و فهمیدن زبان ارمنی از این نظر مفید است که می‌توانیم مسائلی را که طرف مقابل می‌خواهد علیه ما استفاده کند، بدانیم. اما در بیان آزادانه افکارم به زبان ارمنی مشکل دارم. در هر صورت، ۳۸ سال است که از این زبان استفاده نکرده‌ام."

رضوان نبی‌یف، نماینده مجلس، اظهار داشت که در دوران تحصیل خود در دبیرستان روستای قانلی در باسارکچر، هفته‌ای دو بار زبان ارمنی تدریس می‌شد: "ابتدا این زبان توسط معلمی ارمنی‌تبار تدریس می‌شد. سپس معلمی آذربایجانی به ما زبان ارمنی را آموزش می‌داد. الفبای ارمنی را آموخته بودیم، می‌نوشتیم و متون را می‌خواندیم. اما نمایندگان نسل مسن‌تر به این زبان آزادانه‌تر صحبت می‌کردند و می‌نوشتند."
این نماینده می‌گوید که پدرش تحصیلات فنی خود را به زبان ارمنی گذرانده است: "پدر من حتی تحصیلات فنی خود را به زبان ارمنی گذرانده بود. در اواخر دهه ۶۰، این برای مسائل فنی بسیار مهم تلقی می‌شد. در دوره بعدی نیز، زمانی که در مرکز منطقه کار می‌کرد، دانستن آن زبان مزایای خاصی ایجاد می‌کرد."

به گفته او، در میان ارمنی‌ها نیز کسانی بودند که زبان آذربایجانی را می‌دانستند: "پس از تبعید در دسامبر ۱۹۸۸، هم امکان استفاده از این زبان و هم امکان خواندن آن از بین رفت. امروز نیز دانش زبانی ما در سطح ضعیفی قرار دارد."

یکی از دلایل زندگی ما در آن سرزمین‌ها، همان مدارس و آموزش بود: "مهم این است که یکی از عواملی که زندگی ما را در آن سرزمین‌ها تأیید می‌کند، وجود مدارس در آنجا، تحصیل ما در آنجا و حتی یادگیری زبان محلی است."، در پایان اظهار داشت. 

الشاد موسایف، نماینده مجلس و رئیس حزب آذربایجان بزرگ، که اصالتاً اهل منطقه تومانیان (الله‌وردی) آذربایجان غربی است، گفت که زبان ارمنی را نمی‌داند: "در منطقه الله‌وردی که ما زندگی می‌کردیم، ارمنی وجود نداشت، به همین دلیل این زبان در مدارس تدریس نمی‌شد و من هم به همین دلیل نمی‌دانم." 

ملاحت ابراهیم‌قیزی، نماینده مجلس که اصالتاً اهل باسارکچ است، نیز اعلام کرد که زبان ارمنی را نمی‌داند.