Mehmet Öğütçü
Yeni dönemin görünmeyen silahı: şantaja açık insanlar, kırılgan devletler
21. yüzyılın jeopolitiğinde artık sadece enerji koridorları, füze sistemleri veya ticaret yolları tartışılmıyor. Sessizce büyüyen başka bir savaş alanı daha var: insanların zayıf yönleri üzerinden yürütülen görünmez güç mücadelesi.
Önceleri istihbarat savaşlarının merkezinde devlet sırları duruyordu. Bugün ise çoğu zaman asıl hedef bilginin kendisi değil, o bilgiye erişimi olan insandır.
Çünkü modern dönemin en etkili baskı araçlarından biri artık tanklar veya yaptırımlar değil; insanlar hakkında yıllarca toplanmış dosyelerdir.
Rüşvet ilişkileri, gayri resmi para akışları, offshore hesaplar, yasa dışı iş ilişkileri, çıkar çatışmaları ve siyasi finans ağları bunun bir kısmını oluşturuyor. Ama yeni dönemin temel hassas alanı daha incedir:
kişisel ilişkiler,
cinsel zayıflıklar,
gizli görüntüler,
dijital yazışmalar,
bağımlılıklar,
aile üyeleri üzerinden kurulabilecek baskılar,
psikolojik zayıflıklar,
ve insanın dijital dünyada bıraktığı sayısız iz.
Üstelik, bunların önemli bir kısmı hemen kullanım için değil, gerektiğinde devreye sokulmak amacıyla sessizce arşivlenir.
Dijital dönemin “kompromat” sistemi
Soğuk savaş döneminde Sovyet istihbaratının sıkça kullandığı “kompromat” anlayışı bugün dijitalleşti.
Önceleri otel odalarına gizli kameralar yerleştirilirdi.
Bugün ise cep telefonu yeterlidir.
Önceleri fiziksel izleme ekipleri kullanılırdı.
Şimdi ise yapay zeka destekli veri analiz sistemleri işliyor.
Bir insanın kimlerle görüştüğü, hangi ülkelerde olduğu, finansal hareketleri, sağlık bilgileri, mesaj trafiği, sosyal medya bağlantıları ve hatta psikolojik davranış modelleri bile bilgi olarak toplanıp saklanabiliyor.
Ve modern dünyada bilgi artık petrolden daha stratejik önem taşıyor.
Bu nedenle günümüzün büyük güçleri artık sadece enerji kaynakları veya askeri üsler uğruna değil, aynı zamanda bilgi üstünlüğü uğruna rekabet ediyorlar.
Büyük güçlerin sessiz potansiyeli
Bu alanda en gelişmiş imkanlara sahip ülkeler arasında ABD, Çin, Rusya, İsrail, Fransa ve Büyük Britanya ön plana çıkıyor.
Bu artık komplo teorisi değil; modern devlet potansiyelinin bir parçası olarak kabul ediliyor.
Ulusal Güvenlik Ajansı hakkında ortaya çıkan ifşaatlar, dünyanın en gelişmiş gözetim sistemlerinden birinin dost-düşman farkı gözetmeden nasıl işlediğini göstermişti.
Rus istihbaratının kompromat yöntemleri yıllardır uluslararası siyasetin tartışma konularındandır.
İsrail menşeli Pegasus programı, devletlerin insanların telefonlarına gizlice girerek ne kadar derin bilgi toplayabildiğini ortaya koydu.
Çin'in dijital gözetim ve veri işleme imkanları ise artık küresel stratejik rekabetin temel konularından birine dönüştü.
Üstelik mesele artık sadece devletler arasında da değil. Bugün büyük şirketler, enerji devleri, savunma sanayii firmaları, teknoloji şirketleri ve uluslararası yatırım ağları da yoğun enformasyon savaşlarının içinde faaliyet gösteriyorlar.
Büyük enerji anlaşmalarında, savunma ihalelerinde veya kritik maden yatırımlarında tarafların birbirleri hakkında son derece detaylı dosyelere sahip olması artık şaşırtıcı kabul edilmiyor.
Asıl tehlike: özgür iradesini yitiren karar verici
Problem sadece bilgi toplanması değil. Asıl risk karar veren kişinin baskıya açık hale gelmesidir.
Bir devlet adamı, siyasetçi, yüksek rütbeli bürokrat, şirket yöneticisi veya uluslararası kuruluş başkanı geçmiş ilişkileri veya gizli zayıflıkları nedeniyle yönlendirilebilir hale gelmişse, o andan sonra kararlarının bağımsızlığı sorgulanır.
Ve mesele artık sadece bireyin itibarı olmaktan çıkar.
Devletler risk altına girer.
Şirketler kırılganlaşır.
Uluslararası kurumların güvenilirliği zedelenir.
Çünkü şantaja açık insan zamanla manipülasyona açık sisteme dönüşür.
Bugün devletler çoğu zaman sınırlardan değil, karar mekanizmaları üzerinden etki altına alınmaya çalışılır.
Bu nedenle modern güvenlik anlayışı artık sadece askeri savunmayı değil, karar vericilerin bağımsızlığını da kapsar.
Şeffaflık artık ahlaki değil, stratejik bir zorunluluktur
Eski dünyanın rahatlığı bitti. “Bana bir şey olmaz” dönemi sona erdi.
Dijital dönemde herkes arkasında iz bırakır. Ve o izler yapay zeka teknolojileri sayesinde bazen yıllar sonra bile karşınıza çıkabilir.
Bu nedenle özellikle devlet yönetiminde, stratejik sektörlerde ve uluslararası iş dünyasında çalışan insanların daha dikkatli olması gerekir.
Şeffaflık artık sadece etik bir mesele değil; doğrudan güvenlik meselesidir.
Finansal yapılar temiz olmalıdır.
Çıkar çatışmalarından kaçınılmalıdır.
Dijital güvenlik kültürü geliştirilmelidir.
Hatta aile üyeleri bile bu riskler hakkında bilgilendirilmelidir.
Ve belki de en önemlisi:
Bir insan kendisinin baskıya açık hale geldiğini anladığında, gerektiğinde geri çekilmeyi başarmalıdır.
Çünkü bazen bir görevden ayrılmak, ülkeyi riske atmaktan daha büyük bir hizmet olabilir.
Yeni dünyanın gerçekliği
21. yüzyılda savaş artık sadece cephede yapılmıyor.
Bilgi merkezlerinde yapılıyor.
Telefonların içinde yapılıyor.
Banka kayıtlarında yapılıyor.
Kişisel hayat dosyelerinde yapılıyor.
Siber uzayda yapılıyor.
İnsan zayıflıkları üzerinden yapılıyor.
Bu nedenle geleceğin en güçlü devletleri sadece ordusu güçlü olanlar olmayacak.
Karar vericilerini bağımsız, dayanıklı, şeffaf ve şantaja kapalı tutabilen devletler ayakta kalacak. Bunu sağlamak ise devletin güvenlik ve istihbarat kurumlarının işidir.
