ABD Maliye Bakanı Scott Bessent, İran'a karşı yeni bir "ekonomik tecrit" politikasının başladığını duyurdu. Washington'ın uygulamaya hazırlandığı yaptırımlar sadece İran'ın devlet kurumlarını ve şirketlerini değil, İran'la ticari ve mali ilişkileri sürdüren yabancı ülkeleri ve şirketleri de hedef alabilir. Bu ise ABD'nin Tahran üzerindeki ekonomik baskıyı daha geniş çapta artırma niyetinden haber veriyor.
Bessent'in açıklamalarına göre, amaç İran'ın uluslararası mali ve ticari imkanlarını kısıtlamak, gelir kaynaklarına erişimini zorlaştırmak ve ekonomik baskı yoluyla Tahran'ın politikasına etki etmektir. Ancak İran tarafı bu adımlara cevapsız kalmayacağını belirtiyor. Tahran uzun yıllardır yaptırımlar altında yaşadığı için yeni kısıtlamaların ülkeyi eskisi gibi kolayca zayıflatamayacağını düşünüyor.
Böylece, mesele sadece ABD ve İran arasında yeni bir yaptırım çatışması değil. Burada Çin, Rusya, Türkiye ve diğer ülkelerin İran'la ekonomik ilişkilerinin nasıl devam edeceği, ayrıca Washington'ın "ekonomik tecrit" politikasının ne derecede etkili olacağı temel sorulardan birine dönüşüyor.
Konuyla ilgili olarak siyaset bilimci Tofiq Abbasov Modern.az'a açıklama yaptı:
"ABD'nin mevcut politikasında zikzaklı unsurlar görülüyor. Bu, daha çok dünyanın en güçlü devletinin karşılaştığı ciddi bir ikilemin göstergesidir. ABD askeri alanda önüne koyduğu hedeflere tam olarak ulaşamadığı için Başkan Donald Trump şimdi baskının mali-ekonomik kolunu öne çıkarıyor.
ABD Maliye Bakanı Scott Bessent'in sert açıklamaları da bu politikanın bir parçasıdır. Ancak bu tehditlerin İran'a ciddi etki gösterdiğini söylemek zordur. İran zaten belirli anlamda inisiyatifi ele geçirmiş durumda. Ürdün'deki ABD üslerine yapılan saldırılar Tahran için önemli bir mesajdı: İran artık sadece savunulan taraf değil, saldırı imkanlarına da sahiptir ve ABD'nin bölgedeki askeri tesislerini hedef alabilir. Ekonomik alanda ise yeni yaptırımların İran için öncekilerden ciddi bir farkı yoktur. İran yaklaşık yarım asırdır yaptırımlar altında yaşıyor ve buna uyum sağlamış ekonomik mekanizmalar oluşturmuştur. Elbette, yaptırımlar riyalin zayıflamasına ve ekonomik zorluklara neden oluyor, ancak İran'ı ekonomik çöküş veya temerrüt durumuna getirdiğini söylemek doğru olmaz. Ülkenin büyük bir iç pazarı, yerel üretim imkanları ve komşu devletlerle ticari ilişkileri var.
İran ayrıca Çin, Rusya ve diğer ülkelerle işbirliği yaparak yaptırımların yarattığı boşlukları belirli ölçüde telafi ediyor. Özellikle Çin'le enerji ve teknoloji alanındaki işbirliği Tahran için önemli bir ekonomik destektir. İran'ın yıllar içinde oluşturduğu "direniş ekonomisi" de onun yaptırımlara dayanıklılığını artırmıştır. ABD için durumu zorlaştıran diğer bir faktör ise askeri kaynakların yenilenmesine duyulan ihtiyaçtır. Füze stoklarının azalması ve yeni üretimin zaman alması Washington'ın manevra imkanlarını kısıtlıyor. Yaklaşan ara seçimler de yönetime ek siyasi baskı yaratıyor. Bu açıdan, Scott Bessent'in İran'ı yeni yaptırımlarla tehdit etmesi Tahran'a önceki kadar etkili bir baskı aracı olmayabilir. Aksine, bu sert açıklamalar ABD'nin İran meselesinde karşılaştığı sınırlamaları ve ikilemi de gösteriyor. İran uzun vadeli yaptırımlara uyum sağlamış, alternatif ekonomik ilişkiler kurmuş ve askeri imkanlarını geliştirmiş bir ülkedir. Bu nedenle yeni yaptırımların İran'ı kısa sürede zayıflatması veya silahsızlandırması gerçekçi görünmüyor".
Nicat Rüstəm
