Devlet İstatistik Komitesi'nin verilerine göre, 2025 yılında Azerbaycan'a dini amaçla 2 bin yabancı vatandaş seyahat etti. Ülkenin zengin dini-kültürel mirası göz önüne alındığında bu rakam tartışmalara neden oldu.
Konuyla ilgili Modern.az'a açıklama yapan turizm uzmanı Samir Dübendi, dini turizmin Azerbaycan'da henüz rakamlarla değil, daha çok potansiyelle ölçülen bir alan olduğunu belirtti.
Onun sözlerine göre, 2025 yılında dini amaçla ülkeye gelen yaklaşık 2 bin turist gerçek tabloyu tam olarak yansıtmıyor.
"Bu gösterge daha çok seyahat amacı resmi olarak "dini ziyaret" olarak kaydedilen turistleri kapsıyor. Halbuki birçok yabancı konuk dini anıtları kültürel tur, tarih rotası, şehir gezisi veya bölgesel seyahat çerçevesinde ziyaret ediyor. Bu nedenle bu rakamı potansiyelin zayıflığı olarak değil, dini-kültürel mirasın henüz tam bir turizm ürününe dönüşmemesi olarak değerlendirirdim."
Azerbaycan aynı anda birkaç dini mirası sunabilen nadir ülkelerdendir
Uzman, Azerbaycan'ın temel avantajlarından birinin farklı dinlere ve medeniyetlere ait mirası aynı rota dahilinde sunma imkanına sahip olması olduğunu belirtti.
Onun sözlerine göre, Bibiheybet ve Teze Pir camileri, İçerişehir'in dini-kültürel mirası, Ateşgah tapınağı, Şamahı Cuma camii, Gence İmamzade kompleksi, Şeki'nin Kiş tapınağı, Gabala'nın Nic kasabasındaki Alban-Udi mirası, Kuba'nın Kırmızı Kasabası ve sinagogları, ayrıca Nahçıvan'daki Ashabı-Kehf Azerbaycan'ın çokkültürlü kimliğini yansıtan güçlü bir turizm rotası oluşturabilir.
S. Dübendi, asıl meselenin bu anıtları sadece liste şeklinde sunmak olmadığını düşünüyor.
"Yabancı turist için ziyaretgahın adı yeterli değil. Ona tarih, açıklama, lojistik, profesyonel rehberlik hizmeti, çok dilli bilgi, rahat giriş ve modern ziyaretçi altyapısı lazım. Dini turizm aynı zamanda hassas bir alandır. Burada ticari yaklaşımla manevi değer arasında denge korunmalıdır."
Problem potansiyelde değil, onun sunumundadır
Samir Dübendi'nin sözlerine göre, şu anda dini turizmin gelişimini engelleyen temel faktörler uluslararası tanıtımın zayıflığı, hazır rotaların azlığı, tematik rehberlerin yetersizliği, çok dilli bilgi sistemlerinin sınırlılığı ve bazı yönlerde altyapının yeterince gelişmemesidir.
"Biz bu alana sadece ziyaret turizmi olarak değil, dini-kültürel miras, tarih, mimari ve hoşgörü turizmi olarak bakmalıyız. Azerbaycan dini turizmde rakamları artırmak istiyorsa, ayrı ayrı anıtları değil, bütün hikayeyi uluslararası kitleye sunmalıdır. Kadim inançtan İslam'a, Alban mirasından Yahudi kültürüne kadar uzanan Azerbaycan hoşgörüsü hikayesini."
Turizm uzmanı Ceyhun Aşırov da dini turizmin ülkeye gelen turistlerin ilgi gösterdiği yönlerden biri olduğunu belirtti.
Onun sözlerine göre, turistler ülkeye hangi amaçla gelmelerinden bağımsız olarak, seyahat sırasında diğer turizm ürünlerinden de faydalanıyorlar.
"İnsanlar dini, tıbbi, gastronomi veya iş amaçlı seyahat etseler de, boş zamanlarında diğer turizm objeleriyle tanışır ve çeşitli hizmetlerden yararlanırlar. Bu bakımdan dini turizm de genel turizm ürününün bir parçasıdır."
Helal turizm standardı turist memnuniyetini artırıyor
Uzman, Azerbaycan'da dini amaçla gelen turistler için hizmet kalitesinin artırılması amacıyla helal turizm standardının da kabul edildiğini hatırlattı.
"Azerbaycan Standardizasyon Enstitüsü tarafından helal turizm standardı kabul edildi. Burada temel amaç dini amaçla gelen turistlere sunulan hizmetlerin tek standartlara uygun olarak düzenlenmesi ve turist memnuniyetinin artırılmasıdır."
Temel engellerden biri yüksek ulaşım maliyetleridir
Ceyhun Aşırov, bir zamanlar Endonezya'dan Umre ziyaretine giden turistlerin rotasına Azerbaycan'ın da dahil edilmesi girişimi olsa da, bu projenin gerçekleşmediğini belirtti.
Ona göre, bunun temel nedenlerinden biri ülkeye seyahatin pahalıya mal olmasıdır.
"Turist sayısını artırmak için çeşitli turizm ürünleri sunmalıyız. Ama öncelikle ülkeye gelmek uygun fiyatlı olmalıdır. Eğer tur paketinin yüzde 40-45'ini ulaşım masrafları oluşturuyorsa, bu, fiyatı ciddi şekilde artırır. Dünyada turistler daha uygun fiyatlı destinasyonları tercih ederler. Azerbaycan'da giriş-çıkış esasen hava yoluyla gerçekleştirilir ve uçak biletlerinin fiyatı komşu ülkelerle karşılaştırıldığında daha az rekabetçidir. Bu da ülkeye gelen turist sayısını doğrudan etkiler."
