Azerbaycan ile Ermenistan arasında barış inşa süreci devam ediyor. Ancak şu anda nihai barış anlaşması için Azerbaycan'ın temel talebi Ermenistan tarafından hala geciktiriliyor. Ermenistan tarafı henüz anayasasında değişiklik yapmadı. Süreç ise giderek uzuyor. Diğer yandan Ermenistan'ın silahlanmasına da şahit oluyoruz.
Modern.az'a açıklamasında Milli Meclis Uluslararası İlişkiler ve Parlamentolararası İlişkiler Komitesi üyesi Rasim Musabeyov, Ermenistan'ın İkinci Karabağ Savaşı ve 2023 Eylül'ünde Azerbaycan'ın gerçekleştirdiği antiterör tedbirleri sırasında büyük miktarda silah kaybettiğini belirtti:
“Abartmaya gerek yok. Ermenilerin kendi ifadelerine göre, İkinci Karabağ Savaşı ve Azerbaycan'ın bir günlük antiterör operasyonu sırasında 2-3 milyar dolar civarında silah kaybettiler. Şimdi Rusya'dan silah alamıyorlar, kimse onlara bedava silah vermiyor. Bu yüzden Hindistan'dan ve Fransa'dan silah alıyorlar. Ancak henüz Azerbaycan'ın askeri imkanlarının yüzde 30'una bile yaklaşmadılar. Ermenistan'ın rövanş düşünmesi intihara eşdeğer olurdu. Yakın ve orta vadede Azerbaycan'a karşı çıkma imkanları yok.”
Milletvekili, barış anlaşmasının imzalanmasının uzamasını ise Ermenistan'ın yeni anayasanın kabulüyle ilgili prosedürleriyle ilişkilendirdi. Azerbaycan'ın talebinin, Ermenistan anayasasının giriş bölümünde yer alan ve Bağımsızlık Bildirgesi'ne atıfta bulunan hükmün kaldırılması olduğunu kaydetti.
R. Musabeyov'a göre, Ermenistan bu meseleyi yeni anayasanın kabulü yoluyla çözmeye çalışıyor. Bunun için belgenin hazırlanması, taraftarlar arasında uzlaştırılması, parlamentodan geçirilmesi ve referanduma sunulması gibi aşamalar öngörülüyor.
“Bir var ki, Azerbaycan'ın talebiyle anayasaya değişiklik referandumda oylansın. Bu durumda olumlu sonucun elde edilmesiyle ilgili riskler var, çünkü boykot çağrısı da etkili olabilir. Bu yüzden Nikol Paşinyan yeni anayasanın kabulü varyantıyla ortaya çıkmak istiyor. Yeni anayasanın kabulü ise belirli prosedürler gerektiriyor” diye konuştu milletvekili.
Ermenistan'ın önünde sadece anayasa meselesi değil, başka karmaşık meseleler de durduğunu ekledi. Bunlar arasında eksklav ve anklavlarla ilgili olası anlaşmalar, ayrıca Ermenistan'ın Avrasya Ekonomik Birliği ve Avrupa Birliği ile ilişkilerinin geleceği hakkında tartışmalar yer alıyor.
Milletvekili, Azerbaycan'ın anayasa meselesini aşırı derecede abartmaması gerektiğini düşünüyor:
“Azerbaycan bu talebi ne kadar az abartırsa, Nikol Paşinyan'ın yeni anayasayı parlamentodan geçirme ve referandumda kabul ettirme şansı o kadar artar. Bu yüzden bu meseleyle ilgili heyecan için bir neden görmüyorum.”
R. Musabeyov, Paşinyan'ın barış sürecini 2031 yılına kadar uzatmak istediği yönündeki düşüncelerle ilgili olarak, Paşinyan'ın 2031 yılına kadar görmek istediği işlerden bahsetse de, bunun barış anlaşmasının o zamana kadar erteleneceği anlamına gelmediğini belirtti. Milletvekiline göre, Paşinyan barış anlaşmasının imzalanması sürecinin 2026'da tamamlanmayabileceğini, bunun 2027'ye kadar uzayabileceğini de ifade etti.
“Bu yüzden süreci 2031 yılına kadar uzatmak istediğini söylemek doğru değil. Konu sadece anayasanın giriş bölümünün değiştirilmesi değil. Yeni anayasanın kabulü ayrıca prosedürler gerektiriyor” diye vurguladı.
Ermenistan'ın Fransa ve Hindistan'dan silah alması Azerbaycan'ın askeri üstünlüğünü ortadan kaldırmayacak. Bununla birlikte, silahlanma süreci Azerbaycan ile barış görüşmelerini yavaşlatabilir. Ermenistan'ın gelecekteki güvenliği ise anayasa değişikliğinden ve Azerbaycan ile barış anlaşmasının imzalanmasından bağlıdır.
Siyaset bilimci Elhan Şahinoğlu ise, Ermenistan ne kadar silahlanırsa silahlanın, Azerbaycan'ın askeri potansiyeline ulaşma imkanının olmadığını belirtti:
“Ermenistan ne kadar silahlanırsa, Fransa'dan veya Hindistan'dan silah alırsa alsın, Azerbaycan'la ayak uyduramayacak. Azerbaycan'ın askeri bütçesi Ermenistan'ın bütçesinden çok daha fazla. Gelecek yıl Azerbaycan'ın savunma ve askeri harcamaları 9 milyar manat civarında öngörülüyor. Azerbaycan kendisi de askeri teknik üretmekte, dost ve ortak devletlerden modern askeri teknik ve silahlar almaktadır.”
Siyaset bilimciye göre, Ermenistan'ın silahlanması barış sürecini belirli ölçüde yavaşlatabilir, ancak bu, barış inşasına engel olmamalıdır. Ona göre, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan da bunu anlıyor ve ülkesi için en karlı yolun anayasa değişikliğini gerçekleştirerek Azerbaycan ile barış anlaşması imzalamak olduğunu kavrıyor.
“Paşinyan kendisi de anlıyor ki, Azerbaycan ve Türkiye ile barış elde etmezse, ilgili anlaşmalara varamazsa, Ermenistan'ın durumu daha da ağırlaşacak. Bu yüzden Ermenistan'ın silahlanmasına rağmen, Paşinyan hükümetinin Azerbaycan ile barış inşasını sürdüreceği kanaatindeyim.”
Elhan Şahinoğlu, Paşinyan'ın barış sürecini ve anayasa değişikliğini yavaşlatması durumunda bölgede gerilimin artabileceğini kaydetti. Ona göre, olası referandumun sonuçları da bölgedeki duruma ciddi etki edebilir.
“Eğer referandum yapılır ve Ermeni toplumu yeni anayasaya karşı oy verirse, bu, eski anayasanın, ayrıca Azerbaycan'ın toprak iddialarının desteklenmesi anlamına gelebilir. Bu da otomatik olarak bölgedeki durumu gerginleştirebilir. Belki de bu yüzden Paşinyan referandum meselesinde acele etmemeyi tercih ediyor. Ancak süreci uzatmak da risklidir. Çünkü radikal güçler dış etki altında Ermenistan'da durumu gerginleştirebilir ve iktidara gelebilirler. Böyle bir senaryo ise bölgede yeniden savaş tehlikesinin oluşmasına zemin hazırlayabilir” diye vurguladı siyaset bilimci.
