25 may 2018, Cümə
Ana Səhifə - Yazılar - Yaş senzi, mühüm insanlar, ələnməkdə ədalət
Yaş senzi, mühüm insanlar, ələnməkdə ədalət
07.12.2016, 15:28

Vəfa Allahverdiyeva    

 

Ciddi və coxşaxəli islahatlara möhkəm basılan düymədən  belə görünür ki, “sosial dövlət” anlayışı tədricən bitir. Kapitalist münasibətlər sisteminin qəddar əlamətləri özünü hiss etdirməyə başlayır və bu gərgin adminstrativ proloqda radikal addımlar üzərindən verilən qərarlar, həqiqətən də hər kəsin çətin adaptasiya olunacağı prosesdir.

Bir tərəfdən müasir texnoloji inkişaf insanın rolunu heçə endirir, digər tərəfdən iqtisadi müşküllər insana qarşı laqeydlik, ondan imtina etmək zoru yaradır.

Mövcud çətin maliyyə dönəmi insanı görəvdən azad edir, onun dövlət, qeyri-dövlət strukturunda kəmiyyətini azaltmağı başlıca hədəfə çevirir.

Artıq islahat paketinə daxil qəti ixtisar addımları və onun ardını gətirəcək inandırıcı təkliflər var, bu təkliflər kimləri ələyəcək, kimləri qoruyacaq-bəlli deyil. Sadəcə, adil olmaq, anlayışlı davranmaqla qorunmalını qorumaq, yola salınmalını qapıya qədər ötürmək gərəkir.

Kimləri?..

...Açılmış bir çiçəyin qönçə olmaq şansı tamam bitdiyi kimi, insanın fəaliyyət müstəvisinə başdan qayıtması da zor təxəyyüldür.

O, anlamaq istəməsə də, bəlli bir vaxtdan sonra kiminsə yerini tutur: şöhrət, karyera təmtərağının son akkordları ilə razılaşmır.

Müdriklik çağı belələrinə yönəlik nəcib epitetkən, bu, qocalma mənasında kobud epitet kimi qəbul edilir. Cəmiyyət üçün çox mühüm insanların acı taleyi köhnəliklə yeniliyin mübarizəsində başlayır.

Bəzən demək olar ki, bütün sahələrdə görünən və görünməyən qarşıdurmalar, konfliktlər eyni səbəbə gedib çıxır: köhnə simalarla yenilərin, köhnə təfəkkürlə  yenilikçi düşüncənin mübarizəsinə.  

Dövlət qulluğu sahəsində yaşı 70-ə çatan məmurları gənc nəslin qarşısında sədd kimi göstərən uzun söz-söhbətlərin, başqa sözlə mühafizəkar-islahatçı ziddiyyətlərinin, Yazıçılar Birliyində Anarla aparılan uzunmüddətli intriqanın, Milli Akademik Dram Teatrının tez-tez dəyişən rəhbərliyinə rəğmən, hələ də bitməyən çiləsinin, səhiyyədə, təhsildə gedən qocalmış cərrahların, şöbə müdirlərinin,  pedaqoqların ixtisarı prosesinə hirsli və incik təpkinin  də, qısası, hamısının kökündə  bu mübarizənin əlamətləri var.   

Dövlət müvafiq qanunda təqaüd üçün yaş senzini nə qədər qaldırır-qaldırsın, bu sıralanmada elə kateqoriya var ki, onlar qanunun tələbini sevmir, bioloji həyatda sona çatan gününü görəvdə bitən günü ilə paralelləşdirir.

Əgər 80 yaşlı Artur Rəsizadə baş nazir kimi işə gec gəlmək saatında sərbəstlik ixtiyarı ola-ola, 8-in yarısından kabinetində tapılırsa, yaşı 80-a yaxın Anar evindən gec çıxmaq hünərinə sahibkən, iş masası başında erkəndən görünürsə, 60 yaşlı aktrisalar teatrda rol davası döyürlərsə, həkimlər cərrahiyyə masalarından qopmaq istəmirlərsə, bu, köhnə nəslin təqaüd durumuna etirazını aydın mənalandırır: nə mövqe hərisliyi, nə öz sahəsində hakimiyyəti qamarlamaq, nə şöhrət azarı.  Sadəcə, peşə sevgisi, zəhmətə alışqanlıq, işlə nəfəs almaq duyğusu-onları başqa ittihamlarla qırmayaq, yanaşmanın doğru tərəfi əslində budur!

 Ona görə də yaşlı bir məmura-o məmur ki, onun iqtisadi, siyasi-ictimai həyatda xüsusi rolu var, yaşlı bir sənətkara-o insana ki, hər zaman səhnələrdə parlaq ulduz olub,  qocalmış yaradıcı personaya-o mədəni-ictimai fiqura ki,  söz aləmində güclü nüfuz sahibinə çevrilib, öz sahəsində bitdiyini, lazımsızlığını hiss etdirirsən- ya təqaüdə göndərməklə, ya da yaş baxımından potensialına inamsız yanaşmaq, obrazlı desək, qırışan üzləri, solan gözləri, ağaran saçları gəncliyin enerjisinə, təravətinə dəyişməklə,-bu, artıq onları vaxtından qabaq “öldürmək” demək olur.

Çünki ev həyatının başlanması, dörd divar arasında ətalətə təbii məhkumedilmə kürsülərdə, auditoriyalarda, milyonların gözü qabağında uzanan ömrün düşməni kimi çıxış etməyə başlayır.

Amma nə etmək olar ki, bütün sənətlərin öz sahibinə, yüksək mərtəbəyə gətirib qoyduğu ünlü, dəyərli insanlara yaşlanma amili ilə əlaqəli qəribə bir amansızlığı var.

Əsas sual üzərinə belə uzun fikirlə gəlmək ona görədir ki, iqtisadi islahatların tələblərində bu nəsli hədəfləmək onlara qarşı düşmənçilik, nifrət niyyətli anlaşılmasın. Uzun zamana şahidlik göstərir ki, dövlət indiyədək belə adamları başının üstündə saxlayaraq, onlara qarşı nəcib addımlar atıb;  onları mənəvi sarsıntı səbəbi ilə vaxtından qabaq öldürməmək üçün hardasa, bir cavanın yolunu bağlayıb, perspektivinə göz yumub, yaşlılara öz sahələrində zəif fiziki gücü ilə belə qalmasına rüsxət verib və cəmiyyəti də bu ovqata kökləyib.  

Əgər ünlü birisi ölənə kimi millətin vəkili statusunda görünmək istəyibsə, onun bu istəyi tanınıb. Çıxıb getməyən, bu üzdən ətrafdakı qovğalara səbəb olanlara xidmətlərinə görə öz statusunda bir az da qalmaq güzəşti edilib.    

Lakin vaxt indi həminki vaxt deyil. Ayağını yorğanına görə uzatmağı öyrənməyə məhkum xalqın bir parçası olan bu güzəştli təbəqə də  vəziyyəti fərdi analiz edərək, nə dövlətdən, nə cəmiyyətdən iddialı və mərhəmətli baxışlarla  yerində bir az da qalmaq imtiyazını ummamalıdır.

İslahatların zəruriliyi ilə kimlərsə sıradan çıxmalıdır və çıxacaq. Bu dəfə də gəncliyi, orta yaş kateqorili insanları qurban vermək, onların yolunu kəsmək ağır, bağışlanmaz mənəvi suçdur və mövcud gerçəklik, həqiqi məntiq öz karyerasını, həyat şəraitini qurmuş, ailə düzənini maddi anlamda yoluna qoymuş, bir sözlə, hər şeyə nail olmasa da, çox-çox şeylər əldə etmiş insanlar üzərinə  böyüklük, vicdanlı olma tələbini qoyur.

Onsuz da iqtisadi bəla hamını küncə elə sıxıb ki, cəmiyyətin daha heç kəsə güzəşt limiti qalmayıb. Dövlətin qərarı isə belələrinə münasibətdə həmişə hiss etdirdiyi comərd xarakterinə görə naməlum qalır.  

Mütəxəssis sayının azaldılması prosesi təqaüd yaşına zamanı bir neçə  onilliklər qalan, eləcə də perspektivini açmaq ümidi ilə əmək fəaliyyətinə yeni  başlayan gənc nəslə ədalətsiz davranıb, təqaüd yaşı keçənləri, yaxud bu astanaya bir neçə il, ay, gün etibarı ilə yaxınlaşanları təkrar qoruyacaqsa, bu dəfə vəziyyəti ağır mənəvi proses kimi keçirən yenilikçi, cavan kəsim olacaq ki, digər kateqoriyanın depressiv durumunu, küskünlük və  kədərlənməsini hesablayarkən,  əks kateqoriyanın  mənəvi sarsıntıları haqqında düşünməmək ədalət tərəzisinin gözünü qəsdən əymək demək olardı.  

Bütün sahələr üçün yeni mühüm insanlar yaratmaq onları paslanan dəmirə çevirməklə əldə oluna bilməz. Düşünməklə itiləşən zəka, çalışmaqla güclənən bilək idarəetmənin və gələcək siyasi, elmi, iqtisadi, mədəni  uğurların başlıca ehtiyat deposudur.

Odur ki, iqtisadi ağırlıqdan doğan kadr islahatlarının ələnmə tələb etdiyi prosesdə mümkün ədalətli parametr yaş senzidir...   

 


Müəllifin digər yazıları
SON XƏBƏR
Aritmiya  ilə bağlı bildiyimiz yanlışlar
25.05.2018, 14:23

Aritmiya  ilə bağlı bildiyimiz yanlışlar

Ayaz Salayev: “3-4 ay olardı ki, tərəddüd edirdim, yazım, yoxsa yazmayım...”  
25.05.2018, 14:19

Ayaz Salayev: “3-4 ay olardı ki, tərəddüd edirdim, yazım, yoxsa yazmayım...”  

Ombudsman: “Müstəqillik dövründə 11 amnistiya aktı, 64 əfv sərəncamı icra olunub”
25.05.2018, 13:42

Ombudsman: “Müstəqillik dövründə 11 amnistiya aktı, 64 əfv sərəncamı icra olunub”

Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
25.05.2018, 13:39

Sabahın hava proqnozu açıqlanıb

Azərbaycanda biznes evləri yaradılacaq   
25.05.2018, 13:36

Azərbaycanda biznes evləri yaradılacaq  

20%-ə sığmayan “yaradıcılıq”
25.05.2018, 13:30

20%-ə sığmayan “yaradıcılıq”

Azərbaycan Xocalı aeroportunu vura bilərmi? - Hərbi ekspertdən AÇIQLAMA   
25.05.2018, 13:30

Azərbaycan Xocalı aeroportunu vura bilərmi? - Hərbi ekspertdən AÇIQLAMA  

Sarkisyanın partiyası növbədənkənar seçkilərə getməyəcək
25.05.2018, 13:24

Sarkisyanın partiyası növbədənkənar seçkilərə getməyəcək

Nazir: “Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin iş prinsipləri dəyişəcək”   
25.05.2018, 13:17

Nazir: “Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin iş prinsipləri dəyişəcək”  

“Sputnik Azərbaycan” 3 yaşında - Baş redaktor: “Bizə dost olmayanları özümüzə dost etmək istədik”
25.05.2018, 13:11

“Sputnik Azərbaycan” 3 yaşında - Baş redaktor: “Bizə dost olmayanları özümüzə dost etmək istədik”

Şimali Koreya Trampın qərarından məyus olub
25.05.2018, 12:57

Şimali Koreya Trampın qərarından məyus olub

Professor Nərgiz Paşayeva: “Oksford Universitetindəki imzalanma mərasimini
25.05.2018, 12:53

Professor Nərgiz Paşayeva: Oksford Universitetindəki imzalanma mərasimini "Əsrin kontraktı" adlandırmaq olar -FOTOLAR

Maaşlara vahid vergi tətbiqi təklif edildi
25.05.2018, 12:47

Maaşlara vahid vergi tətbiqi təklif edildi

“Hec kimə belə sonluq arzulamazdım...”   
25.05.2018, 12:45

“Hec kimə belə sonluq arzulamazdım...”  

“Mançester Siti” “Real”ın futbolçusunu 80 milyon avroya aldı
25.05.2018, 12:44

“Mançester Siti” “Real”ın futbolçusunu 80 milyon avroya aldı

“Maliyyə vəziyyətləri imkan vermir ki, idmançılara həb alsınlar...”
25.05.2018, 12:43

“Maliyyə vəziyyətləri imkan vermir ki, idmançılara həb alsınlar...”

“Yol hərəkəti haqqında” qanun DƏYİŞDİRİLİR
25.05.2018, 12:39

“Yol hərəkəti haqqında” qanun DƏYİŞDİRİLİR

Yol Polisinin rəhbərliyi Milli Məclisə ÇAĞIRILDI   
25.05.2018, 12:39

Yol Polisinin rəhbərliyi Milli Məclisə ÇAĞIRILDI  

Madurodan ABŞ-ın ünvanına ağır İTTİHAM
25.05.2018, 12:30

Madurodan ABŞ-ın ünvanına ağır İTTİHAM

Ova görə cərimələr artırıla bilər 
25.05.2018, 12:26

Ova görə cərimələr artırıla bilər 

Bu ölkədə sabah yeni prezident seçiləcək
25.05.2018, 12:24

Bu ölkədə sabah yeni prezident seçiləcək

Ümumdünya Turizm Təşkilatı 110-cu sessiyanı Bakıda keçirəcək
25.05.2018, 12:21

Ümumdünya Turizm Təşkilatı 110-cu sessiyanı Bakıda keçirəcək

Bakıda itkin düşən 82 yaşlı qadın tapılıb
25.05.2018, 12:19

Bakıda itkin düşən 82 yaşlı qadın tapılıb

Fransanın xarici işlər naziri Bakıya gəlir
25.05.2018, 12:17

Fransanın xarici işlər naziri Bakıya gəlir

Türkiyə ordusu İraqda əməliyyat keçirir: Ölənlər var
25.05.2018, 12:11

Türkiyə ordusu İraqda əməliyyat keçirir: Ölənlər var

Əbülfəs Qarayev Salyanda vətəndaşları dinlədi
25.05.2018, 12:07

Əbülfəs Qarayev Salyanda vətəndaşları dinlədi

Birinci vitse-prezident və vitse-prezidentlərlə bağlı qanuna dəyişiklik edilir   
25.05.2018, 12:01

Birinci vitse-prezident və vitse-prezidentlərlə bağlı qanuna dəyişiklik edilir  

Türkiyədə bəzi partiyaların siyahısında pozuntular aşkarlanıb
25.05.2018, 12:01

Türkiyədə bəzi partiyaların siyahısında pozuntular aşkarlanıb

“Qoy ictimaiyyət bilsin ki, biz Konstitusiyamıza zidd heç bir addım atmırıq”
25.05.2018, 11:58

“Qoy ictimaiyyət bilsin ki, biz Konstitusiyamıza zidd heç bir addım atmırıq”

Sabahdan Azərbaycanda yeni ov mövsümü açılır 
25.05.2018, 11:55

Sabahdan Azərbaycanda yeni ov mövsümü açılır 

Əfv olunan məhkumlar ailələrinə qovuşdu - FOTOLAR
25.05.2018, 11:46

Əfv olunan məhkumlar ailələrinə qovuşdu - FOTOLAR

İnam Kərimovun aktivinə yazılacaq “qızıl xal”  
25.05.2018, 11:46

İnam Kərimovun aktivinə yazılacaq “qızıl xal”  

“Kobud ehtiyasızlıq nə deməkdir?” – Rafael Cəbrayılovdan İRAD
25.05.2018, 11:43

“Kobud ehtiyasızlıq nə deməkdir?” – Rafael Cəbrayılovdan İRAD

Uzun ömürlü əsərlər müəllifi    
25.05.2018, 11:41

Uzun ömürlü əsərlər müəllifi    

“Gəldilər, baxdılar, getdilər...” - Jurnalistlər binasının sakinləri indi problemin həllini GÖZLƏYİRLƏR
25.05.2018, 11:36

“Gəldilər, baxdılar, getdilər...” - Jurnalistlər binasının sakinləri indi problemin həllini GÖZLƏYİRLƏR

ARXİV
SORĞU
Türkiyədə səsvermə hüqüqunuz olsaydı, hansı namizədə səs verərdiniz?
Muharrem İnce (22.0%)
Meral Akşener (12.8%)
Rəcəb Tayyip Ərdoğan (57.6%)
Selahattin Demirtaş (1.84%)
Temel Karamollaoğlu (0.61%)
Doğu Perinçek (4.90%)