26 fevral 2018, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - Yazılar - Dəyərlərin dəyəri
Dəyərlərin dəyəri
06.02.2017, 14:56

Akif Təvəkküloğlu,
Əməkdar jurnalist


Son vaxtlar “dəyər” sözü yaman dəbə minib. Harada gəldi işlədilir. “Bəşəri dəyərlər”, “milli dəyərlər”, “Avropa dəyərləri”, “Şərq dəyərləri”, “Qərb dəyərləri”. Bu sıraya “insani dəyərləri”də qatıb sayı bir az da artırmaq olar. Amma bu dəyərlərin “əlində” çaş-baş qaldığımız kimi bütün dəyərlərdən danışıb növbəti bir çaşqınlıq yaratmaq istəmirəm. Eləcə milli dəyərlərin ətrafında fikir və mülahizə səyahətinə çıxmaq istəyirəm. Əlbəttə bu səyahət qərbsiz və şərqsiz, şimalsız və cənubsuz mümkün deyil. Amma mənim hansı dəyərlərə səyahətimdən asılı olmayaraq son nöqtə və əsas düşərgə milli dəyərlər ünvanı olacaq.


Hər hansı bir hadisəyə, işə, hərəkətə, əmələ, məsələyə və s. qiymət verərkən, onu dəyərləndirərkən yəqin ki, hər birimiz bu qiyməti müqayisə edərək veririk. Bu bir gerçəklikdir ki, bir şeyin yaxşı və ya pis qiyməti digərinə nisbətdə ortaya çıxır. Nisbilik həyatımızın bütün sahələrində, bizi əhatə edən ətrafımızın və ümumilikdə, içərisində  olduğumuz dünyamızın hər bir nöqtəsində, məqamında, anında özünü göstərir. Bu həyati bir qanundur və hər kəs bu qanundan mütləq mənada bu və ya digər formada istifadə edir.


Bəs milli dəyərlər? Onlardamı bir-birinə nisbətdə dəyərləndirilməlidir? Bir xalqa məxsus olan milli-mənəvi və digər dəyərlər bir-birilə müqayisə olunmalıdır? Bu suallara hələlik nə “hə”, nə də “yox” cavabı vermək istəmirəm. Amma yəqin ki, növbəti misallar və mülahizələr cavabın “hə” və ya “yox” olmasını ortaya qoya biləcək.


Əvvəla demək olmaz ki, əsrlər boyu formalaşmış, bir xalqın mənəvi sərvətinə çevrilmiş adət-ənənə, qayda-qanun, vərdiş və zaman-zaman tarixin müəyyən mərhələlərindən və sınağından keçmiş, həmin xalqın “dəyəri” statusunu almış məqamların hansı yaxşı və ya hansı pisdir. Bu, məncə, yanlış yanaşma olardı. Amma bu dəyərlərin bəzilərinin zaman və məkan çərçivəsində daha da təkmilləşməsi, ona kiçik müasirlik elementlərinin əlavə olunması məsələsi ilə nisbətən razılaşmaq olar. Burada onu başa düşmək lazımdır ki, xalqın, millətin dəyərləri öz tarixiliyi, qədimiliyi, məzmunu, mahiyyəti və xalqa gətirdiyi yüksək “imici” ilə “dəyərlidir”. O ki, qaldı müxtəlif xalqların milli dəyərlərinin müqayisəsinə, zənnimcə,  burada da çox vacib bir məqam unudulmamalıdır. Hər bir xalq özünəməxsusluğu və öz dəyərləri ilə seçilir. Bu da bir gözəllikdir. Tanrı yaradan gözəllik. Bu gözəllik dünyanın müxtəlif rənglərini bizə təqdim edir. Bu rəngləri isə görmək və duymaq gərəkdir.


Rənglərin harmoniyasından yeni çalarlar yaratmaq yalnız yaradıcı xalqlara məxsusdur. Şükür ki, xalqımız bu cəhətdən nəinki korluq çəkmir, hətta həsəd aparılan dünya xalqlarından biridir. Fəxr olunası, dünyaya nümunə göstəriləsi dəyərlərimiz kifayət qədərdir. 100 illərin, 1000 illərin o tayından bu günə qədər gəlib çıxan, tarixin bütün dönəmlərində özünü təsdiq edən dəyərlərimiz Azərbaycan adlı məmləkətin və bu məmləkətdə yaşayan xalqımızın pasportuna, tanıtım ünvanına çevrilib.


Bu gün xalqımız nəinki öz dəyərlərini, mədəniyyətini, incəsənətini, siyasətini, istehsalını, məhsullarını dünyaya yüksək səviyyədə təqdim edir, hətta ümumilikdə dünya dəyərlərinə elə yiyələnib, onu elə formada “özününküləşdirib” beynəlxalq aləmə çatdırır ki, dünya bu istedada yalnız heyranlıq ifadə edir. Və “əhsən” deyir. Bunun da nəticəsidir ki, indi Azərbaycan bir çox dünyəvi, beynəlxalq tədbirlərin keçirildiyi ünvana çevrilib. İndi dünya bütün sahələrdə Azərbaycana etibar edir. Bu fəxarətli bir işdir və geniş, dünya miqyasında dəyərlərimizin gələcəyinə təminat kimi qiymətləndirilə bilər. Bir fikrimi çatdırmaq istəyirəm. Bilmirəm bu necə səslənəcək və necə qəbul olunacaq. Hər halda bu fikrimi bölüşmək istəyirəm. Hər birimiz özümüzü bu xalqın övladı hesab edirik. Azərbaycan xalqına məxsus olmağımızdan qurur duyuruq. Amma dünyanın hansısa bir nöqtəsində digər xalqların nümayəndələri tərəfindən xalqımızın ünvanına söylənilən ən kiçik xoş söz eşidəndə belə, elə zənn edirsən ki, bu sözlər sənin doğma balan haqqında söylənilir. Bilmirəm nədəndir. Amma  mən bu hissləri yaşayıram.


Bir necə il bundan qabaq məzuniyyətə çıxıb Ukraynaya istirahətə getdim. Doğrudan da əsrarəngiz bir ölkədir. İnsanlarında da, təbiətində də, havasında, suyunda da sözün həqiqi mənasında bir istilik, cəlbedicilik var. Hamı yaxşı bilir ki, biz özümüzü orada bir çox ölkələrə nisbətən daha rahat və sərbəst hiss edirik. Əhval-ruhiyyəmiz xoş olur.


Bu nədəndir? Bu nədəni çoxlarımız yaxşı bilirik. Amma mən tarixi-nadir acmaq istəmirəm. Ukraynanın qərbində, Karpat dağlarının ətəklərində istirahət edirdik. Arada bir qrup halında müxtəlif yerlərə gəzintilərə gedirdik. Qrupların tərkibində müxtəlif millətlərin nümayəndələri təmsil olunurdu. Növbəti gəzintilərdən biri mənim üçün daha yadda qalan oldu. Qrupun üzvlərinin böyük əksəriyyəti gənclər və mənim kimi orta nəslin nümayəndələri idi. Təxminən 20 nəfər turistin 3 nəfəri yaşlı nəslin nümayəndəsi idi. Bir kişi və iki qadın. Hər birinin   70-dən yuxarı yaşları var idi. Amma çox gümrah idilər. Görünür “özünəbaxmaq” mədəniyyətinin nəticəsi idi. Yaşlı kişi bizə həddən  artıq yaxınlıq etməyə çalışırdı. Bunu hiss edib biz də öz isti  münasibətimizi o yaşlı kişidən əsirgəmədik. Söhbət əsnasında məlum oldu ki, bu adam xeyli sayda Azərbaycan sözləri bilir, ölkəmizi yaxşı tanıyır. Sən demə milləti rus olan qoca vaxtilə hərbçi kimi keçmiş SSRİ-nin bir çox yerlərində o cümlədən Orta Asiyada və Azərbaycanda qulluq edib. Özünün dediyinə görə yeddi il ölkəmizdə müxtəlif hərbi hissələrdə xidməti vəzifəsini yerinə yetirərkən insanlarımızdan çox yaxın, isti münasibətlər görüb. Hörmət görüb. Deyirdi ki, bunu heç vaxt yaddan çıxartmayacaq. Həmin günlərdən ağızdolusu danışırdı. Rayonlarımızın, hətta kəndlərimizin adlarını necə də dəqiqliklə yadda saxlamışdı və necə gözəl tələffüz edirdi. Həm də qocanın yaddaşı heyranlıq doğururdu. Onun söhbətlərində diqqətimi daha çox cəlb edən milli-mənəvi dəyərlərimizə, adət-ənənələrimizə verdiyi həddən artıq yüksək qiymət idi. Dəyərlərimizdən ağızdolusu danışmaqla bərabər onda bir yanğı, nisgil və yaxşı mənada həsəd də hiss olunurdu. Bunun da öz səbəbləri var idi. Onun xalqımızın ünvanına söylədiyi xoş  sözlər ürəyimizə “yağ kimi yayılırdı”. Qəlbimizi fərəhləndirirdi. Qürurlanırdıq. Xüsusilə “böyüyə hörmət” dəyərlərindən danışarkən belə bir fikir ifadə etdi: “Böyüyə, valideynə hörmət Azərbaycan xalqının ən yüksək dəyərlərindəndir. Bu keyfiyyəti Azərbaycan xalqına məxsus olduğu qədər heç bir xalqda müşahidə etməmişəm”. O Azərbaycan dəyərlərində ata-ananın övladlara, övladların valideynə olan hörmət, ehtiram və məhəbbətinin müqayisə olunmazlığını və bənzərsizliyini dönə-dönə vurğulayırdı. Digər xalqlarda bu münasibətlərin fərqli olduğunu dilə gətirərək “kaş mənim də uşaqlarım sizin balalarınız kimi olaydı” deməsi övladlarından narazı atanın fikirləri kimi səslənirdi. Hər halda mən belə qənaətə gəldim. Amma mənim qənaətim yanlış olmadı. Söylədiyi növbəti fikir daha təsirli oldu və açığı mən də təsirləndim hətta, bir az kövrəldim də. “Əgər mənim uşaqlarım da məni azərbaycanlı övladlar öz valideynlərini sevən kimi sevsəydilər sevincimdən başıma güllə çaxardım...”


Bu fikir elə doğrudan da bizə “güllə” kimi təsir etdi. Xeyli müddət ortalığa sükut çökdü. Və bu sükutdan sonra söhbətimizin mövzusu dəyişdi.


Qocanın söylədiyi fikir daha doğrusu onun arzusu elə yüksək məqamı, hissləri ortaya qoydu ki, zənnimcə əlavə şərhə ehtiyac qalmadı.


Bəli! Özgələri tərəfindən dəyərlərimizə verilən qiymətdir bu!


Mən inanıram ki, xalqımızın milli-mənəvi dəyərlərinə yüksək qiymət verən qoca hərbiçi kimi saysız-hesabsız insanlar var. Bunu xalq özü qazanıb.


Bütün bunlar çox yaxşı. İndi bir az özümüzə sarı qayıdaq. Özümüzə deyəndə mən bütöv cəmiyyəti yox, hər bir fərdi nəzərdə tuturam. Zənnimcə, hər kəsin yəni xalqımızın hər bir nümayəndəsinin üzərinə bu sahədə çox böyük vəzifə və məsuliyyət düşür. Dəyərlərimizi qorumaq vəzifəsi. Bu məsələ məncə bu gün daha aktualdır. Bu gün dəyərlərimizin keşiyində durmaq onu yaratmaq qədər vacib sayılmalıdır. Dəyərlərin keşiyində dayanmaq üçün heç də top-tüfəng axtarmaq lazım deyil. Sadəcə olaraq hər kəs məxsus olduğu xalqın başlanğıcdan indiyədək qətrə-qətrə topladığı dəyərlərə əməl etməlidir. O zaman dəyər dəyərə minər, yaşayar və sonrakı nəsillərə ötürülər. Dəyərləri şüarla, dəbdəbəli və mərtəbəli bəzək-düzəkli sözlərlə yaşatmaq mümkünsüzdür. Dəyər illərlə seçilən, nümunəyə çevrilən, xalqın yaddaşında möhkəmlənən, daşlaşan maddi və mənəvi özəlliklərin daşıyıcısıdır. Daxilən bir xaricən başqa insanlar bu nümunələrin daşıyıcısı və ötürücüsü ola bilməzlər. Çünki, belə insanlara gec-tez inamsızlıq mühiti yaranır. Dəyərlər isə xalqın, millətin həm də inamı deməkdir. Ona görə də bütün sahələrdə yaxşı mənada nümunə sayılan insanlar xalqın yaddaş nümunələrini yaşatmaq bacarığına malik olurlar.


Milli dəyərlərimiz elə bir aləmdir ki, onun kökü yerdə başı isə göylərdədir. Yerlə göy arasında elə zəngin bir aləmə sahibik                                                                                                        ki, milliyyətindən və yaşadığı ölkədən asılı olmayaraq hər kəs bu aləmdən istənilən qədər “faydalana” bilər. Amma bu boyda “aləmi” qoruyub saflığını daim saxlamaq üçün o boyda da saf qəlbə, ürəyə malik olmalısan. Dəyərlərimizə ilk növbədə özümüz dəyər verməliyik ki, dəyərli olsun. Amma dəyərlərimizin təbliğini “dəyərsizlərə” və nadanlara tapşırmamalıyıq. Əyər onu itirmək istəmiriksə .


Beləliklə dəyər dəryamıza səyahət edib bir damladan danışdıq. Qismət olsa damlaların sayını gələcəkdə artırarıq.

 


SON XƏBƏR
Böyük Britaniyada güclü partlayış
26.02.2018, 00:57

Böyük Britaniyada güclü partlayış

Bakıda intihara cəhdin qarşısı alınıb
26.02.2018, 00:39

Bakıda intihara cəhdin qarşısı alınıb

Avtomobil marketə çırpıldı
26.02.2018, 00:25

Avtomobil marketə çırpıldı

Yaponiyada 5,7 ballıq  zəlzələ oldu
26.02.2018, 00:12

Yaponiyada 5,7 ballıq  zəlzələ oldu

Ermənilərin Xocalıda törətdiyi soyqırımından 26 il ötür
26.02.2018, 00:00

Ermənilərin Xocalıda törətdiyi soyqırımından 26 il ötür

İstanbulda Xocalı soyqırımı abidəsinin açılışı oldu - Fotolar
25.02.2018, 23:38

İstanbulda Xocalı soyqırımı abidəsinin açılışı oldu - Fotolar

“Kim qalmaq istəyibsə, komandadadır” - Qurban Qurbanov
25.02.2018, 23:20

“Kim qalmaq istəyibsə, komandadadır” - Qurban Qurbanov

Qahirədə Xocalı soyqırımının 26-cı ildönümü anıldı
25.02.2018, 23:01

Qahirədə Xocalı soyqırımının 26-cı ildönümü anıldı

Bölgələrdə bayram yarmarkaları təşkil olunub - Video
25.02.2018, 22:41

Bölgələrdə bayram yarmarkaları təşkil olunub - Video

Prezidentin Latviyaya girişi qadağan edildi
25.02.2018, 22:27

Prezidentin Latviyaya girişi qadağan edildi

10 yaşlı qız 4 dildə cümləni anında tərsinə deyir - Video
25.02.2018, 22:08

10 yaşlı qız 4 dildə cümləni anında tərsinə deyir - Video

“Tolerantlıq Azərbaycan xalqının ən böyük mənəvi sərvətidir” - Nazir
25.02.2018, 21:49

“Tolerantlıq Azərbaycan xalqının ən böyük mənəvi sərvətidir” - Nazir

“Belə uduzmaq ağırdır” – Yunis Hüseynov
25.02.2018, 21:34

“Belə uduzmaq ağırdır” – Yunis Hüseynov

Biz istəsək də Xocalının qisasını ala bilməyəcəyik...
25.02.2018, 21:23

Biz istəsək də Xocalının qisasını ala bilməyəcəyik...

İraqda 16 türkiyəli qadın ölüm cəzasına məhkum edilib
25.02.2018, 21:13

İraqda 16 türkiyəli qadın ölüm cəzasına məhkum edilib

Ərdoğan Salih Müslümün həbsini alqışladı
25.02.2018, 21:01

Ərdoğan Salih Müslümün həbsini alqışladı

Ermənistanı 5 ballıq zəlzələ silkələdi
25.02.2018, 20:43

Ermənistanı 5 ballıq zəlzələ silkələdi

“Böyüməyən uşaqlar” – Ermənistana sillə kimi CAVAB
25.02.2018, 20:22

“Böyüməyən uşaqlar” – Ermənistana sillə kimi CAVAB

Suriyada iki minədək Amerika əsgəri məhv edildi
25.02.2018, 20:03

Suriyada iki minədək Amerika əsgəri məhv edildi

İlham Əliyev Amerika Yəhudi Komitəsinin prezidentini qəbul edib - Yenilənib
25.02.2018, 19:46

İlham Əliyev Amerika Yəhudi Komitəsinin prezidentini qəbul edib - Yenilənib

Sabiq nazir dəm qazından öldü
25.02.2018, 18:51

Sabiq nazir dəm qazından öldü

Üçcildlik haqq sözü
25.02.2018, 17:57

Üçcildlik haqq sözü

Türkiyə “Zeytun budağı”nın birinci mərhələsini başa çatdırdı
25.02.2018, 17:48

Türkiyə “Zeytun budağı”nın birinci mərhələsini başa çatdırdı

XXIII Qış Olimpiya Oyunları bağlı elan edildi - YENİLƏNİB 
25.02.2018, 17:41

XXIII Qış Olimpiya Oyunları bağlı elan edildi - YENİLƏNİB 

Qənirə Paşayeva Fransa prezidentinə və Hollandiyaya etiraz etdi
25.02.2018, 17:25

Qənirə Paşayeva Fransa prezidentinə və Hollandiyaya etiraz etdi

Sürücülərin DİQQƏTİNƏ: Sabah Bakıda bu yollar BAĞLANACAQ
25.02.2018, 17:06

Sürücülərin DİQQƏTİNƏ: Sabah Bakıda bu yollar BAĞLANACAQ

Türkiyə parlamenti Xocalıya görə Ermənistanı pisləyən bəyanat yaydı
25.02.2018, 17:03

Türkiyə parlamenti Xocalıya görə Ermənistanı pisləyən bəyanat yaydı

Ağcabədidə 21 yaşlı tələbə qız qaçırıldı
25.02.2018, 16:58

Ağcabədidə 21 yaşlı tələbə qız qaçırıldı

Magistraturaya qəbul  imtahanı başa çatdı
25.02.2018, 16:15

Magistraturaya qəbul  imtahanı başa çatdı

Fransada 2 terror aktının qarşısı alınıb
25.02.2018, 16:04

Fransada 2 terror aktının qarşısı alınıb

ABŞ və Avropa meydan oxuya bilmir – Sualtı gəmi BÖHRANI
25.02.2018, 16:00

ABŞ və Avropa meydan oxuya bilmir – Sualtı gəmi BÖHRANI

Aktauda uşaqlar Xocalıya ədalət istədilər - FOTOLAR
25.02.2018, 15:27

Aktauda uşaqlar Xocalıya ədalət istədilər - FOTOLAR

350 min afrinli öz torpağına qayıdacaq  - Baş nazirdən AÇIQLAMA
25.02.2018, 15:14

350 min afrinli öz torpağına qayıdacaq  - Baş nazirdən AÇIQLAMA

Azərbaycanda sənət adamlarının ailələrinin dağılma SƏBƏBLƏRİ: “Soyunub kişi ovuna çıxırlar”   
25.02.2018, 15:06

Azərbaycanda sənət adamlarının ailələrinin dağılma SƏBƏBLƏRİ: “Soyunub kişi ovuna çıxırlar”  

İran Suriyada atəşkəs elan edilməsinə qarşı çıxdı
25.02.2018, 14:30

İran Suriyada atəşkəs elan edilməsinə qarşı çıxdı

ARXİV
SORĞU
Hansı supermarketdən alver edirsiniz?
“ARAZ” marketləri(13.8%)
“Bazarstore”(10.1%)
“Neptun” marketləri(3.70%)
“Favorit” marketi(4.62%)
“Makromarket”(2.77%)
“Bizim market”(2.77%)
“Rahat market”(1.85%)
“Bravo” marketləri(11.1%)
“Oba market”(12.0%)
Heç biri - digər mağazalar(37.0%)