22 mart 2019, Cümə
Ana Səhifə - Yazılar - Yanlışlıq, savadsızlıq, oğurluq
Yanlışlıq, savadsızlıq, oğurluq
06.09.2018, 13:20

Hidayət Elvüsal

Söhbətə Dədə Şəmşirin “Ay qız” rədifli gəraylısına mərhum bəstəkarımız Bəhram Nəsibovun bəstələdiyi musiqi ilə başlamaq istəyirəm. Onu da bilirəm ki, Bəhram müəllim o mahnını bəstələrkən sözləri eyni ilə saxlamışdı və biz bunu dəfələrlə eşitmişdik. Sizi yormayım. Mahnı belə başlanır:

 

Niyə məndən GEN gəzirsən,

Dolanırsan GENdən, ay qız?

 

Yox! Şeir belə deyil! Dədə Şəmşir kimi bir qələm sahibi EYNİ mənanı verən EYNİ sözü, nəinki qonşu misrada, heç qonşu bənddə də işlətməyib. Bəs, bu misraların orijinalı necədir? Əslində belədir:

 

Niyə məndən YAN (!!!) gəzirsən,

Dolanırsan GENDƏN, ay qız?

 

Yəni söz sərrafı EYNİ mənanı verən EYNİ sözdən yox, eyni mənanı verən SİNONİMDƏN istifadə edib.

Ola bilsin ki, kimsə “kitabda belədir” desin. Əzizim, o şeiri kitaba salan, oxuyan, redaktə edən bizik. Səhv edə bilmərik? Gözümüzdən qaça bilər. Sadəcə olaraq, mütaliəmizdən, biliyimizdən, dünya görüşümüzdən istifadə etsək, belə yanlışlıq olmaz.

Elə buradaca gözəl qəzəlxanımız Əliağa Vahiddən də söz açmaq yadıma düşdü. Neçə illərdir ki, xanəndələr onun qəzəllərini ifa edirlər. Amma şəxsən mənə qəribə gələn bəzilərinin nə oxuduqlarının bilməməsidir. Onun məşhur “Sən əgər olmasan, ey gül, mənə canan kim olar?” misrası ilə başlanan qəzəl bir beytdə düzgün oxunmur. Bəli, kitabda da belədir. Amma məntiqə baxsaq görərik ki, çap zamanı xətaya yol verilib:

 

Sevir aləm səni BİR (!!!) gözlərinin xatirinə,

Yoxsa TƏK (???) zülfün üçün bunca pərişan kim olar?

 

Fikir verirsizmi? Məntiq pozulub. Bəs, əslində bu beyt Vahidin qələmindən necə süzülüb:

 

Sevir aləm səni HƏM (!!!) gözlərinin xatirinə,

Yoxsa TƏK (!!!) zülfün üçün bunca nəfisi kol olar.

 

Gördüyünüz kimi, sözlər yerlərinə oturdu. Yəni “aləm səni yalnız zülfün üçün sevmir, səni həm də (!) gözlərin gözəldir”. Bax, heç şübhəsiz ki, bu beytin orijinalı məhz belədir və xanəndələr bu qəzələ müraciət edərlərsə, Vahidin yazdığı kimi oxumaları məsləhətdir.

Düzdür, bəzən şeirdəki bəzi ifadələr musiqiyə uyğun gəlmir. O zaman bəstəkar mütaliəsindən, ədəbi savadından istifadə etmək məcburiyyətində qalır. Bir ifadəyə görə şeirdən əl çəkmək istəmir. Bax, o zaman mənasına xələl gətirmədən, bir uyğunluq, musiqi ilə “barış” əldə etmək mümkündür. Böyük şairimiz Məmməd Arazın sözlərinə musiqi yazmış Razim Paşayev məhz belə də edib və bu mahnı indiyə qədər öz təravətini itirməyib:

 

Səndən mənə bir ömürlük xatirə,

Məndən sənə nə qalacaq, bilmirəm.

 

Əslində isə orijinalda “bilmirəm” yox, “nə bilim”dir. Amma ifa zamanı bu “parçalı” söz dildə “maneə” yaratdığından, bəstəkar “bilmirəm”lə əvəzləyib, mahnıya və ifaçıyv rahatlıq gətirib. Yadımdadır, Məmməd müəllim də mahnını çox bəyənmiş və bəstəkarın bu “ərköyünlüyünü” hətta təqdir eləmişdi. Yəni belə “düzəlişlər” yolveriləndir. Mənanı itirmir, şeirə xələl gətirmir, onu musiqidə daha çox çevdirir.

Amma həmişə belə olmur.

Məhərrəm Həsənov adlı bir xanəndə var. İnsafən səsi-avazı normaldır. Amma bu Məhərrəm sözlərin başında turp əkməklə də məşhurdur. O, Zeynəb xanım Xanlarovanın repetuarından “Ya bir olar, ya iki” mahnısını lentə aldırıb. Bir TV-nin layihəsi olan “Təbiətin qoynunda” ifalar seriyasında da təqdim olunur. Amma elə mahnı başlarkən, yəni:

 

İsmi-pünhan, niyə məndən küsübsən?

Dost mehriban ya bir olar, ya iki…

 

misralarında bu Məhərrəm təzə dil, ifadə “kəşf” eləyib. Molla Cumanın yazdığına elə “düzəliş” edib ki, kişi sağ olsaydı, ürəyi partlayardı. Məhərrəm belə oxuyur:

 

İsmi-pünhan, niyə məndən küsübsən,

Dost mehriban ya bir… YA OLAR İKİ (???)

 

Bu nə deməkdir? “Ya olar iki” nə deməkdir, Məhərrəm? Bu, hansı dil qanunudur? Yaxşı, sənin vecinə deyil, savadın-filanın bu gündə. Bəs, bu ifanı qəbul edib, yayınlayan TV-də nə düşünüblər? Doğrudanmı Azərbaycan türkcəsini bilən birisi tapılmayıb ki, Məhərrəmə “ya olar iki” dilə hörmətsizlikdir, savadsızlıqdır desin. Rəhmətlik Əliağa Vahidin başqa misraları yada düşür:

 

…Çal musiqinin böyrünə min zərb ilə tişə,

Şeirin, qəzəlin qol-qanadın sındır həmişə.

Dəryada üzüb, anlama  dərin, ya dayazdır,

Xanəndəsən, oğlan, avazın “yaxşı avazdır”.

 

Əməkdar artist Yusif Mustafayevin oxuduğu “Dağlarda-dağlarda” aşıq musiqisi ruhunda təqdim olunub. Sözləri isə… bərbaddır. Açığını desək - oğurluqdur, plagiatdır. Mikayıl Azaflının məşhur “Qoynunda-qoynunda” şeirindən, götürülmüş bir intonasiya, qafiyə bazarlığıdır. Azaflının “qoynunda-qoynunda”  rədifinin əvəzinə “dağlarda-dağlarda” yazmaqla heç nəyə nail ola bilməzsən. Bir bənd isə Məmməd Aslanın “Mənim ürəyimdə” şeirindən əməlli-başlı oğurlanıb. M.Aslanda belədir:

 

Orda neçə şirin dastan,

Varaqlanar zaman-zaman.

Leyli-Məcnun əhdi-peyman,

Bağlar mənim ürəyimdə.

 

Yusif Mustafayevin müraciət etdiyi şair dədə malı bu bəndi götürüb dəyişərək:

 

…Neçə cavan əhdi-peyman,

Bağlar dağlarda-dağlarda…

 

Ayıbdır! İndi bu şeir oğrusu kimdirsə özü bilər. Amma Yusif Mustafayev respublikanın əməkdar artistidir. Gecə-gündüz ya toydadır, ya ekranda. Heç kitab-filan oxumur? Yaxşı deyək ki, oxumur. Bəs, o birilər…

Yəni oğurluq musiqi ifaçıları… Mənim əzizlərim, çox hörmət etdiyim cavan saz ifaçıları - Aşıq Namiq və Mübariz Camaloğlu. Sizə nə olub?

 

Ay sevgilim, can sevgilim…

 

Qardaşlar! Bu musiqi Zeynəb xanım Xanlarovanın repertuarında yüz dəfə səslənib. Bu “Tarla qızları” mahnısıdır. İndi kimsə öz bəstəsi kimi təqdim edib. Siz niyə oxuyursunuz, ya sazda ifa edirsiniz? Hələ:

 

Kaş səni görməyəydim,

Bu CÜRÜNƏ (?!) sevməyəydim…

 

Heç gözləməzdim. Bu CÜRÜNƏ mahnı olmaz, əzizlərim. Nə söz sözdü, nə də musiqi orijinaldı. Amma günahınız da yoxdur. Savadsız, hazırlıqsız dinləyiciyə sırıya bilirsiniz - sözü də, musiqini də.

Nə isə! Hələlik bu qədər.

Amma ardı var…


Müəllifin digər yazıları
SON XƏBƏR
Azərbaycan Xorvatiya oyununda hesab bərabərləşdi: 1-1 - YENİLƏNİR
22.03.2019, 00:34

Azərbaycan Xorvatiya oyununda hesab bərabərləşdi: 1-1 - YENİLƏNİR

İraqda bərə qəzası: ölü sayı 85-ə çatdı - YENİLƏNİB
21.03.2019, 23:41

İraqda bərə qəzası: ölü sayı 85-ə çatdı - YENİLƏNİB

NATO-nun baş katibi Gürcüstana gəlir
21.03.2019, 23:24

NATO-nun baş katibi Gürcüstana gəlir

Güclü duman Biləsuvarda hərəkəti çətinləşdirdi
21.03.2019, 23:01

Güclü duman Biləsuvarda hərəkəti çətinləşdirdi

Azərbaycan və Xorvatiya  milli komandalarının start heyətləri açıqlanıb
21.03.2019, 22:43

Azərbaycan və Xorvatiya  milli komandalarının start heyətləri açıqlanıb

Avropa İttifaqı “Brexit”lə bağlı təcili toplana bilər
21.03.2019, 22:30

Avropa İttifaqı “Brexit”lə bağlı təcili toplana bilər

Ziya Məmmədov villasını satışa çıxardı
21.03.2019, 22:14

Ziya Məmmədov villasını satışa çıxardı

Xəzərdə 4.5 ballıq zəlzələ oldu
21.03.2019, 21:45

Xəzərdə 4.5 ballıq zəlzələ oldu

Rusiyadan NATO açıqlaması
21.03.2019, 21:24

Rusiyadan NATO açıqlaması

Bakıda mebel sexi yanıb
21.03.2019, 21:10

Bakıda mebel sexi yanıb

Kamil Zeynallı azadlığa buraxılıb - VİDEO
21.03.2019, 20:52

Kamil Zeynallı azadlığa buraxılıb - VİDEO

XİN bəyanat yaydı: “İşğalçı Ermənistan qüvvələri Azərbaycan ərazilərindən dərhal çıxarılmalıdır”
21.03.2019, 20:34

XİN bəyanat yaydı: “İşğalçı Ermənistan qüvvələri Azərbaycan ərazilərindən dərhal çıxarılmalıdır”

FHN-dən Bakı Nəqliyyat Agentliyinin açıqlamasına münasibət
21.03.2019, 20:18

FHN-dən Bakı Nəqliyyat Agentliyinin açıqlamasına münasibət

Kamçatkada Azərbaycan diasporu Novruz bayramı keçirdi
21.03.2019, 18:05

Kamçatkada Azərbaycan diasporu Novruz bayramı keçirdi

Əsgərlərin Novruz bayramı - FOTOLAR
21.03.2019, 17:21

Əsgərlərin Novruz bayramı - FOTOLAR

Elmar Məmmədyarov argentinalı həmkarı ilə görüşdü
21.03.2019, 16:34

Elmar Məmmədyarov argentinalı həmkarı ilə görüşdü

Karlova Universitetinin əməkdaşları BDU-da tədqiqat aparırlar
21.03.2019, 16:32

Karlova Universitetinin əməkdaşları BDU-da tədqiqat aparırlar

Əli Həsənov: “Nursultan Nazarbayevin qərarı qazax xalqının firavan gələcəyini təmin edəcək”
21.03.2019, 16:10

Əli Həsənov: “Nursultan Nazarbayevin qərarı qazax xalqının firavan gələcəyini təmin edəcək”

Tokayev Qazaxıstan prezidenti kimi ilk səfərini Rusiyaya edəcək
21.03.2019, 15:50

Tokayev Qazaxıstan prezidenti kimi ilk səfərini Rusiyaya edəcək

Azərbaycan səyahət etmək üçün ən yaxşı ölkələr siyahısına daxil edilib
21.03.2019, 15:28

Azərbaycan səyahət etmək üçün ən yaxşı ölkələr siyahısına daxil edilib

Bakı-Sumqayıt magistralında yol qəzası
21.03.2019, 15:15

Bakı-Sumqayıt magistralında yol qəzası

Gələn aydan ailələrə uşaqpulu veriləcək? - RƏSMİ AÇIQLAMA
21.03.2019, 14:53

Gələn aydan ailələrə uşaqpulu veriləcək? - RƏSMİ AÇIQLAMA

Qəzetləri məğlub edən saytlar sosial şəbəkələrlə mübarizə apara biləcəkmi?
21.03.2019, 14:22

Qəzetləri məğlub edən saytlar sosial şəbəkələrlə mübarizə apara biləcəkmi?

Azərbaycan “Dostluq naminə futbol”da təmsil olunacaq
21.03.2019, 13:37

Azərbaycan “Dostluq naminə futbol”da təmsil olunacaq

Avtovağzallarda gücləndirilmiş iş rejiminin müddəti uzadıldı
21.03.2019, 13:28

Avtovağzallarda gücləndirilmiş iş rejiminin müddəti uzadıldı

Sabahın HAVASI: Çiskinli yağış ehtimalı var
21.03.2019, 13:26

Sabahın HAVASI: Çiskinli yağış ehtimalı var

Əfqanıstanda PARTLAYIŞ: 6 ölü, 23 yaralı
21.03.2019, 13:00

Əfqanıstanda PARTLAYIŞ: 6 ölü, 23 yaralı

Azercell daha bir uğura imza atdı
21.03.2019, 12:34

Azercell daha bir uğura imza atdı

Qaradağda 2 otaqlı evdə YANĞIN
21.03.2019, 12:17

Qaradağda 2 otaqlı evdə YANĞIN

Mehriban Əliyeva Dariqa Nazarbayevanı təbrik edib
21.03.2019, 11:26

Mehriban Əliyeva Dariqa Nazarbayevanı təbrik edib

Polis həyətində çətənə əkəni saxladı
21.03.2019, 11:25

Polis həyətində çətənə əkəni saxladı

Bakı Novruzu belə qeyd edir - FOTOLAR
21.03.2019, 11:15

Bakı Novruzu belə qeyd edir - FOTOLAR

İrana gedən Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 83,8 faiz artıb - RƏSMİ
21.03.2019, 11:04

İrana gedən Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 83,8 faiz artıb - RƏSMİ

Bu təqdirdə Azərbaycan Cənub-Cənub əməkdaşlığına daha fəal töhfə verə biləcək
21.03.2019, 10:50

Bu təqdirdə Azərbaycan Cənub-Cənub əməkdaşlığına daha fəal töhfə verə biləcək

Amerikada soydaşlarımızı bir araya gətirməyi bacaran azərbaycanlı - FOTOLAR
21.03.2019, 10:43

Amerikada soydaşlarımızı bir araya gətirməyi bacaran azərbaycanlı - FOTOLAR

Bakıda sərnişin avtobusu yandı
21.03.2019, 10:33

Bakıda sərnişin avtobusu yandı

“Bosniya qəssabı”nın cəzası ömürlük həbslə əvəz olundu
21.03.2019, 10:21

“Bosniya qəssabı”nın cəzası ömürlük həbslə əvəz olundu

Ermənilər atəşkəsi 30 dəfə pozdu
21.03.2019, 10:00

Ermənilər atəşkəsi 30 dəfə pozdu

Azərbaycanda dövlət hesabına dərmanla təmin olunan xəstələrin SAYI
21.03.2019, 09:35

Azərbaycanda dövlət hesabına dərmanla təmin olunan xəstələrin SAYI

Azərbaycana yaz fəsli gəldi   
21.03.2019, 01:58

Azərbaycana yaz fəsli gəldi  

Bu gün Avropa Çempionatının seçmə mərhələsi başlayır - TƏQVİM  
21.03.2019, 01:45

Bu gün Avropa Çempionatının seçmə mərhələsi başlayır - TƏQVİM  

Millimizin baş məşqçisi: “İstəyirik ki, rəqibə xoş olmayan sürpriz edək”
21.03.2019, 01:36

Millimizin baş məşqçisi: “İstəyirik ki, rəqibə xoş olmayan sürpriz edək”

Göyçayda faciə - gənc bədbəxt hadisənin qurbanı oldu   
21.03.2019, 01:24

Göyçayda faciə - gənc bədbəxt hadisənin qurbanı oldu  

Samuxda ər arvadını bıçaqladı
21.03.2019, 00:11

Samuxda ər arvadını bıçaqladı

Kral əyləncəyə 23 milyard dollar ayırdı
20.03.2019, 23:46

Kral əyləncəyə 23 milyard dollar ayırdı

Vergilər Nazirliyinin “Veysəloğlu”nu cərimələdiyi təsdiqləndi    
20.03.2019, 23:38

Vergilər Nazirliyinin “Veysəloğlu”nu cərimələdiyi təsdiqləndi  

Qazaxıstanın mərkəzi küçələrə Nursultan Nazarbayevin adı verilib
20.03.2019, 23:28

Qazaxıstanın mərkəzi küçələrə Nursultan Nazarbayevin adı verilib

FED baza faiz dərəcəsini dəyişmədi
20.03.2019, 23:10

FED baza faiz dərəcəsini dəyişmədi

Növbəti  Ay tutulması müşahidə edilir
20.03.2019, 22:27

Növbəti  Ay tutulması müşahidə edilir

Türkiyədə terror təşkilatının azərbaycanlı üzvü saxlanıldı
20.03.2019, 22:07

Türkiyədə terror təşkilatının azərbaycanlı üzvü saxlanıldı

ARXİV