19 oktyabr 2017, Cümə axşamı
Ana Səhifə - DÜNYA -  İranın şiə gürcüləri - Onları müsəlman olmağa kim məcbur edib... - TARİX
 İranın şiə gürcüləri - Onları müsəlman olmağa kim məcbur edib... - TARİX
07.02.2017, 15:44

Zəngin tarixə malik İran İslam Respublikası həm də çoxmillətli əhaliyə malikdir. Ölkədə 30 milyondan çox azərbaycanlı, 4 milyon lur, 5 milyondan artıq kürd və s. xalqlar yaşayır.

 

İranda yaşayan çoxmillətli xalqlar arasında gürcülərin xüsusi etnoqrafik qolu olan gürcü əsilli firidunlular diqqət çəkir. Belə ki, adətən, pravoslav xristianları kimi tanıdığımız gürcülər İranda şiəliyin cəfəri təriqətini qəbul ediblər.

 

Şiə gürcülər əsasən İsfahan ostanının Firidunşəhr şəhərində yaşayırlar. 13,5 min əhalisi olan şəhərdə şiə gürcülər çoxluq təşkil edir. Onlar şəhəri Matrkopi adlandırır.


Gürcülərin İranın mərkəzində, Gürcüstandan yüzlərlə kilometr uzaqda yaşamalarının səbəbini anlamaq üçün isə orta əsr tarixinə nəzərə salmaq lazımdır.

 

1617-ci ildə Səfəvi dövlətinin şahı Abbas Gürcüstanın Kaxetiya bölgəsinə dağıdıcı yürüş edir. Həmin yürüş zamanı 100 mindən artıq insan qılıncdan keçirilir, 200 mindən artıq gürcü isə zorla İranın daxili vilayətlərinə (Firidunşəhr, İsfahan, Mazandaran, Xorasan) köçürülür.


Firidunşəhrə köçürülənlər ölüm qorxusu altında İslamı qəbul edirlər. Sonradan onlar Səfəvilər ordusunun tərkibində Osmanlı və Portuqaliya orduları ilə döyüşlərə cəlb olunurlar.

 

Firidunşəhrli gürcülər Zemo Martkpi, Kvemo Martkpi, Şuqureti, Afusi, Sibaci və s. kəndlərdə məskunlaşıblar. Onlar digər bölgələrə köçürülən gürcülərdən fərqli olaraq, İranda assimilyasiyaya uğramayıblar və 400 il keçməsinə baxmayaraq, hələ də gürcü dilində danışırlar. Lakin Firidunşəhr gürcülərinin dili XVII əsrdə Kaxetiyada danışılan ləhcədə olduğu üçün müasir gürcü dilindən xeyli fərqlənir.

 

Gürcüstan müstəqillik əldə etdikdən sonra rəsmi Tbilisi İrandakı soydaşları ilə mədəni əlaqələri inkişaf etdirməyə çalışır. Hazırda 150-dən artıq şiə gürcü Tbilisi universitetlərində təhsil alır.

Onlar tarixi vətənlərinə döndükdən sonra yenidən kütləvi şəkildə xristianlığa dönürlər.

 


Yaşamaq üçün Gürcüstana dönən və özünə Dmitri adını götürən Əli Qorci Firidunşəhr gürcüləri barədə rusiyalı jurnalist Oleq Ponfilova müsahibəsində deyib.

 

“1617-ci ildə Şah Abbas Kaxetiyadan 200 min gürcünü zor gücünə İrana köçürdü. Hazırda İran gürcülərini sıx məskunlaşdıqları Firidunşəhr vilayəninin adı ilə bağlı firidunlular adlandırırlar. Müəyyən mənbələr İranda 300 min gürcü əsilli vətəndaşın yaşadığını desə də, onların real sayı bir neçə milyon ola bilər.Yalnız gürcü dilini qorumağımız hesabına firidunlular bu gün də assimilasiyaya uğramayıblar”.

 

Əli Qorci Şah Abbasın İrana köçürdüyü erməniləri gürcülərlə müqayisə edib.

“O zamanlar Şah Abbas erməniləri yaxşı tacir hesab edirdi. Ona görə də erməniləri köçürdükdən sonra İsfahanda ticarət əməliyyatlarının və bank işinin təşkilində onlardan istifadə etmişdi. Buna görə ermənilər xristinalıqdan imtina edilməyə məcbur edilməmişdi. Eyni zamanda, köçürülən gürcülərdən döyüşçü kimi istifadəı olunması qərara alınmışdı. Siyasi və hərbi səbəblərdən bütün gürcülər İslamı qəbul etməyə məcbur olunmuşdu”.

İran gürcüləri arasında kifayət qədər tanınmış şəxslər də olub.  Onlar arasında ən məşhur sima Şah Abbasa yaxınlığı ilə seçilən Allahverdi xan Undiladze olub. Şah sarayında xidmət edən Undiladze İsfahanda 300 metr uzunluğunda Zayenderud körpüsü inşa etdimişdi.  Körpü bu gün də Allahverdi xanın adını daşıyır. Allahverdi xanı böyük oğlu İmamqulu xan Şah Abbas tərəfindən Fars vilayətinin hakimi təyin olunmuşdu. Onun zamanında vilayətin mərkəzi Şirazda geniş tikinti işləri həyata keçirilmişdi. Allahverdi xanın kiçik oğlu Davud xan isə uzun illər Gəncə və Qarabağ bəylərbəyi olmuş, sonradan Şah Abbasın ağıldankəm nəvəsi I Səfiyə qarşı öz qaynatası olan Gürcüstan hökmdarı I Teymurazla birlikdə üsyan qaldırmışdı. Üsyan yatırıldıqdan sonra o, 1635-ci ildə Osmanlı imperiyasına qaçmışdı.

 


İran gürcülərinə ən ağır zərbəni isə şah Kərim xan Zənd vurmuşdu. 1747-ci ildə Nadir şahın öldürülməsindən sonra yaranmış hakimiyyət boşluğunda azadlığa can atan Firidunşəhr gürcülərini kütləvi şəkildə qırmışdı. Bu hadisə müasir firidunluların da sayına təsir göstərib.


Son illərdə İran və Gürcüstan arasında nəqliyyat (xüsusən aviasiya) və turizm əlaqələrinin genişləndiyi şəraitdə xeyli İran gürcüsü öz tarixi vətənlərinə qayıdır və özünə gürcü adları seçir. İran gürcüləri əsrlərlə tarixi vətənlərindən kənarda yaşamalarına baxmayaraq, milli kimliyi unutmayan və assimilyasiya olunmayan icmalar arasında uğurlu nümunələrdən biridir.

 

 

Vüqar İSMAYILOV


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Nəsib bəy Yusifbəylinin sirli qətli - II Hissə - AXC-100
19.10.2017, 01:14

Nəsib bəy Yusifbəylinin sirli qətli - II Hissə - AXC-100

Sobçak  namizədliyini müxalifətçinin xeyrinə geri götürür
19.10.2017, 00:43

Sobçak  namizədliyini müxalifətçinin xeyrinə geri götürür

Azərbaycan cüdoçuları 2 medal qazandı
19.10.2017, 00:25

Azərbaycan cüdoçuları 2 medal qazandı

Ukraynada avtomobil kütləyə çırpıldı: 6 ölü
19.10.2017, 00:08

Ukraynada avtomobil kütləyə çırpıldı: 6 ölü

Hulusi Kılıç  Bakıda mükafat aldı
18.10.2017, 23:52

Hulusi Kılıç  Bakıda mükafat aldı

"Gözlənilməz nəticə oldu"- Dieqo Simeone
18.10.2017, 23:31

"Gözlənilməz nəticə oldu"- Dieqo Simeone

Xəstəxanada həyatını itirən 8 yaşlı qızın ölüm səbəbi - VİDEO
18.10.2017, 23:13

Xəstəxanada həyatını itirən 8 yaşlı qızın ölüm səbəbi - VİDEO

18.10.2017, 22:56

"Bu turnirin gücünü hiss etməyin futbolçularımıza böyük faydası olacaq" - Qurban Qurbanov

"Atletiko" ilə heç-heçə "Qarabağ"a 500 min avro qazandırdı
18.10.2017, 22:42

"Atletiko" ilə heç-heçə "Qarabağ"a 500 min avro qazandırdı

Ukraynada keçirilən aksiyalarda 11 nəfər saxlanıldı
18.10.2017, 22:25

Ukraynada keçirilən aksiyalarda 11 nəfər saxlanıldı

37 dəqiqədə 3 erməninin törətdiyi 3 terror– KREMLİN GECƏ MÜŞAVİRƏSİ...
18.10.2017, 22:12

37 dəqiqədə 3 erməninin törətdiyi 3 terror– KREMLİN GECƏ MÜŞAVİRƏSİ...

"Qarabağ"dan möhtəşəm oyun: komandamız ilk xalını qazandı - Yenilənib
18.10.2017, 21:56

"Qarabağ"dan möhtəşəm oyun: komandamız ilk xalını qazandı - Yenilənib

ABŞ-da silahlı insident: 3 ölü, 2 yaralı
18.10.2017, 21:19

ABŞ-da silahlı insident: 3 ölü, 2 yaralı

İlham Əliyev: "Azərbaycan uğurla inkişaf edir, daxili risklər və potensial təhlükələr yoxdur"
18.10.2017, 21:03

İlham Əliyev: "Azərbaycan uğurla inkişaf edir, daxili risklər və potensial təhlükələr yoxdur"

İtkin düşən hərbçi 40 il onra tapıldı
18.10.2017, 20:44

İtkin düşən hərbçi 40 il onra tapıldı

Naxçıvanda hərbi parad keçirildi - YENİLƏNİB,  FOTOSESSİYA
18.10.2017, 20:31

Naxçıvanda hərbi parad keçirildi - YENİLƏNİB,  FOTOSESSİYA

Nazir ilk görüşünü Türkiyə səfiri ilə keçirdi
18.10.2017, 20:15

Nazir ilk görüşünü Türkiyə səfiri ilə keçirdi

Nazir səfiri məlumatlandırdı
18.10.2017, 19:51

Nazir səfiri məlumatlandırdı

Əlillərlə bağlı qanunvericilikdə dəyişiklik gözlənilmir - Hadi Rəcəbli
18.10.2017, 18:58

Əlillərlə bağlı qanunvericilikdə dəyişiklik gözlənilmir - Hadi Rəcəbli

30 yaşlı azərbaycanlı qaçqın afrikalıların qanını tökdü
18.10.2017, 18:52

30 yaşlı azərbaycanlı qaçqın afrikalıların qanını tökdü

TANAP üçün 500 milyon dollar kredit ayrıldı
18.10.2017, 18:45

TANAP üçün 500 milyon dollar kredit ayrıldı

Azərbaycanda portağal 50% bahalaşdı
18.10.2017, 18:18

Azərbaycanda portağal 50% bahalaşdı

Putinlə Netanyahu arasında telefon danışığı olub
18.10.2017, 18:12

Putinlə Netanyahu arasında telefon danışığı olub

Avtomobil nömrələri üçün dövlət standartı AÇIQLANDI
18.10.2017, 18:04

Avtomobil nömrələri üçün dövlət standartı AÇIQLANDI

Mənzil alan jurnalistlərlə görüş keçiriləcək
18.10.2017, 17:56

Mənzil alan jurnalistlərlə görüş keçiriləcək

Qənirə Paşayevadan çağırış
18.10.2017, 17:50

Qənirə Paşayevadan çağırış

“Qarabağ”ın azarkeşləri üçün avtobuslar ayrıldı
18.10.2017, 17:42

“Qarabağ”ın azarkeşləri üçün avtobuslar ayrıldı

ADU-da Çin mətbəxinin sirri açıldı
18.10.2017, 17:41

ADU-da Çin mətbəxinin sirri açıldı

Azərbaycan və Rusiya rəsmiləri sərhədə TOPLANDI - yeni təməl qoyuldu
18.10.2017, 17:25

Azərbaycan və Rusiya rəsmiləri sərhədə TOPLANDI - yeni təməl qoyuldu

Dövlət Arxivindən ŞOK SƏNƏD tapıldı - Tanınmış bolşeviklər Müsavatın agentləri olublar...
18.10.2017, 17:24

Dövlət Arxivindən ŞOK SƏNƏD tapıldı - Tanınmış bolşeviklər Müsavatın agentləri olublar...

Əhliman Əmiraslanov AMEA-da toplantı keçirdi
18.10.2017, 17:23

Əhliman Əmiraslanov AMEA-da toplantı keçirdi

İŞİD Suriya ordusunun məşhur generalını öldürdü
18.10.2017, 17:22

İŞİD Suriya ordusunun məşhur generalını öldürdü

Bakı meriyası REAL-ın müraciətini cavabsız qoyub
18.10.2017, 17:17

Bakı meriyası REAL-ın müraciətini cavabsız qoyub

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ 
18.10.2017, 17:04

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ 

Aydın Mirzəzadə tələbələrə mühazirə oxudu
18.10.2017, 17:00

Aydın Mirzəzadə tələbələrə mühazirə oxudu

ARXİV
SORĞU
Hansı kommunal xidmətin işindən razısınız?
“Azəriqaz”(4.81%)
“Azərişıq”(28.3%)
“Azərsu”(10.2%)
“Azəristiliktəchizat”(3.01%)
Heç biri(53.6%)