25 aprel 2018, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - DÜNYA -  İranın şiə gürcüləri - Onları müsəlman olmağa kim məcbur edib... - TARİX
 İranın şiə gürcüləri - Onları müsəlman olmağa kim məcbur edib... - TARİX
07.02.2017, 15:44

Zəngin tarixə malik İran İslam Respublikası həm də çoxmillətli əhaliyə malikdir. Ölkədə 30 milyondan çox azərbaycanlı, 4 milyon lur, 5 milyondan artıq kürd və s. xalqlar yaşayır.

 

İranda yaşayan çoxmillətli xalqlar arasında gürcülərin xüsusi etnoqrafik qolu olan gürcü əsilli firidunlular diqqət çəkir. Belə ki, adətən, pravoslav xristianları kimi tanıdığımız gürcülər İranda şiəliyin cəfəri təriqətini qəbul ediblər.

 

Şiə gürcülər əsasən İsfahan ostanının Firidunşəhr şəhərində yaşayırlar. 13,5 min əhalisi olan şəhərdə şiə gürcülər çoxluq təşkil edir. Onlar şəhəri Matrkopi adlandırır.


Gürcülərin İranın mərkəzində, Gürcüstandan yüzlərlə kilometr uzaqda yaşamalarının səbəbini anlamaq üçün isə orta əsr tarixinə nəzərə salmaq lazımdır.

 

1617-ci ildə Səfəvi dövlətinin şahı Abbas Gürcüstanın Kaxetiya bölgəsinə dağıdıcı yürüş edir. Həmin yürüş zamanı 100 mindən artıq insan qılıncdan keçirilir, 200 mindən artıq gürcü isə zorla İranın daxili vilayətlərinə (Firidunşəhr, İsfahan, Mazandaran, Xorasan) köçürülür.


Firidunşəhrə köçürülənlər ölüm qorxusu altında İslamı qəbul edirlər. Sonradan onlar Səfəvilər ordusunun tərkibində Osmanlı və Portuqaliya orduları ilə döyüşlərə cəlb olunurlar.

 

Firidunşəhrli gürcülər Zemo Martkpi, Kvemo Martkpi, Şuqureti, Afusi, Sibaci və s. kəndlərdə məskunlaşıblar. Onlar digər bölgələrə köçürülən gürcülərdən fərqli olaraq, İranda assimilyasiyaya uğramayıblar və 400 il keçməsinə baxmayaraq, hələ də gürcü dilində danışırlar. Lakin Firidunşəhr gürcülərinin dili XVII əsrdə Kaxetiyada danışılan ləhcədə olduğu üçün müasir gürcü dilindən xeyli fərqlənir.

 

Gürcüstan müstəqillik əldə etdikdən sonra rəsmi Tbilisi İrandakı soydaşları ilə mədəni əlaqələri inkişaf etdirməyə çalışır. Hazırda 150-dən artıq şiə gürcü Tbilisi universitetlərində təhsil alır.

Onlar tarixi vətənlərinə döndükdən sonra yenidən kütləvi şəkildə xristianlığa dönürlər.

 


Yaşamaq üçün Gürcüstana dönən və özünə Dmitri adını götürən Əli Qorci Firidunşəhr gürcüləri barədə rusiyalı jurnalist Oleq Ponfilova müsahibəsində deyib.

 

“1617-ci ildə Şah Abbas Kaxetiyadan 200 min gürcünü zor gücünə İrana köçürdü. Hazırda İran gürcülərini sıx məskunlaşdıqları Firidunşəhr vilayəninin adı ilə bağlı firidunlular adlandırırlar. Müəyyən mənbələr İranda 300 min gürcü əsilli vətəndaşın yaşadığını desə də, onların real sayı bir neçə milyon ola bilər.Yalnız gürcü dilini qorumağımız hesabına firidunlular bu gün də assimilasiyaya uğramayıblar”.

 

Əli Qorci Şah Abbasın İrana köçürdüyü erməniləri gürcülərlə müqayisə edib.

“O zamanlar Şah Abbas erməniləri yaxşı tacir hesab edirdi. Ona görə də erməniləri köçürdükdən sonra İsfahanda ticarət əməliyyatlarının və bank işinin təşkilində onlardan istifadə etmişdi. Buna görə ermənilər xristinalıqdan imtina edilməyə məcbur edilməmişdi. Eyni zamanda, köçürülən gürcülərdən döyüşçü kimi istifadəı olunması qərara alınmışdı. Siyasi və hərbi səbəblərdən bütün gürcülər İslamı qəbul etməyə məcbur olunmuşdu”.

İran gürcüləri arasında kifayət qədər tanınmış şəxslər də olub.  Onlar arasında ən məşhur sima Şah Abbasa yaxınlığı ilə seçilən Allahverdi xan Undiladze olub. Şah sarayında xidmət edən Undiladze İsfahanda 300 metr uzunluğunda Zayenderud körpüsü inşa etdimişdi.  Körpü bu gün də Allahverdi xanın adını daşıyır. Allahverdi xanı böyük oğlu İmamqulu xan Şah Abbas tərəfindən Fars vilayətinin hakimi təyin olunmuşdu. Onun zamanında vilayətin mərkəzi Şirazda geniş tikinti işləri həyata keçirilmişdi. Allahverdi xanın kiçik oğlu Davud xan isə uzun illər Gəncə və Qarabağ bəylərbəyi olmuş, sonradan Şah Abbasın ağıldankəm nəvəsi I Səfiyə qarşı öz qaynatası olan Gürcüstan hökmdarı I Teymurazla birlikdə üsyan qaldırmışdı. Üsyan yatırıldıqdan sonra o, 1635-ci ildə Osmanlı imperiyasına qaçmışdı.

 


İran gürcülərinə ən ağır zərbəni isə şah Kərim xan Zənd vurmuşdu. 1747-ci ildə Nadir şahın öldürülməsindən sonra yaranmış hakimiyyət boşluğunda azadlığa can atan Firidunşəhr gürcülərini kütləvi şəkildə qırmışdı. Bu hadisə müasir firidunluların da sayına təsir göstərib.


Son illərdə İran və Gürcüstan arasında nəqliyyat (xüsusən aviasiya) və turizm əlaqələrinin genişləndiyi şəraitdə xeyli İran gürcüsü öz tarixi vətənlərinə qayıdır və özünə gürcü adları seçir. İran gürcüləri əsrlərlə tarixi vətənlərindən kənarda yaşamalarına baxmayaraq, milli kimliyi unutmayan və assimilyasiya olunmayan icmalar arasında uğurlu nümunələrdən biridir.

 

 

Vüqar İSMAYILOV


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Bizimkilər: “Dubl Bom”un aparıcısı: “Televiziya efirinə qayıtmaq istəyirəm” - FOTOLAR   
25.04.2018, 10:23

Bizimkilər: “Dubl Bom”un aparıcısı: “Televiziya efirinə qayıtmaq istəyirəm” - FOTOLAR  

“Böyük Yeddilik” ölkələri Rusiyaya xəbərdarlıq etdi
25.04.2018, 10:21

“Böyük Yeddilik” ölkələri Rusiyaya xəbərdarlıq etdi

Yuxarı yaş qrupuna aid kişi və qadınlar məmurluq yolunda uğur qazana bilmədi
25.04.2018, 10:04

Yuxarı yaş qrupuna aid kişi və qadınlar məmurluq yolunda uğur qazana bilmədi

Cəbhədə silahlar susmadı 
25.04.2018, 10:00

Cəbhədə silahlar susmadı 

Azərbaycanlı gənclərin oxumaq istədiyi çətin ölkələr...
25.04.2018, 09:54

Azərbaycanlı gənclərin oxumaq istədiyi çətin ölkələr...

Ev şəraitində konservləşdirmə zamanı qida təhlükəsizliyi   
25.04.2018, 09:48

Ev şəraitində konservləşdirmə zamanı qida təhlükəsizliyi  

Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 28 nəfər saxlanılıb
25.04.2018, 09:29

Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 28 nəfər saxlanılıb

Cümhuriyyətin 100 illiyi ilə bağlı medal təsis edilir   
25.04.2018, 09:18

Cümhuriyyətin 100 illiyi ilə bağlı medal təsis edilir  

Prezident Milli Məclisə 3 yeni qanun layihəsi göndərdi
25.04.2018, 09:03

Prezident Milli Məclisə 3 yeni qanun layihəsi göndərdi

Hökumətdə dəyişiklik oldu, bəs müxalifətdə? - Partiyalardan CAVAB   
25.04.2018, 08:59

Hökumətdə dəyişiklik oldu, bəs müxalifətdə? - Partiyalardan CAVAB  

Sabiq deputat Arzu Səmədbəyli haralardadır...   
25.04.2018, 08:52

Sabiq deputat Arzu Səmədbəyli haralardadır...  

Paytaxt sakinləri yeni təhsil nazirinə nələrdən şikayət etdilər? - VİDEOSORĞU
25.04.2018, 08:35

Paytaxt sakinləri yeni təhsil nazirinə nələrdən şikayət etdilər? - VİDEOSORĞU

Çempionlar Liqasında yarımfinal: “Liverpul” “Roma”nı darmadağın etdi   
25.04.2018, 08:33

Çempionlar Liqasında yarımfinal: “Liverpul” “Roma”nı darmadağın etdi  

Manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ 
25.04.2018, 08:28

Manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ 

Ermənistanda Paşinyan və müvəqqəti baş nazir arasında danışıqlar ləğv edilib
25.04.2018, 00:36

Ermənistanda Paşinyan və müvəqqəti baş nazir arasında danışıqlar ləğv edilib

Səhiyyə Nazirliyindən qızılca və suçiçəyi ilə bağlı VACİB AÇIQLAMA
25.04.2018, 00:33

Səhiyyə Nazirliyindən qızılca və suçiçəyi ilə bağlı VACİB AÇIQLAMA

Meksikada tələbələri öldürüb turşuda əritdilər   
25.04.2018, 00:29

Meksikada tələbələri öldürüb turşuda əritdilər  

Siçana insan beyni köçürüldü
25.04.2018, 00:25

Siçana insan beyni köçürüldü

Tramp yenə qondarma "erməni soyqırımı" ifadəsini işlətməyib
25.04.2018, 00:13

Tramp yenə qondarma "erməni soyqırımı" ifadəsini işlətməyib

Naxçıvanın Turizm Departamentinə direktor təyin edilib
24.04.2018, 23:23

Naxçıvanın Turizm Departamentinə direktor təyin edilib

AŞPA İŞİD əleyhinə qətnamə qəbul etdi
24.04.2018, 23:20

AŞPA İŞİD əleyhinə qətnamə qəbul etdi

İlham Əliyev və Ərdoğan birgə şam ediblər
24.04.2018, 23:18

İlham Əliyev və Ərdoğan birgə şam ediblər

"Sarkisyan təqib olunmayacaq" - Paşinyan söz verdi
24.04.2018, 23:14

"Sarkisyan təqib olunmayacaq" - Paşinyan söz verdi

Azərbaycanda yeni medal təsis olundu 
24.04.2018, 23:11

Azərbaycanda yeni medal təsis olundu 

Abituriyentlər üçün vacib xəbər   
24.04.2018, 23:00

Abituriyentlər üçün vacib xəbər  

Dünyanın ən nəhəng palçıq vulkanı 30 ildən yenidən püskürdü - BAKIDA
24.04.2018, 22:41

Dünyanın ən nəhəng palçıq vulkanı 30 ildən yenidən püskürdü - BAKIDA

Naxçıvana yeni mədəniyyət naziri təyinat olunub 
24.04.2018, 22:25

Naxçıvana yeni mədəniyyət naziri təyinat olunub 

 Metropoliten rəsmisi üzr istədi   
24.04.2018, 21:50

 Metropoliten rəsmisi üzr istədi  

Azərbaycan “Avro-5” standartlı benizin ixrac edəcək
24.04.2018, 21:44

Azərbaycan “Avro-5” standartlı benizin ixrac edəcək

İran şahı Rza Pəhləvinin mumiyası tapılıb
24.04.2018, 21:32

İran şahı Rza Pəhləvinin mumiyası tapılıb

Azərbaycanlı turistlər  ən çox bu ölkələrə səfər edirlər -STATİSTİKA
24.04.2018, 21:17

Azərbaycanlı turistlər  ən çox bu ölkələrə səfər edirlər -STATİSTİKA

AMEA alimləri Avropada elmi tədqiqat apara biləcəklər
24.04.2018, 21:06

AMEA alimləri Avropada elmi tədqiqat apara biləcəklər

Yeni sədri Ramiz Mehdiyev təqdim etdi
24.04.2018, 20:25

Yeni sədri Ramiz Mehdiyev təqdim etdi

AŞPA Türkiyəni növbədənkənar prezident seçkilərini təxirə salmağa çağırıb
24.04.2018, 20:13

AŞPA Türkiyəni növbədənkənar prezident seçkilərini təxirə salmağa çağırıb

Əməkdar artist vəfat etdi
24.04.2018, 20:10

Əməkdar artist vəfat etdi

ARXİV
SORĞU
Ali məktəblərə qəbul imtahanlarının qiymətlərinə necə baxırsınız?
İmtahan qiymətləri çox yüksəkdir(6.17%)
İmtahan qiymətləri normalıdr(3.70%)
İmtahan qiymətləri aşağıdır(2.46%)
Qiymətlər ləğv edilməli, imtahanlar pulsuz olmalıdır(72.8%)
İmtahan qiymətləri azaldılmalıdır(3.70%)
İmtahan qiymətləri artırılmalıdır(11.1%)