21 avqust 2017, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - DÜNYA -  İranın şiə gürcüləri - Onları müsəlman olmağa kim məcbur edib... - TARİX
 İranın şiə gürcüləri - Onları müsəlman olmağa kim məcbur edib... - TARİX
07.02.2017, 15:44

Zəngin tarixə malik İran İslam Respublikası həm də çoxmillətli əhaliyə malikdir. Ölkədə 30 milyondan çox azərbaycanlı, 4 milyon lur, 5 milyondan artıq kürd və s. xalqlar yaşayır.

 

İranda yaşayan çoxmillətli xalqlar arasında gürcülərin xüsusi etnoqrafik qolu olan gürcü əsilli firidunlular diqqət çəkir. Belə ki, adətən, pravoslav xristianları kimi tanıdığımız gürcülər İranda şiəliyin cəfəri təriqətini qəbul ediblər.

 

Şiə gürcülər əsasən İsfahan ostanının Firidunşəhr şəhərində yaşayırlar. 13,5 min əhalisi olan şəhərdə şiə gürcülər çoxluq təşkil edir. Onlar şəhəri Matrkopi adlandırır.


Gürcülərin İranın mərkəzində, Gürcüstandan yüzlərlə kilometr uzaqda yaşamalarının səbəbini anlamaq üçün isə orta əsr tarixinə nəzərə salmaq lazımdır.

 

1617-ci ildə Səfəvi dövlətinin şahı Abbas Gürcüstanın Kaxetiya bölgəsinə dağıdıcı yürüş edir. Həmin yürüş zamanı 100 mindən artıq insan qılıncdan keçirilir, 200 mindən artıq gürcü isə zorla İranın daxili vilayətlərinə (Firidunşəhr, İsfahan, Mazandaran, Xorasan) köçürülür.


Firidunşəhrə köçürülənlər ölüm qorxusu altında İslamı qəbul edirlər. Sonradan onlar Səfəvilər ordusunun tərkibində Osmanlı və Portuqaliya orduları ilə döyüşlərə cəlb olunurlar.

 

Firidunşəhrli gürcülər Zemo Martkpi, Kvemo Martkpi, Şuqureti, Afusi, Sibaci və s. kəndlərdə məskunlaşıblar. Onlar digər bölgələrə köçürülən gürcülərdən fərqli olaraq, İranda assimilyasiyaya uğramayıblar və 400 il keçməsinə baxmayaraq, hələ də gürcü dilində danışırlar. Lakin Firidunşəhr gürcülərinin dili XVII əsrdə Kaxetiyada danışılan ləhcədə olduğu üçün müasir gürcü dilindən xeyli fərqlənir.

 

Gürcüstan müstəqillik əldə etdikdən sonra rəsmi Tbilisi İrandakı soydaşları ilə mədəni əlaqələri inkişaf etdirməyə çalışır. Hazırda 150-dən artıq şiə gürcü Tbilisi universitetlərində təhsil alır.

Onlar tarixi vətənlərinə döndükdən sonra yenidən kütləvi şəkildə xristianlığa dönürlər.

 


Yaşamaq üçün Gürcüstana dönən və özünə Dmitri adını götürən Əli Qorci Firidunşəhr gürcüləri barədə rusiyalı jurnalist Oleq Ponfilova müsahibəsində deyib.

 

“1617-ci ildə Şah Abbas Kaxetiyadan 200 min gürcünü zor gücünə İrana köçürdü. Hazırda İran gürcülərini sıx məskunlaşdıqları Firidunşəhr vilayəninin adı ilə bağlı firidunlular adlandırırlar. Müəyyən mənbələr İranda 300 min gürcü əsilli vətəndaşın yaşadığını desə də, onların real sayı bir neçə milyon ola bilər.Yalnız gürcü dilini qorumağımız hesabına firidunlular bu gün də assimilasiyaya uğramayıblar”.

 

Əli Qorci Şah Abbasın İrana köçürdüyü erməniləri gürcülərlə müqayisə edib.

“O zamanlar Şah Abbas erməniləri yaxşı tacir hesab edirdi. Ona görə də erməniləri köçürdükdən sonra İsfahanda ticarət əməliyyatlarının və bank işinin təşkilində onlardan istifadə etmişdi. Buna görə ermənilər xristinalıqdan imtina edilməyə məcbur edilməmişdi. Eyni zamanda, köçürülən gürcülərdən döyüşçü kimi istifadəı olunması qərara alınmışdı. Siyasi və hərbi səbəblərdən bütün gürcülər İslamı qəbul etməyə məcbur olunmuşdu”.

İran gürcüləri arasında kifayət qədər tanınmış şəxslər də olub.  Onlar arasında ən məşhur sima Şah Abbasa yaxınlığı ilə seçilən Allahverdi xan Undiladze olub. Şah sarayında xidmət edən Undiladze İsfahanda 300 metr uzunluğunda Zayenderud körpüsü inşa etdimişdi.  Körpü bu gün də Allahverdi xanın adını daşıyır. Allahverdi xanı böyük oğlu İmamqulu xan Şah Abbas tərəfindən Fars vilayətinin hakimi təyin olunmuşdu. Onun zamanında vilayətin mərkəzi Şirazda geniş tikinti işləri həyata keçirilmişdi. Allahverdi xanın kiçik oğlu Davud xan isə uzun illər Gəncə və Qarabağ bəylərbəyi olmuş, sonradan Şah Abbasın ağıldankəm nəvəsi I Səfiyə qarşı öz qaynatası olan Gürcüstan hökmdarı I Teymurazla birlikdə üsyan qaldırmışdı. Üsyan yatırıldıqdan sonra o, 1635-ci ildə Osmanlı imperiyasına qaçmışdı.

 


İran gürcülərinə ən ağır zərbəni isə şah Kərim xan Zənd vurmuşdu. 1747-ci ildə Nadir şahın öldürülməsindən sonra yaranmış hakimiyyət boşluğunda azadlığa can atan Firidunşəhr gürcülərini kütləvi şəkildə qırmışdı. Bu hadisə müasir firidunluların da sayına təsir göstərib.


Son illərdə İran və Gürcüstan arasında nəqliyyat (xüsusən aviasiya) və turizm əlaqələrinin genişləndiyi şəraitdə xeyli İran gürcüsü öz tarixi vətənlərinə qayıdır və özünə gürcü adları seçir. İran gürcüləri əsrlərlə tarixi vətənlərindən kənarda yaşamalarına baxmayaraq, milli kimliyi unutmayan və assimilyasiya olunmayan icmalar arasında uğurlu nümunələrdən biridir.

 

 

Vüqar İSMAYILOV


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Məcburi köçkünü aldatdılar – məhkəmə isə obyektiv qərar çıxaracağına söz verdi
21.08.2017, 15:49

Məcburi köçkünü aldatdılar – məhkəmə isə obyektiv qərar çıxaracağına söz verdi

Barselona terrorunun 15-ci qurbanı
21.08.2017, 15:45

Barselona terrorunun 15-ci qurbanı

Bəzi savadsız məmurlar azəri sözündən istifadə edir – İTTİHAM
21.08.2017, 15:39

Bəzi savadsız məmurlar azəri sözündən istifadə edir – İTTİHAM

Açıq Hökumət Platforması jurnalistlər üçün təlim keçirib
21.08.2017, 15:34

Açıq Hökumət Platforması jurnalistlər üçün təlim keçirib

YAP-dan prezident seçkiləri vaxtı təxribat yaratmaq istəyənlərə XƏBƏRDARLIQ
21.08.2017, 15:28

YAP-dan prezident seçkiləri vaxtı təxribat yaratmaq istəyənlərə XƏBƏRDARLIQ

Prezident Vilyam Hacıyevi ordenlə təltif etdi
21.08.2017, 15:17

Prezident Vilyam Hacıyevi ordenlə təltif etdi

Qazaxıstanda azərbaycanlıya məxsus 2 milyon dollarlıq qaçaqmal zinət əşyası AŞKARLANDI
21.08.2017, 15:02

Qazaxıstanda azərbaycanlıya məxsus 2 milyon dollarlıq qaçaqmal zinət əşyası AŞKARLANDI

İsmayıllıda sürücü piyadanı vurub öldürdü
21.08.2017, 14:58

İsmayıllıda sürücü piyadanı vurub öldürdü

Türkiyə və İran PKK-ya qarşı birgə əməliyyat keçirəcək
21.08.2017, 14:37

Türkiyə və İran PKK-ya qarşı birgə əməliyyat keçirəcək

İlham Əliyev sabiq dövlət və hökumət başçılarını qəbul edib - YENİLƏNİB 
21.08.2017, 14:20

İlham Əliyev sabiq dövlət və hökumət başçılarını qəbul edib - YENİLƏNİB 

Mədəniyyət və Turizm İdarəsindən oğurluq edən tutuldu
21.08.2017, 13:49

Mədəniyyət və Turizm İdarəsindən oğurluq edən tutuldu

Ermənistan ordusunun hərbçisi öldü - YENİLƏNİB
21.08.2017, 13:49

Ermənistan ordusunun hərbçisi öldü - YENİLƏNİB

Bakı sakinini sosial şəbəkə ilə şantaj edən şəxs yaxalandı
21.08.2017, 13:45

Bakı sakinini sosial şəbəkə ilə şantaj edən şəxs yaxalandı

Ölkədə istirahət günlərində 11 nəfər yol qəzalarında ölüb
21.08.2017, 13:42

Ölkədə istirahət günlərində 11 nəfər yol qəzalarında ölüb

Avropada növbəti avtomobil terroru: Ölən və yaralananlar var
21.08.2017, 13:32

Avropada növbəti avtomobil terroru: Ölən və yaralananlar var

Qədim dost
21.08.2017, 13:23

Qədim dost

ABŞ ruslara viza verməyəcək
21.08.2017, 13:17

ABŞ ruslara viza verməyəcək

Bərdədə maşın 3 nəfəri vurdu, onlardan biri öldü
21.08.2017, 13:09

Bərdədə maşın 3 nəfəri vurdu, onlardan biri öldü

“Abşeron” Gənclər Şəhərciyində qaz PROBLEMİ
21.08.2017, 13:03

“Abşeron” Gənclər Şəhərciyində qaz PROBLEMİ

Deputat kürdlərlə bağlı yazılanları TƏKZİB etdi – QALMAQAL
21.08.2017, 12:57

Deputat kürdlərlə bağlı yazılanları TƏKZİB etdi – QALMAQAL

I sinfə gedəcək 42 274 uşağın sənədi məktəbə təqdim edilib
21.08.2017, 12:57

I sinfə gedəcək 42 274 uşağın sənədi məktəbə təqdim edilib

Həccə gedəcək azərbaycanlı zəvvarların səfər qrafiki açıqlandı
21.08.2017, 12:45

Həccə gedəcək azərbaycanlı zəvvarların səfər qrafiki açıqlandı

Sabahın havası - meteohəssas insanlar üçün əlverişsiz olacaq
21.08.2017, 12:40

Sabahın havası - meteohəssas insanlar üçün əlverişsiz olacaq

Putin və Trampın nümayəndələri qapalı görüş keçirəcək
21.08.2017, 12:27

Putin və Trampın nümayəndələri qapalı görüş keçirəcək

“Neftçi”nin baş məşqçisi istefa verdi
21.08.2017, 12:20

“Neftçi”nin baş məşqçisi istefa verdi

Tağı Əhmədov Yasamalın icra başçısı olmaq istəyir...
21.08.2017, 12:03

Tağı Əhmədov Yasamalın icra başçısı olmaq istəyir...

Komitə sədri azərbaycanlı iş adamlarının forumunun keçirilməməsinin səbəblərini AÇIQLADI 
21.08.2017, 11:56

Komitə sədri azərbaycanlı iş adamlarının forumunun keçirilməməsinin səbəblərini AÇIQLADI 

Nazim İbrahimov ÜAK-ın ləğvini PİSLƏDİ: “Yumşaq həll etmək olardı”
21.08.2017, 11:49

Nazim İbrahimov ÜAK-ın ləğvini PİSLƏDİ: Yumşaq həll etmək olardı

Azərbaycan və Rusiya arasında aviareyslərin sayı arta bilər
21.08.2017, 11:43

Azərbaycan və Rusiya arasında aviareyslərin sayı arta bilər

UNEC beynəlxalq akkreditasiya qazanıb
21.08.2017, 11:42

UNEC beynəlxalq akkreditasiya qazanıb

Nazpəri Dostəliyevanın evindən seyf oğurlandı
21.08.2017, 11:15

Nazpəri Dostəliyevanın evindən seyf oğurlandı

Cəbrayıl 1993-cü ilin 21 avqustunda: “Əlikram Hümbətov yol kəsirdi”
21.08.2017, 11:00

Cəbrayıl 1993-cü ilin 21 avqustunda: “Əlikram Hümbətov yol kəsirdi”

Heydər Əsədov Şəmkirdə vətəndaşları qəbul edəcək 
21.08.2017, 10:56

Heydər Əsədov Şəmkirdə vətəndaşları qəbul edəcək 

Bolqarıstanın keçmiş rəhbəri: “Gənc liderlər sülhməramlı olmalıdır”
21.08.2017, 10:50

Bolqarıstanın keçmiş rəhbəri: “Gənc liderlər sülhməramlı olmalıdır”

FHN Tovuzdakı ağır yol qəzası ilə bağlı məlumat yayıb
21.08.2017, 10:50

FHN Tovuzdakı ağır yol qəzası ilə bağlı məlumat yayıb

ARXİV
SORĞU
Benzini hansı yanacaqdoldurma məntəqəsindən alırsınız?
Azpetrol-dan(48.1%)
SOCAR-dan(5.66%)
Lukoil-dan(19.8%)
Bunların heç birindən - başqasından(26.4%)