25 sentyabr 2018, Çərşənbə
Ana Səhifə - QARABAĞ - Qarabağdakı abidələrimizin memarlıq quruluşu dəyişdirilir - FOTOLAR
Qarabağdakı abidələrimizin memarlıq quruluşu dəyişdirilir - FOTOLAR
15.08.2018, 00:29

Antik dövrlərdə və erkən orta əsrlərdə indiki Azərbaycanın bütün bölgələri Qarabağda daxil olmaqla Azərbaycan Albaniya və Atropatena dövlətlərinin tərkib hissəsi olub (e.ə. IV – eramızın VII əsri). Məhz bu dövrlərdə memarlıq sənəti bu ərazilərdə çox yüksək səviyyədə və böyük sürətlə inkişaf edib.

Alban dövlətində xristianlıq rəsmi din kimi qəbul edildikdən sonra, bu din Alban dövləti mövcudluğunun bu və ya digər dərəcədə xristian ideologiyasının təsir dairəsində olub.

 

Alban dövrü memarlıq abidələrinin daş və divar rəsmlərində və eləcədə süjet xarakterli oymalarda daha çox türkdilli xalqlara məxsus elementlərdən istifadə edilməsi, hazırkı dövrdə bu abidələrin ermənilər tərəfindən daha çox zərər görməsinə səbəb olur. Birmənalı şəkildə ermənilər Cənubi Qafqazda tarix və mədəniyyət abidələri üzərində türk ornamentlərinin və simvollarının olmasını qəbul etmirlər. Çünki onlar alban dövrü abidələrinin üzərindəki ornament və simvolları olduğu kimi qəbul etsələr, onda bu abidələrin erməniləşdirilməsi mümkün olmazdı.

 

Təsadüfi deyildir ki, əsrlərlə dinc yanaşı yaşayan alban və türk tayfalarının öz bədii yaradıcılıqlarında da qarşılıqlı şəkildə bir-birinin mədəni irsindən bəhrələnmələri hələ o dövrdən Azərbaycanda multikulturalizmin mövcudluğundan xəbər verir. Odur ki, elmi ədəbiyyatlarda hərdən Qafqaz Albaniyası dövrü memarlıq abidələrinin alban–türk memarlıq abidələri kimi də qeyd olunması təsadüf sayılmamalıdır. Çünki bu abidələr üzərində varislik yalnız azərbaycanlılara məxsusdur.

 

Cənubi Qafqazda Alban dövrü abidələrinə varisliyin yalnız azərbaycanlılara məxsusluğu barədə, rusiyanın görkəmli Qafqazşünas tarixçi alimi Y.İ.Krupnov yazırdı: “Albaniya tarixinin öyrənilməsi işində heç bir məhdudiyyət və məcburiyyət olmamışdır. Albaniya tarixini müxtəlif ölkələrin tarixçiləri öyrəniblər. Lakin bir şey məlumdur, Qafqaz Albaniyasının tarixi və taleyi ilə hamıdan çox azərbaycanlılar məşğul olmalıdırlar. Onlar bu sahədə dünya elmi qarşısında məsuliyyət daşıyırlar, dünya elminə borcludurlar”.

 

Albaniyada xristianlıq memarlığı üslubunda dairəvi məbədlər deyilən xüsusi memarlıq da yayılmışdı və bu memarlıq üslubu yalnız albanlara aiddir. Bunu bir çox tədqiqatçılar da təsdiq edirlər ki, bu üslub Cənubi Qafqazda yalnız albanlara məxsusdur. Çünki xristianlığaqədərki dövr Alban memarlıq abidələrinin daş və divarları üzərindəki elementlər başqa millət və xalqların daş kitabələrində rast gəlinmir. İndiki dövrdə ermənilər bu abidələrin ermənilərə məxsus olduğunu iddia etsələr də, abidələrin memarlıq quruluşu forma və ornamentlərinin düzülüşü ermənilərin yalan danışdıqlarını üzə çıxarır.

 

Albaniyada dairəvi məbədlərin tikilməsi erkən xristianlıq dövrünə aiddir və tədqiqatçıların fikrincə, bu məbədlər Günəşə ibadət edən albanlar tərəfindən, yəni hələ xristianlığın tam mənimsənilmədiyi və səma cismlərinə ibadətlə qarışdırıldığı dövrlərdə tikilib. Bu dövr memarlıq üslubunun bütün ornamentlərində atəşpərəstliyin təzahürləri, göy cismlərinə ibadətin motivləri öz əksini tapır. Bu cəhət erkən xristianlıq dövrü alban xaçlarında da özünü göstərir.

 

Təqribən min illik tarixi olan Alban dövlətinin mövcud olduğu dövrlərdə Şimali Azərbaycanın bütün bölgələrində o cümlədən Dağlıq Qarabağda öz spesifik quruluşuna görə tamam fərqli alban-xristian dininə aid məbədlər, bazilikalar və sovmələr meydana gəlməyə başlayıb. Öz dövrü üçün xarakterik olan bu cür memarlıq üslubundan aydın olur ki, o dövrdə Albaniyada şərq xristianlığına məxsus memarlığın bütün növləri inkişaf etmişdi. Bütün bu tarixi həqiqətləri inkar edən ermənilər, xristianlıq amilindən istifadə edərək bu tipli abidələrin divar yazılarını və bəzi bədii ornamentlərini dəyişdirərək bu abidələri erməniləşdirirlər.

 

Abidələrin mənimsənilməsi zamanı ermənilər, bəzən abidənin bütün divarlarını yenidən tikir, genişləndirir və  hündürləşdirirlər ki bu da abidənin mövcud vəziyyətdə təmir edilməsi «Silahlı münaqişə zamanı mədəni sərvətlərin qorunması haqqında» 1954-cü il tarixli Haaqa Konvensiyasının tələblərinin kobud şəkildə pozulması deməkdir. Buna misal olaraq Xocavənd rayonunun Dağyurd kəndindəki abidəni misal göstərmək olar.

 

Dağyurd Xocalı rayonunun ərazi vahidinə aid kənddir. Kəndin adı 29 dekabr 1992-ci ilə qədər Saruşen olmuşdur. XIX əsrin sonlarında İrandan Qarabağa köçürülən ermənilər kəndi Saruşen adlanırmışdılar. Kəndin əhalisi XIX əsrin 90-cı illərində İrandan köçüb gəlmış erməni ailələrindən ibarətdir. Dağyurd kəndi Azərbaycanın qədim ərazilərindəndir. Oykonim "dağda salınmış yurd" yeri mənasını verir. Kənd 1992-ci ildən Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altındadır.

Kənddə yerləşən bu abidə XIX  əsrə aid olduğu güman edilir. Abidənin ümumi görünüşündə və tikinti quruluşu bu abidənin özünəməxsusluğunu göstərir. Abidədən Sovet İmperiyası dövrü ambar kimi istifadə edilib.  

 

 

 

Lakin bu abidənin görünüşü erməniləri qane etmədiyindən onun formasını dəyişmək qərarına gəldilər. Beləliklə onlar abidənin abidənin ümumi görümüşünü dəyişdirdilər.

 

 

 

Təmirdən sonra abidənin üst hissəsi hündürləşdirildi. Çardağı dəmirlə bağlandı. Hələ üstəlik binanıüzərinə zəng qülləsi də əlavə edildi.

 

 

Dağturd kəndində  Qafqaz Albaniyası dövrünə aid olan daha bir XII - XIII  əsr abidəsi erməni vandalizminin qurbanı olub.

 

 

Abidə 1991-ci ildə erməni terrorçuları tərəfindən mişen kimi istifadə edilmiş, ağır artileriyadan abidəyə bir neçə dəfə uzaq məsafədən atəş açılmışdır. Ermənilər bu cinayətlərini gizlətmək üçün abidəni yenidən inşa etmək qərarına gıliblər. Beləki abidəni bərpa etmək bəhanəsi ilə onu əzəli görünüşündən məhrum etdilər.

 

 

Belə ki təmir zamanı şəkildən göründüyü kimi abidənin sol tərəfininə 2 metr divar əlavə edildi. Bir o qədər də binanın ön tərəfi artırıldı. Binanın tavanı 50 cm-dən çox hündürləşdirildi.

 

 

 

Beləliklə, abidə əzəli görkəmindən daha böyük görünür.

 

Faiq İsmayılov 

 

Azərbaycanın İşğal Olunmuş Ərazilərindəki

Tarix və Mədəniyyət Abidələrini  Müdafiə Təşkilatı

İctimai Birliyinin sədri.


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Azərbaycan yeni nəsil pilotsuz uçuş aparatı istehsal edəcək
25.09.2018, 17:05

Azərbaycan yeni nəsil pilotsuz uçuş aparatı istehsal edəcək

Monqolustan Prezidenti Heydər Əliyev Mərkəzində olub
25.09.2018, 17:00

Monqolustan Prezidenti Heydər Əliyev Mərkəzində olub

Bu marşrut xətləri müsabiqəyə çıxarıldı
25.09.2018, 16:56

Bu marşrut xətləri müsabiqəyə çıxarıldı

Qətərin nüfuzlu qəzeti Qarabağ separatçıları barədə xəbərdarlıq yayıb   
25.09.2018, 16:48

Qətərin nüfuzlu qəzeti Qarabağ separatçıları barədə xəbərdarlıq yayıb  

İsrail ordusuna İranla bağlı əmr verildi
25.09.2018, 16:41

İsrail ordusuna İranla bağlı əmr verildi

FHN işçi axtarır
25.09.2018, 16:32

FHN işçi axtarır

Mehriban Əliyeva: “Xalq Cümhuriyyəti ölkəmiz üçün çox vacib olan addımlar atdı”
25.09.2018, 16:28

Mehriban Əliyeva: “Xalq Cümhuriyyəti ölkəmiz üçün çox vacib olan addımlar atdı”

Onlar qurultaya HAZIRLAŞIR – Biri səfirləri də dəvət etmək istəyir
25.09.2018, 16:27

Onlar qurultaya HAZIRLAŞIR – Biri səfirləri də dəvət etmək istəyir

İşıq sürəti ilə hasil olan işıqlı məkanlar - Heydər Əliyev Fondundan yayılan ZİYA
25.09.2018, 16:09

İşıq sürəti ilə hasil olan işıqlı məkanlar - Heydər Əliyev Fondundan yayılan ZİYA

Azərbaycanda bütün rəsmi saytlar dayandı və... - YENİLƏNİB
25.09.2018, 15:58

Azərbaycanda bütün rəsmi saytlar dayandı və... - YENİLƏNİB

İşlədiyi obyektdən oğurluq edən saxlanılıb
25.09.2018, 15:52

İşlədiyi obyektdən oğurluq edən saxlanılıb

 “Whatsapp”da əhalini təşvişə salan səs yazısı ilə bağlı rəsmi AÇIQLAMA
25.09.2018, 15:46

 “Whatsapp”da əhalini təşvişə salan səs yazısı ilə bağlı rəsmi AÇIQLAMA

Ramil Usubov sabiq polis rəisinə vəzifə verdi 
25.09.2018, 15:27

Ramil Usubov sabiq polis rəisinə vəzifə verdi 

Trampdan gözlənilməz KOMPLİMENT: “Ruhani gözəl insandı”
25.09.2018, 15:23

Trampdan gözlənilməz KOMPLİMENT: “Ruhani gözəl insandı”

Çin ABŞ-ı “xuliqanlıq”da ittiham etdi
25.09.2018, 15:09

Çin ABŞ-ı “xuliqanlıq”da ittiham etdi

Efiopiyada Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə çəkilmiş filmin təqdimatı oldu
25.09.2018, 15:04

Efiopiyada Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə çəkilmiş filmin təqdimatı oldu

25.09.2018, 15:02

"Qaçqınkom" sədri köçkünlərlə görüşdü - FOTO

Mehriban Əliyeva İtaliya Senatının sədri ilə görüşdü - FOTOLAR
25.09.2018, 15:00

Mehriban Əliyeva İtaliya Senatının sədri ilə görüşdü - FOTOLAR

Alimlərdən xəbərdarlıq: "Çox su içməyin, ölə bilərsiniz"
25.09.2018, 14:43

Alimlərdən xəbərdarlıq: "Çox su içməyin, ölə bilərsiniz"

Zeynab Kazımovaya gömrükdə yeni vəzifə verildi   
25.09.2018, 14:42

Zeynab Kazımovaya gömrükdə yeni vəzifə verildi  

Gənclərin NƏZƏRİNƏ: Karyera yarmarkası keçiriləcək
25.09.2018, 14:28

Gənclərin NƏZƏRİNƏ: Karyera yarmarkası keçiriləcək

İran rəhbərliyi Trampa ismarıc yolladı
25.09.2018, 14:22

İran rəhbərliyi Trampa ismarıc yolladı

İraq prezidentinin adı oktyabrın 2-də açıqlanacaq
25.09.2018, 14:13

İraq prezidentinin adı oktyabrın 2-də açıqlanacaq

Zakir Həsənov bolqarıstanlı həmkarı ilə görüşüb - FOTO
25.09.2018, 14:03

Zakir Həsənov bolqarıstanlı həmkarı ilə görüşüb - FOTO

Azərbaycan yeni aviasiya bombası istehsalına başlayıb 
25.09.2018, 14:01

Azərbaycan yeni aviasiya bombası istehsalına başlayıb 

“Azercell”dən maraqlı layihə: “Təhlükəsiz internet və rəqəmsal vətəndaşlıq”
25.09.2018, 13:59

“Azercell”dən maraqlı layihə: “Təhlükəsiz internet və rəqəmsal vətəndaşlıq”

Mətbuat Şurasında veteran jurnalistin 85 yaşı qeyd olundu
25.09.2018, 13:49

Mətbuat Şurasında veteran jurnalistin 85 yaşı qeyd olundu

Yerevanda xəstəxanada partlayış oldu - 1 nəfər öldü
25.09.2018, 13:46

Yerevanda xəstəxanada partlayış oldu - 1 nəfər öldü

Ölkə başçısı Avropa İnvestisiya Bankının vitse-prezidentini qəbul etdi - YENİLƏNİB
25.09.2018, 13:32

Ölkə başçısı Avropa İnvestisiya Bankının vitse-prezidentini qəbul etdi - YENİLƏNİB

Qəbələdə fındıq oğurlayanlar tutuldu
25.09.2018, 13:29

Qəbələdə fındıq oğurlayanlar tutuldu

Almaniya İranla nüvə razılaşmasının saxlanılmasını istəyir
25.09.2018, 13:28

Almaniya İranla nüvə razılaşmasının saxlanılmasını istəyir

Sabahın hava PROQNOZU
25.09.2018, 13:27

Sabahın hava PROQNOZU

“Ürək-damar xəstəlikləri ilə bağlı xüsusi proqram yaradılsın” – Deputatdan TƏKLİF
25.09.2018, 13:25

“Ürək-damar xəstəlikləri ilə bağlı xüsusi proqram yaradılsın” – Deputatdan TƏKLİF

Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi kərə yağı satışını YOXLAYIB  
25.09.2018, 13:25

Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi kərə yağı satışını YOXLAYIB  

Sabahdan hava pisləşəcək, güclü külək, leysan, daşqın gözlənilir - XƏBƏRDARLIQ
25.09.2018, 13:17

Sabahdan hava pisləşəcək, güclü külək, leysan, daşqın gözlənilir - XƏBƏRDARLIQ

“Bakıda niyə valyutadəyişmə məntəqəsi açılmır?” - Palata suala CAVAB VERDİ   
25.09.2018, 13:11

“Bakıda niyə valyutadəyişmə məntəqəsi açılmır?” - Palata suala CAVAB VERDİ  

İlham Əliyev silahlarla tanış oldu - FOTOLAR
25.09.2018, 13:04

İlham Əliyev silahlarla tanış oldu - FOTOLAR

Rusiyanın Azərbaycanla hərbi əməkdaşlığı - Alınan SİLAHLAR...
25.09.2018, 13:02

Rusiyanın Azərbaycanla hərbi əməkdaşlığı - Alınan SİLAHLAR...

Azərbaycanda yeni unikal silah istehsal olundu - FOTO
25.09.2018, 12:54

Azərbaycanda yeni unikal silah istehsal olundu - FOTO

Almasatanın DƏRDİ   
25.09.2018, 12:48

Almasatanın DƏRDİ  

Şəkidə 86 yaşlı kişi itkin düşdü
25.09.2018, 12:42

Şəkidə 86 yaşlı kişi itkin düşdü

Qanunsuz ov edən 2 nəfər saxlanıldı
25.09.2018, 12:35

Qanunsuz ov edən 2 nəfər saxlanıldı

“Belə xəstələrdən istifadə etmək vicdansızlıqdır” - Komitə sədrindən ETİRAZ
25.09.2018, 12:29

“Belə xəstələrdən istifadə etmək vicdansızlıqdır” - Komitə sədrindən ETİRAZ

Şadlıq evinin sanitar qovşağından meyit tapıldı
25.09.2018, 12:23

Şadlıq evinin sanitar qovşağından meyit tapıldı

Ən ümidverici cüdoçumuz dünya çempionatında uduzdu   
25.09.2018, 12:16

Ən ümidverici cüdoçumuz dünya çempionatında uduzdu  

Zərdabda təzə gəlin 3 aylıq uşağı ilə evdən qaçdı - FOTO
25.09.2018, 12:16

Zərdabda təzə gəlin 3 aylıq uşağı ilə evdən qaçdı - FOTO

Dövlət Gömrük Komitəsi 3 istiqamətdə islahatlar aparır
25.09.2018, 12:13

Dövlət Gömrük Komitəsi 3 istiqamətdə islahatlar aparır

Ferdinandde Sössürün məşhur “Ümumi dilçilik kursu” əsəri Azərbaycanda çap olundu
25.09.2018, 12:05

Ferdinandde Sössürün məşhur “Ümumi dilçilik kursu” əsəri Azərbaycanda çap olundu

Azərbaycan Banklar Assosiasiyasında yeni TƏYİNATLAR oldu
25.09.2018, 11:58

Azərbaycan Banklar Assosiasiyasında yeni TƏYİNATLAR oldu

Trampla Makronun arası dəyib
25.09.2018, 11:54

Trampla Makronun arası dəyib

ARXİV