یک وابسته در سازمان ملل، جنجال بزرگ در ترکیه، هدف باز هم برادری آذربایجان و ترکیه است

حضور یک دیپلمات آذربایجانی در سطح وابسته در سالن مجمع عمومی سازمان ملل متحد در جریان سخنرانی بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، به موضوع موج اطلاعاتی علیه آذربایجان تبدیل شده است. برخی از بخش‌های رسانه‌های اجتماعی در ترکیه که تحت تأثیر محافل اسلام‌گرای رادیکال هستند، تلاش بیهوده‌ای برای تبدیل این تصویر به اساس یک روایت جدید علیه آذربایجان می‌کنند.

و جالب‌تر این است که این هیاهوی سیاسی که بر سر یک رویه دیپلماتیک ساده ایجاد شده، دور از ماهیت سیاست خارجی آذربایجان و تلاشی بیهوده برای شکل‌دهی تصوری کاملاً متفاوت از آذربایجان در برخی محافل است. نکته اصلی این است که از چه زمانی نشستن یک وابسته در سالن سازمان ملل متحد به شاخص سیاست خارجی یک دولت تبدیل شده است؟

یکی از خطرناک‌ترین اشتباهات در دیپلماسی، بارگذاری معنای سیاسی بر یک رویه فنی است. وابسته یکی از پست‌های دیپلماتیک سطح پایین در سیستم خدمات دیپلماتیک است. در قوانین آذربایجان نیز پست‌ها و رتبه‌های دیپلماتیک به طور جداگانه تعریف می‌شوند. وابسته یکی از پله‌های پایین‌تر در سیستم پست‌های دیپلماتیک را تشکیل می‌دهد. در اینجا صحبت از دیپلماتی نیست که تصمیمات سیاسی می‌گیرد. صحبت از کارمندی است که جنبه‌های فنی خدمات دیپلماتیک را انجام می‌دهد. کار او مشاهده، گوش دادن، یادداشت‌برداری، جمع‌آوری اطلاعات، تحلیل محتوای سخنرانی‌ها و تهیه گزارش‌های مربوطه است.

تلاش برای استخراج سیاست دولتی از یک تصویر در سالن سازمان ملل متحد بدون درک این تفاوت، یا بی‌سوادی دیپلماتیک است یا تبدیل هدفمند واقعیت به دستکاری سیاسی.

در روابط بین‌الملل، دولت‌ها به مواضع یکدیگر گوش می‌دهند. حتی نمایندگان دولت‌هایی که اختلافات جدی دارند نیز می‌توانند سخنرانی‌های یکدیگر را دنبال کنند. زیرا یکی از وظایف مهم دیپلماسی، کسب اطلاعات و تحلیل مواضع سیاسی است. ماندن نماینده یک دولت در سالن به معنای پذیرش تمام سیاست‌های کشور سخنران نیست. با همین منطق، ترک سالن نیز به طور خودکار به معنای حل تمام مشکلات نیست.

در اینجا باید به یک نکته خاص اشاره کرد که هیئت آذربایجان در طول زمان، در هنگام سخنرانی مقامات ارمنستان اشغالگر در تریبون سازمان ملل متحد، سالن را ترک نکرده است. یادآوری این نکته مناسب است که آذربایجان سال‌ها با اشغال اراضی خود توسط ارمنستان مواجه بوده است. با این وجود، رفتار دیپلماتیک آذربایجان در پلتفرم‌های بین‌المللی تنها بر اساس "گوش ندادن به طرف سخنران" بنا نشده است.

اگر هیئت آذربایجان می‌تواند به سخنرانی ارمنستان که سال‌ها به دلیل اشغال اراضی خود با آن اختلاف نظر شدید داشته، گوش دهد، پس ارائه ماندن دیپلمات آذربایجانی در سالن در هنگام سخنرانی رئیس یک کشور دیگر به عنوان "خیانت سیاسی" یا "تغییر سیاست خارجی" از نظر منطقی شرم‌آور است.

مجمع عمومی سازمان ملل متحد یکی از بزرگترین پلتفرم‌های دیپلماتیک چندجانبه است که دولت‌های جهان در آن گرد هم می‌آیند. در اینجا دولت‌ها به یکدیگر گوش می‌دهند، قطعنامه‌ها مورد بحث قرار می‌گیرند. همه اینها را می‌توان در یک زمینه سیاسی مشخص ارزیابی کرد.

رویکرد به سیاست خارجی آذربایجان با منطق رسانه‌های اجتماعی، نمونه‌ای از بی‌تجربگی سیاسی است. باکو همزمان با دولت‌های مختلف در جهات متفاوت روابط برقرار می‌کند. آذربایجان با ترکیه برادر است، با ایران همسایه است، با اسرائیل روابط دیپلماتیک دارد. هر یک از این روابط دارای دستور کار، مبنای حقوقی و حوزه منافع خاص خود است. باکو تصمیمات خود را دقیقاً در این چارچوب می‌گیرد.

یک واقعیت از تاریخ آذربایجان وجود دارد. این کشور سال‌ها مشکل اشغال را تجربه کرده است. در قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد که در سال 1993 تصویب شد، اصول اساسی مربوط به حاکمیت و تمامیت ارضی آذربایجان تثبیت شده است. آذربایجان احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی سایر دولت‌ها را به عنوان یکی از اصول مهم سیاست خارجی خود معرفی می‌کند. این رویکرد خط مفهومی اصلی دیپلماسی آذربایجان است.

یکی از پوچ‌ترین ادعاهایی که اخیراً در پلتفرم‌های اطلاعاتی مختلف متعلق به اسلام‌گرایان رادیکال در ترکیه علیه آذربایجان مطرح شده، این است که گویا آذربایجان نقش هدایت‌کننده ویژه‌ای در سیاست آمریکا و اسرائیل علیه ایران ایفا می‌کند.

سوال این است که مبنای واقعی این ادعا کجاست؟ ارائه آذربایجان به عنوان "بازیگر اصلی" در درگیری ایران و اسرائیل بدون ارائه واقعیت، تولید روایت است.

زیرا موضع رسمی آذربایجان خلاف این را نشان می‌دهد.

در مارس 2026، وزارت خارجه آذربایجان در بیانیه‌ای درباره ایران، خواستار توقف عملیات نظامی و حل مسائل از طریق گفتگو و ابزارهای دیپلماتیک شد. رئیس جمهور ایران از آذربایجان به خاطر کمک تشکر کرد. اینها حقایق مشخصی هستند. و نام این سیاست خارجی مستقل است.

وجود روابط دیپلماتیک به معنای توافق در تمام جنبه‌های یک اتحاد سیاسی نیست. روابط دیپلماتیک آذربایجان با اسرائیل به این نتیجه نمی‌رسد که آذربایجان تمام سیاست خارجی اسرائیل را می‌پذیرد. به همین ترتیب، روابط همسایگی آذربایجان با ایران نیز به معنای پذیرش تمام سیاست‌های منطقه‌ای ایران نیست. یکی از ویژگی‌های اصلی روابط بین‌الملل این است که دولت‌ها روابط برقرار می‌کنند، اما خط حفظ هویت سیاسی خود را حفظ می‌کنند. آذربایجان نیز همین کار را می‌کند.

توضیح یا تغییر ماهیت روابط آذربایجان و ترکیه با پست‌های رسانه‌های اجتماعی پوچ است. اعلامیه شوشا که در 15 ژوئن 2021 امضا شد، روابط دو کشور را به بالاترین سطح رساند. در این سند، پایبندی طرفین به اصول استقلال، حاکمیت، تمامیت ارضی و مصونیت مرزهای شناخته شده بین‌المللی به طور جداگانه تأکید شده است. مهم‌تر اینکه در این اعلامیه به صراحت ذکر شده است که هر دو طرف سیاست خارجی مستقلی را در جهت حفظ منافع ملی خود دنبال می‌کنند.

این جمله در واقع به تمام بحث پاسخ می‌دهد. پس چرا برادری آذربایجان و ترکیه هر لحظه هدف قرار می‌گیرد؟ پاسخ نیز ساده است، این برادری مسئله‌ای است که بسیاری از کشورها آرزویش را ندارند و نمی‌خواهند. بنابراین، باید موضع محتاطانه‌ای در برابر اقدامات فرصت‌طلبان و فتنه‌انگیزان نشان داد. نباید فراموش کرد که روابط آذربایجان و ترکیه به عنصری از معماری ژئوپلیتیکی منطقه‌ای گسترده‌تر تبدیل شده است.

یکی از قابل توجه‌ترین جنبه‌های این مسئله این است که این اولین موج اطلاعاتی از این دست نیست. در سال 2025 نیز در چارچوب مجمع عمومی سازمان ملل متحد، ادعاهای دستکاری شده‌ای در فضای اطلاعاتی ترکیه که با فعالیت‌های ضدترکیه‌ای شناخته می‌شود، بر سر رفتار هیئت آذربایجان در رابطه با نتانیاهو مطرح شده بود. مکانیسم "قاب‌بندی واقعیت" که اغلب در اکوسیستم اطلاعات نادرست مشاهده می‌شود، دقیقاً همین است.

پاسخ آذربایجان به همه اینها در واقع از مدت‌ها پیش مشخص است: سیاست خارجی مستقل...

با نگاهی به رفتار دیپلماتیک آذربایجان در سال‌های اخیر نیز می‌توان این را مشاهده کرد. باکو با مراکز قدرت مختلف ارتباط برقرار می‌کند. اما منافع خود را بر هر چیز دیگری ترجیح می‌دهد.

سیاست خارجی آذربایجان توسط دولت آذربایجان تعیین می‌شود. تصور غیر از این حتی با مفهوم حاکمیت دولتی در تضاد است.

روابط آذربایجان و ترکیه بزرگتر از الگوریتم‌های رسانه‌های اجتماعی است. این روابط در دیدارهای دو رئیس جمهور واضح‌تر دیده می‌شود. در روابط صمیمانه‌تر دو ملت با یکدیگر دیده می‌شود. بنابراین، باید به ماشین تبلیغاتی ضدترکیه‌ای و ضدآذربایجانی در ترکیه، به منبع، زمینه و مبنای واقعی هر اطلاعاتی که درباره آذربایجان منتشر می‌شود، توجه کرد.

بار دیگر تأکید می‌کنیم که سیاست خارجی آذربایجان یک استراتژی دولتی است که در طول سال‌ها شکل گرفته است و نشستن یک وابسته در سالن سازمان ملل متحد نمی‌تواند نشانه‌ای از آن باشد.

آذربایجان می‌تواند به همه گوش دهد، اما تصمیم نهایی را خودش می‌گیرد.

النور امیروف