قفقاز جنوبی در سال های اخیر به عنوان فضایی که تحولات ژئوپلیتیکی و فرصت های همکاری جدید در آن شکل گرفته است، مورد توجه قرار گرفته است. برای تضمین صلح و ثبات پایدار در منطقه، ایجاد سازوکارهای نهادی همراه با توافقات سیاسی نیز مهم تلقی می شود. از این منظر، ایده ایجاد مجمع پارلمانی قفقاز جنوبی از نظر تقویت اعتماد بین کشورها، گسترش گفتگو در سطح نهادهای قانونگذاری و شکل گیری یک دستور کار مشترک منطقه ای اهمیت پیدا می کند. در پس زمینه واقعیت ها و چالش های موجود، امکان چنین بستری، مزایای بالقوه و موانع پیش روی آن نیاز به تحلیل جداگانه دارد.
رئیس هیئت مجمع پارلمانی آسیا، نماینده مجلس رضوان نبی اف در اظهاراتی به Modern.az تاکید کرد که روند عادی سازی روابط بین دولتی با ارمنستان در مرحله ای خاص، ایجاد سازوکارهایی برای برقراری و نهادینه سازی روابط بین پارلمانی به صورت دوجانبه را نیز منتفی نمی داند.
تماس هایی بین پارلمان های ارمنستان و آذربایجان وجود دارد:
"با این حال، ایجاد مجمع پارلمانی کشورهای قفقاز جنوبی یک موضوع خاص تر است و به زمان، بلوغ شرایط سیاسی و اراده سیاسی بستگی دارد."
نماینده مجلس تاکید کرد که چنین تجربیاتی در جهان وجود دارد، اما برای شروع این روند، ابتدا باید توافقنامه صلح بین آذربایجان و ارمنستان امضا شود:
"برای این کار، ارمنستان باید قانون اساسی خود را تغییر دهد و ادعاهای ارضی خود علیه آذربایجان را از بین ببرد. پس از آن، توافقنامه صلح باید امضا و در پارلمان های هر دو کشور تصویب شود. پس از تصویب، طرفین اسنادی را که تکمیل رویه های داخلی را تأیید می کند، از طریق کانال های دیپلماتیک به صورت متقابل مبادله خواهند کرد و تنها پس از آن توافقنامه لازم الاجرا خواهد شد."
رضوان نبی اف در مورد ساختار مجمع پارلمانی قفقاز جنوبی بر اساس نمونه ها صحبت کرد:
"در مورد مدل مجمع پارلمانی، می توان مجمع پارلمانی آسیا را به عنوان نمونه ذکر کرد. در این نهاد، کشورهای شرکت کننده نمایندگانی را از پارلمان های خود مطابق با قوانین تعیین شده و در چارچوب سهمیه مطابق با اساسنامه سازمان اعزام می کنند. تعداد نمایندگان عمدتاً بر اساس جمعیت تعیین می شود. به عنوان مثال، هیئت آذربایجان متشکل از چهار نفر است، در کشورهای دیگر این رقم بسته به جمعیت می تواند متفاوت باشد، اما حداقل دو نماینده تضمین می شود."
در مجمع پارلمانی قفقاز جنوبی، برتری عددی با آذربایجان خواهد بود:
"مدل مجمع پارلمانی آسیا از نظر تئوری می تواند برای قفقاز جنوبی نیز در زمان مناسب مورد بررسی قرار گیرد. اگر چنین مجمعی ایجاد شود، کشورهای عضو می توانند نمایندگان خود را بر اساس جمعیت به آن نهاد اعزام کنند. به عبارت دیگر، از نظر تئوری، برتری نمایندگی عددی در مجمع پارلمانی قفقاز جنوبی متعلق به کشور ماست.
تصمیمات اتخاذ شده در چنین مجامعی جنبه توصیه ای دارد و هدف اصلی آن ترویج گفتگوی سیاسی و همکاری است. اگر در آینده ادغام منطقه ای عمیق تر شود، نقش این بسترها نیز می تواند افزایش یابد."
ایجاد مجمع پارلمانی قفقاز جنوبی موضوعی است که می تواند در چشم انداز مورد بررسی قرار گیرد:
"تضمین صلح و ثبات بلندمدت به نفع هر یک از کشورهای منطقه است. آذربایجان در این راستا سیاست های پیوسته ای را دنبال می کند. گرجستان نیز فعالیت های خود را در جهت بازگرداندن تمامیت ارضی و حاکمیت خود ادامه می دهد" - ر. نبی اف در پایان اظهار داشت.
عضو کمیته روابط بین الملل و روابط بین پارلمانی مجلس ملی، سوینج فتحعلی اوا به اهمیت ایجاد همکاری عملی بین آذربایجان و ارمنستان اشاره کرد:
"واقعیت سیاسی جدیدی در قفقاز جنوبی در حال شکل گیری است و در این واقعیت، نقش اصلی را دیگر بیانیه ها ایفا نمی کنند، بلکه گام های همکاری واقعی ایفا می کنند. صرف نظر از فرمت های دوجانبه یا چندجانبه، اثربخشی هر گونه همکاری به یک اصل اساسی بستگی دارد. این اصل این است که این همکاری نباید رسمی باشد، بلکه باید محتوایی و واقعی باشد."
نماینده مجلس اظهار داشت که آذربایجان سال هاست که اثربخشی این رویکرد را ثابت کرده است و بارزترین نمونه آن مدل همکاری سه جانبه آذربایجان-گرجستان-ترکیه است.
تماس هایی با ارمنستان در حال شکل گیری است که قبلاً امکان پذیر نبود:
"این روند در سطح پارلمانی نیز شروع به خودنمایی کرده است. اخیراً، دیدارهایی بین روسای پارلمان های آذربایجان و ارمنستان در چارچوب سازمان های پارلمانی بین المللی و بسترهای چندجانبه برگزار شده است. اگرچه این تماس ها هنوز جنبه اپیزودیک دارند، اما از نظر شکل گیری دیپلماسی پارلمانی، گشایش کانال های ارتباطی و تقویت تدریجی اعتماد متقابل از اهمیت زیادی برخوردارند."
س. فتحعلی اوا تاکید کرد که ایجاد سازوکارهای نهادی مانند مجمع پارلمانی قفقاز جنوبی نیازمند یک پایه سیاسی پایدار، اعتماد شکل گرفته و تجربه همکاری عملی است. بدون این شرایط، هر بستری ممکن است با خطر رسمی بودن مواجه شود:
"این روند نیازمند زمان، پیوستگی و انجام تعهدات مشخص است. شرایط برای امضای توافقنامه صلح مشخص است و اجرای آنها مستقیماً به اراده سیاسی طرف ارمنی بستگی دارد. در این زمینه، پویایی سیاسی داخلی در ارمنستان نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. نتایج انتخابات آتی و مسیر کلی سیاسی نشان خواهد داد که ایروان تا چه حد برای گذار از منطق رویارویی به منطق همکاری آماده است. پتانسیل همکاری منطقه ای در قفقاز جنوبی غیرقابل انکار است. اما تحقق این پتانسیل به تعداد فرمت های ایجاد شده بستگی ندارد، بلکه به عمق تعامل واقعی بستگی خواهد داشت. دقیقاً به همین دلیل، در مرحله کنونی، وظیفه اصلی، در وهله اول، ایجاد همکاری عملی بین آذربایجان و ارمنستان است" - نماینده مجلس گفت.
عضو کمیته روابط بین الملل و روابط بین پارلمانی، نماینده مجلس، زاور شوکوروف در اظهاراتی به سایت ما گفت که روابط دوجانبه بین آذربایجان و گرجستان مرحله توسعه پیوسته ای را پشت سر گذاشته و به سطح مشارکت استراتژیک ارتقا یافته است و همکاری موثری در بسیاری از زمینه ها، به ویژه در زمینه انرژی و حمل و نقل، که به نفع هر دو کشور است، ادامه دارد.
اما او خاطرنشان کرد که به دلیل اشغال طولانی مدت سرزمین های ما توسط ارمنستان و این واقعیت که این اشغال تهدید اصلی برای صلح و توسعه در منطقه است، ایجاد همکاری، چه به صورت دوجانبه با این کشور و چه در قالب سه جانبه بین سه کشور قفقاز جنوبی، از جمله همکاری بین پارلمانی، امکان پذیر نبوده است.
"مانع اصلی در روابط بین دو کشور، تغییراتی است که باید در قانون اساسی ارمنستان ایجاد شود:
نماینده مجلس اظهار داشت که پس از امضا و تصویب توافقنامه صلح، روابط دیپلماتیک و همکاری امکان پذیر خواهد بود، و برای این کار، ارمنستان باید موانع را از بین ببرد و از نیروهای تجدیدنظرطلب-جدایی طلب جلوگیری کند."
در پس زمینه گشایش کریدور زنگزور، ادغام اجتناب ناپذیر است:
"قفقاز جنوبی امروز دوره تحول تاریخی را تجربه می کند. در نتیجه بازگرداندن تمامیت ارضی آذربایجان، واقعیت های ژئوپلیتیکی و ژئواقتصادی جدیدی در منطقه ایجاد شده است، و گام های برداشته شده در جهت گشایش خطوط ارتباطی، به ویژه کریدور زنگزور، ادغام اقتصادی را اجتناب ناپذیر می کند."
نماینده مجلس اظهار داشت که اگر جامعه ارمنستان خواهان توسعه و همکاری است، باید از ایده های دشمنی قومی، جدایی طلبی و تجدیدنظرطلبی دست بردارد، تنها پس از آن، همکاری مبتنی بر احترام متقابل و اعتماد، در قالب سه جانبه با مشارکت سه کشور قفقاز جنوبی، امکان پذیر خواهد بود.
