Այսօր Ղրղզստանի մայրաքաղաք Բիշքեկում Շանհայի համագործակցության կազմակերպության գագաթնաժողովի նախօրեին տեղի է ունեցել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հանդիպումը։
Դիվանագիտության մեջ երբեմն նախքան սեղանին դրված փաստաթղթերը, նայում են, թե ովքեր են նստած սեղանի շուրջ։ Բիշքեկի հանդիպմանը ղեկավարների կողքին ընտրված անձինք պատահական պաշտոնյաներ չեն։ Նրանցից յուրաքանչյուրը ներկայացնում է ադրբեջանա-հայկական բանակցությունների կոնկրետ ուղղություն։
Modern.az-ը հայտնում է, որ ադրբեջանական կողմից հանդիպմանը մասնակցել են փոխվարչապետ Շահին Մուստաֆաևը, արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովը և նախագահի օգնական, Նախագահի աշխատակազմի արտաքին քաղաքականության հարցերի բաժնի վարիչ Հիքմեթ Հաջիևը։ Հայկական պատվիրակության կազմում էին փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը, արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը և Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Ալեն Սիմոնյանը։
Այսպիսով, սեղանի երկու կողմերում երևում են երեք հիմնական գծեր՝ սահման և հաղորդակցություններ, խաղաղության փաստաթուղթ և դիվանագիտություն, անվտանգություն և ռազմավարական համակարգում։
Շահին Մուստաֆաևը և Մհեր Գրիգորյանը երկար ժամանակ ճանաչում են միմյանց բանակցությունների սեղանից։ Նրանք ղեկավարում են Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև պետական սահմանի սահմանազատման հանձնաժողովները։ Այս երկու պաշտոնյաների համատեղ աշխատանքն արդեն ավելի շատ վերաբերում է քարտեզներին, կոնկրետ սահմանային հատվածներին, իրավական փաստաթղթերին և տեխնիկական համաձայնագրերին, քան ընդհանուր քաղաքական հայտարարություններին։
Այն, որ հանձնաժողովները ղեկավարվում են հենց այս երկու փոխվարչապետերի կողմից, Նիկոլ Փաշինյանը հաստատել է նաև իր նախորդ հայտարարություններից մեկում։
Շ. Մուստաֆաևի և Գրիգորյանի ներկայությունը Բիշքեկի սեղանին ցույց է տալիս սահմանների սահմանազատման, հաջորդ հատվածների վերաբերյալ աշխատանքների, տրանսպորտային հաղորդակցությունների և տնտեսական կապերի հաստատման թեմաների կարևորությունը գործընթացում։
Սեղանի երկրորդ գիծը ներկայացնում էին Ջեյհուն Բայրամովը և Արարատ Միրզոյանը։
Ադրբեջանի և Հայաստանի արտգործնախարարները խաղաղության համաձայնագրի շուրջ բանակցությունների հիմնական դիվանագիտական դեմքերն են։ Վիճելի արտահայտությունների համաձայնեցումը, իրավական տերմինների ընտրությունը և կողմերի դիրքորոշումների պաշտոնական փաստաթղթի վերածումը ընկնում է նրանց ղեկավարած թիմերի վրա։
2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև «Խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին համաձայնագրի» համաձայնեցված տեքստը ստորագրվել է հենց Ջեյհուն Բայրամովի և Արարատ Միրզոյանի կողմից։
Այդ հանդիպմանը արտգործնախարարները ստորագրել են նաև համատեղ դիմում ԵԱՀԿ Մինսկի գործընթացը և դրա հետ կապված կառույցները փակելու համար։
Նախարարների մասնակցությունը ցույց է տալիս, որ իրավական և դիվանագիտական օրակարգը դեռևս գործընթացի հիմնական սյուներից մեկն է։ Համաձայնագրի ստորագրումը, հետագա վավերացման ընթացակարգերը և դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումը արտաքին քաղաքականության մարմինների անմիջական աշխատանքն է։
Ալեն Սիմոնյանի մասնակցությունը Բիշքեկի հանդիպմանը առանձին ուշադրության է արժանի։ Նա Անվտանգության խորհրդի քարտուղար է նշանակվել օգոստոսի 13-ին՝ Իլհամ Ալիևի և Նիկոլ Փաշինյանի հանդիպումից ընդամենը 18 օր առաջ։ Մինչ այդ հինգ տարի եղել է Հայաստանի խորհրդարանի նախագահ։
Փաշինյանը Սիմոնյանին Անվտանգության խորհրդի կոլեկտիվին ներկայացնելիս նշել է, որ նա նախորդ շրջանում ևս մասնակցել է Հայաստանի համար կարևոր և ռազմավարական որոշումների կայացմանը։ Այս առումով Սիմոնյանի նստելը Փաշինյանի կողքին նոր պաշտոնում առաջին կարևոր տարածաշրջանային բանակցություններից մեկում պատահական չի թվում։
Հիքմեթ Հաջիևի և Ալեն Սիմոնյանի պաշտոնները պաշտոնական տեսանկյունից նույնը չեն։ Սակայն երկուսն էլ ներկայացնում են ղեկավարների մերձավոր քաղաքական շրջանակը և որոշումների ռազմավարական համակարգման գիծը։ Նրանց ներկայությունը սեղանին ցույց է տալիս, որ հանդիպմանը կարևորություն ունեն ոչ միայն խաղաղության փաստաթուղթը, այլև անվտանգության հարցերը և ձեռք բերված համաձայնությունների քաղաքական իրականացման մեխանիզմները։
