Ճշմարտության նկատմամբ հարգանքը և հասարակության տեղեկատվական պահանջմունքի բավարարումը լրագրության հիմնարար սկզբունքներն են։ Լրագրողը հասարակության առջև պատասխանատվություն է կրում՝ անկախ նրանից, թե որ լրատվամիջոցում է աշխատում։
Լրատվամիջոցն իր գործունեության ընթացքում առաջնորդվում է հետևյալ սկզբունքներով․
– Խմբագրությունը պետք է հավատարիմ մնա օբյեկտիվության, ճշգրտության, անաչառության և բարեխղճության սկզբունքներին։
– Տեղեկությունը չպետք է հրապարակվի մինչև դրա ստուգումը կամ հավաստիության հաստատումը։
– Փաստերն ու իրադարձությունները չպետք է ներկայացվեն միակողմանիորեն։
– Զրպարտությունը, վիրավորանքն ու ատելության խոսքն անթույլատրելի են։
– Պետք է պահպանվեն պետական լեզվի նորմերը։
– Լրագրողն իր նյութերում պետք է խուսափի գռեհիկ արտահայտություններից և ժարգոնից։
– Խմբագրական քաղաքականությունը ոչ մի դեպքում չի կարող հակասել պետականությանը, հասարակության ազգային ու բարոյական արժեքներին, հանրային բարոյականությանը և ընտանիքի ինստիտուտի պաշտպանության սկզբունքին։
– Քաղաքացիական իրավունքների, համերաշխության, ժողովրդավարության և հավասար հնարավորությունների հարցերին պետք է մոտենալ զգայունությամբ։
– Խմբագրությունը պետք է ձգտի պաշտպանել ազգային և հանրային շահերը և չթույլատրի մարդկանց կրոնական համոզմունքները կամ արժանապատվությունը վիրավորող բովանդակություն։
– Պետական խորհրդանիշներին պետք է վերաբերվել հարգանքով։
– Ահաբեկչության, բռնության, դաժանության և ազգային, ռասայական, կրոնական կամ սեռային խտրականության քարոզչությունն անթույլատրելի է։
– Չպետք է խրախուսվեն առողջության և շրջակա միջավայրի պահպանությանը հակասող գործողությունները։
– Չպետք է վնաս հասցվի տեղեկատվության ազատությանը, թափանցիկությանը, օբյեկտիվությանը, անաչառությանը, արդարությանը և բազմակարծությանը։
– Նյութերը պետք է ներկայացվեն ճշգրիտ՝ հնարավորինս հաշվի առնելով տարբեր տեսակետներ։
– Լրագրողը չպետք է մոռանա իր լուսավորչական առաքելությունը և պետք է զարգացնի այն իր գործունեության մեջ։
– Իրադարձությունների գնահատման հիմքում պետք է լինի ստուգված փաստերի վրա հիմնված առողջ քննադատական մտածողությունը։
– Բռնությունը, հանցագործությունը և մարդկանց անվտանգությանը սպառնացող նմանատիպ երևույթները պետք է լուսաբանվեն պատշաճ ձևով՝ առանց դրանք քարոզելու կամ դրանց ազդեցությանը տրվելու։
– Չպետք է օգտագործվի տեղեկություն, այդ թվում՝ պատկերներ, որոնք վնասում են բնակչության խոցելի խմբերին կամ երեխաների և անչափահասների ֆիզիկական, մտավոր ու բարոյական զարգացմանը։
– Երեխաներին առնչվող հարցերում պետք է առաջնորդվել Ադրբեջանի Հանրապետության «Երեխաներին վնասակար տեղեկատվությունից պաշտպանելու մասին» օրենքի պահանջներով։
– Երեխայի նկատմամբ սեռական բնույթի հանցագործության մասին հաղորդելիս նրա ինքնությունը պետք է գաղտնի պահվի։
– Անձի ռասայի, մաշկի գույնի, կրոնի, սեռական կողմնորոշման, ֆիզիկական կամ հոգեկան հիվանդության կամ հաշմանդամության մասին մանրամասները չպետք է բացահայտվեն, եթե անմիջականորեն կապված չեն թեմայի հետ։
– Անհրաժեշտության դեպքում հրապարակվող նյութերը պետք է ունենան տարիքային սահմանափակման համապատասխան նշումներ։
– Պարահոգեբանության, սնահավատության և նախապաշարմունքների քարոզչությունն անթույլատրելի է։
– Ինքնասպանության փորձերի մասին հաղորդումները չպետք է ընդօրինակման ցանկություն առաջացնեն․ թեմային պետք է մոտենալ առանձնահատուկ զգայունությամբ։
– Լրագրողը պետք է հարգի հանցագործության մեջ կասկածվող անձի անմեղության կանխավարկածի իրավունքը։
– Լուրը պետք է տարանջատվի մեկնաբանությունից, իսկ աղբյուրները պետք է հստակ նշվեն։
– Լրագրողն իր մեկնաբանություններում պետք է պահպանի մասնագիտական վարքագծի կանոններն ու լրագրության հիմնարար սկզբունքները։
– Արտաքին հեղինակի նյութ հրապարակելիս խմբագրությունը դրա վերջում պետք է նշի, որ հեղինակի տեսակետը կարող է չհամընկնել խմբագրության դիրքորոշման հետ։
– Լրագրողը չպետք է աղավաղի իր մեջբերած խոսքի իմաստը։
– Գովազդային նյութերը պետք է տարանջատվեն խմբագրական և հեղինակային նյութերից ու հստակ նշվեն որպես գովազդ։
– Լրագրողը կարող է հրաժարվել խմբագրական առաջադրանքից, եթե այն հակասում է օրենքին կամ մասնագիտական էթիկային։
– Եթե խմբագրման ընթացքում լրագրողի մտքերը խեղաթյուրվել են, նա կարող է հրաժարվել այդ նյութի հեղինակությունից։
– Նախապատվությունը պետք է տրվի թափանցիկ, վստահելի և ճշգրիտ տեղեկություն տրամադրող աղբյուրներին։
– Աղբյուրի ինքնությունը պետք է գաղտնի պահվի, եթե նա չի ցանկանում այն բացահայտել՝ իր աշխատանքին կամ անձին վնաս պատճառելու հնարավորության պատճառով։
– Խմբագիրները, ինչպես և թղթակիցները, պետք է տեղեկություն ունենան գաղտնի աղբյուրների մասին՝ նրանց հավաստիությունը գնահատելու համար։ Եթե աղբյուրը ցանկանում է լիովին անանուն մնալ, նրա տրամադրած տեղեկությունը կարող է հրապարակվել միայն հանրային հետաքրքրություն ներկայացնելու և այլընտրանքային այլ աղբյուրների կողմից հաստատված լինելու դեպքում։
– Փաստական տեղեկությունները պետք է ստուգվեն առնվազն երկու տարբեր և միմյանցից անկախ աղբյուրների միջոցով։
– Գաղտնի աղբյուրի ինքնությունը կարող է բացահայտվել միայն դատարանի պահանջով։
– Աղբյուրների նկատմամբ պետք է լինել արդար, իսկ նրանց հայտարարությունները չպետք է կտրվեն համատեքստից։
Տեսալսողական և թվային հարթակներում կամ տպագիր մամուլում որպես խմբագրության արտադրանք հրապարակված նյութերի սխալներն ուղղելիս նպատակն է արագ արձագանքել և հնարավորինս հստակ ու օպերատիվ բացատրել, թե ինչն էր սխալ և որն է ճիշտ տեղեկությունը։ Ընթերցողը կամ դիտողը պետք է կարողանա հասկանալ, թե ինչպես և ինչու է սխալն ուղղվել։
Սխալն ուղղելուց հետո փոփոխությունը բացատրելու համար պետք է օգտագործել «Ուղղում» կամ «Խմբագրության նշում» ձևակերպումները։
Ուղղում — Եթե հոդվածը, լուսանկարը, տեղեկությունը, վերնագիրը, գրաֆիկական տարրը, տեսանյութը կամ այլ նյութ էականորեն ուղղվում է, փոփոխությունը պետք է բացատրվի։
Խմբագրության նշում — Եթե հանրության շրջանում պնդումներ են առաջանում, որ նյութը չի համապատասխանում մասնագիտական չափանիշներին, պետք է «Խմբագրության նշում» վերնագրով բացատրություն հրապարակվի և հարցը պարզաբանվի։
Խմբագրությունը չպետք է ջնջի իր հրապարակած կամ հեռարձակած նյութերը։ Բաց թողնված կամ թարմացված տեղեկությունների առկայության դեպքում նյութը պետք է լրացվի համապատասխան հավելումներով։
Հերքումների հրապարակման սկզբունքներին և մանրամասներին վերաբերող հարցերը պարզաբանելու համար պետք է դիմել Ադրբեջանի Հանրապետության «Մեդիայի մասին» օրենքին։
– Գրագողությունն ու հեղինակային իրավունքի խախտումն անթույլատրելի են։
– Այլ լրատվամիջոցի նյութն օգտագործելիս պարտադիր է նշել աղբյուրը։
– Լրագրողը պետք է հստակ տարանջատի իր սեփական դիտարկումները այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկություններից։
– Լրագրողը չի կարող խմբագրության համար պատրաստած նյութն առաջարկել ուրիշներին՝ առանց իր աշխատավայրի ղեկավարության համաձայնության։
– Վեճերի դեպքում պետք է դիմել հեղինակային իրավունքի մասին օրենքին և «Մեդիայի մասին» օրենքի՝ հեղինակային իրավունքների պաշտպանությանը վերաբերող դրույթներին։
– Սոցիալական ցանցերից օգտվելիս լրագրողը պետք է դրսևորի մասնագիտական վարքագիծ և խուսափի իր ներկայացրած լրատվամիջոցի հեղինակությունն ու դիրքը վնասող գործողություններից։
– Սոցիալական ցանցերից վերցված ձայնագրություններ, լուսանկարներ, տեսանյութեր և այլ նյութեր հրապարակելիս պետք է հաշվի առնել դրանցում պատկերված այն մարդկանց շահերն ու մասնավոր կյանքի նկատմամբ հարգանքը, որոնք այդ նյութերը բաց տարածման համար հասանելի չեն դարձրել։
– Պետք է հաշվի առնել սոցիալական ցանցերից վերցված տեղեկության հանրային նշանակությունն ու հեղինակի կարգավիճակը, իսկ տեղեկությունը ստուգել նաև լրացուցիչ աղբյուրներով։
– Լրագրողը չպետք է իր չհրապարակված նյութը սոցիալական ցանցերում քննարկման առարկա դարձնի առանց խմբագրության թույլտվության։
Լուրջ լրագրությունն անհնար է առանց մեդիա էթիկայի։ Մասնագիտական էթիկայի նորմերը ներառում են հետևյալը․
– Լրագրողը ոչ մի դեպքում չպետք է նվերներ ընդունի իր մասնագիտական գործունեության կապակցությամբ։
– Չպետք է ընդունվեն հանրության համար փակ միջոցառումների հրավերներ։
– Չպետք է նյութ պատրաստել ուրիշի փոխարեն։
– Արգելվում է բացահայտել որպես խմբագրական գաղտնիք պահպանվող տեղեկությունները։
– Լրագրողը չպետք է ստանձնի իր մասնագիտական գործունեությունը սահմանափակելուն ուղղված որևէ պարտավորություն։
– Խմբագրության ստեղծագործական անձնակազմի ներսում, ինչպես նաև ղեկավարության և աշխատակիցների միջև հարաբերությունները պետք է լինեն առողջ, օրինական ու թափանցիկ։
– Լրագրողը պետք է հավատարիմ մնա մասնագիտական համերաշխության սկզբունքներին։
– Աշխատակիցները խմբագրությունից դուրս իրենց վարքագծով և գործունեությամբ նույնպես պետք է պահպանեն իրենց ներկայացրած լրատվամիջոցի հեղինակությունը։
