Dünyada gıda güvenliğiyle ilgili yeni riskler artıyor. Gübre tedarikinde olası bir eksiklik, yüksek enerji fiyatlarının devam etmesi ve güçlü El Niño hava olayı, gelecek yıl küresel gıda pazarında ciddi sorunlara yol açabilir.
Modern.az haber veriyor ki, JPMorgan analistleri 2027 yılında gıda enflasyonunun hızlanması ve bazı bölgelerde gıda tedarikinin baskı altında kalmasıyla ilgili uyarıda bulundular.
Bankanın analizine göre, özellikle azot bazlı gübrelerin tedarikinde yaşanan sorunlar tarımsal üretimi doğrudan etkileyebilir. Bunun temel nedenlerinden biri, gübre üretiminin enerji, özellikle de doğal gazla sıkı bir şekilde bağlantılı olmasıdır.
JPMorgan, dünyada kullanılan üre miktarının önemli bir kısmının Basra Körfezi bölgesinden ithal edildiğini belirtiyor. İran çevresindeki çatışma ve bölgedeki ulaşım rotalarının bozulması ise gübrelerin üretimi ve taşınmasına ek riskler yaratıyor.
Meseleyi daha da karmaşık hale getiren faktör ise El Niño hava olayıdır. JPMorgan'ın hesaplamalarına göre, mevcut El Niño olayının yıl sonuna kadar “çok güçlü” veya “süper El Niño” seviyesine ulaşma olasılığı yüzde 81'dir. Şartların gelecek yıl da devam etme olasılığı ise yüzde 97 olarak değerlendirilmiştir.
Gübre, tarımda verimliliğin temel faktörlerinden biridir. Özellikle azotlu gübrelerin zamanında toprağa verilmesi, ürünün hacmini ciddi şekilde etkiler.
JPMorgan, azotlu gübre üretiminde yaşanan kesintinin etkisinin hemen değil, ekim sezonundan sonra daha net görülebileceğini belirtiyor. Çiftçiler gübre pahalılaştığı için daha az kullanırlarsa, verimlilik düşebilir ve sonuç olarak pazara sunulan gıda miktarı azalabilir.
Bu ise tahıl, pirinç, mısır ve diğer temel tarım ürünlerinin fiyatlarına ek baskı yaratabilir.
JPMorgan'ın hesaplamasına göre, güçlü El Niño ile enerji fiyatlarının aynı anda yüksek kalması, küresel gıda enflasyonuna 1,3-1,5 puan ek baskı uygulayabilir. Banka, 2027 yılının ilk yarısında küresel gıda enflasyonunun yıllıklandırılmış hızının yaklaşık yüzde 5'e yükselebileceğini öngörüyor.
Analistlere göre, gıdanın tüketim sepetinde daha büyük paya sahip olduğu gelişmekte olan ülkeler risklere daha duyarlıdır.
Özellikle Hindistan, Endonezya, Brezilya ve Kolombiya hem gübre hem de hava koşullarıyla ilgili riskler açısından dikkat çekiyor.
Bununla birlikte, JPMorgan durumun otomatik olarak küresel gıda kıtlığına dönüşeceğini belirtmiyor. Banka, şu anda küresel tahıl stoklarının önceki büyük kriz dönemlerine kıyasla daha elverişli durumda olduğunu ve Asya'da pirinç stoklarının da nispeten yüksek olduğunu kaydediyor.
Yani temel tehlike, gübre kıtlığı, enerji krizi ve aşırı hava koşullarının aynı anda meydana gelmesidir. Bu senaryo gerçekleşirse, etki sadece tarımla sınırlı kalmayıp, gıda fiyatlarından küresel enflasyona kadar genişleyebilir.
