İran İslam Cumhuriyeti, İran Türk Cumhuriyeti olabilir mi? Bu konu sosyal medyada geniş çaplı tartışılıyor. Tebriz'de böyle bir girişime büyük destek olduğu iddiaları da dile getiriliyor. İran'ın geleceğinin Türk Cumhuriyeti modeli temelinde tartışmaya açılması, Orta Doğu'nun jeopolitik mimarisine etki edebilecek konulardan biridir. Tebriz'de dile getirildiği iddia edilen bu tür fikirlerin siyasi destek kazanması durumunda, devletçilik ve bölgesel güç dengesi açısından yeni bir durum ortaya çıkabilir.
İran'ın Türk tarihi derin köklere sahiptir. Safevilerden Kaçarlara kadar Türk kökenli hanedanlar bu devletin siyasi tarihinde yönetici rol oynamışlardır. Bugün de ülkede büyük bir Türk nüfusu yaşamaktadır. Gayri resmi kaynaklarda İran'daki Türklerin sayısının 50 milyona yakın olduğu belirtilmektedir.
Böyle bir değişikliğin dış güçler tarafından nasıl karşılanacağı da meselenin önemli taraflarındandır.
Rusya için temel mesele, olası değişikliğin Moskova'nın bölgesel çıkarlarını nasıl etkileyeceği olabilir. Türk kimliğini öne çıkaran ve Türk dünyası ile stratejik entegrasyonu genişleten bir İran, Rusya'nın Güney Kafkasya'daki etki imkanlarını sınırlayabilir. Böyle bir senaryoda Moskova'nın hem yeni gerçekliğe uyum sağlamaya hem de kendi jeopolitik konumlarını korumaya çalışacağı tahmin edilmektedir.
ABD'nin konumu, İran'ın dış politika seyrinin, nükleer programının ve güvenlik politikasının nasıl değişeceğine bağlı olacaktır. Laik ve Batı ile ilişkileri normalleştiren bir yönetim, Washington için yeni diplomatik imkanlar yaratabilir.
Çin için ise temel meseleler enerji güvenliği, transit koridorları, stratejik ortaklık ve ekonomik istikrardır. Pekin'in ideolojik sloganlardan daha çok ticaret yollarının korunmasına ve bölgesel çatışmaların önlenmesine öncelik vereceği beklenmektedir.
İran'ın Türk Cumhuriyeti modeline geçmesi ve gelecekte Türk Devletleri Teşkilatı'na (TDT) katılması Türk dünyasının jeopolitik ağırlığını artırabilir. Hazar havzası, Orta Koridor, enerji rotaları ve Doğu–Batı ticaret ilişkileri ortak stratejik tartışmaların konusu haline gelebilir.
Ancak TDT'ye üyelik siyasi irade, üye devletlerin rızası ve teşkilatın prosedürlerine uygun kararlar gerektirir. Burada temel mesele İran'ın siyasi kimliğinin ve güç merkezinin olası değişmesidir. Tebriz'den geldiği bildirilen çağrılar ülke genelinde siyasi iradeye dönüşeceği takdirde, bunun sonuçları Tahran'la birlikte Ankara, Bakü, Moskova, Washington ve Pekin için de önem taşıyacaktır.
Bazı analistler, yeni dünya düzeninin oluştuğu bu dönemde böyle bir değişikliğin İran'ın mevcut zorluklardan çıkışına yardımcı olabileceğini düşünmektedir. Ülkede laikliği destekleyen vatandaşlar da bulunmaktadır.
İran gelecekte böyle bir adım atar ve TDT'ye üyelik için başvurursa, bu süreç onun için yeni imkanlar yaratabilir. İran, toprakları, nüfusu ve doğal kaynakları açısından teşkilatta önde gelen yerlerden birini tutabilir. Kendi adına, TDT'nin de konumları güçlenir.
Elbette bu kolay bir süreç değildir. İran'da muhafazakar güçlerin böyle bir değişikliğe karşı çıkması beklenmektedir. Bununla birlikte, ülkenin geleceği ve bölgesel işbirliği ile ilgili çeşitli senaryolar tartışma konusu olmaya devam etmektedir.
Sevinc MEHERREMOVA
