Azerbaycan'da ilk kez SABAH programı kapsamında krediye dayalı doktora eğitimine başlanması, ülkenin bilimsel ve akademik ortamı için önemli, ilerici ve yenilikçi bir adımdır. Bu girişim, yükseköğretim ile bilimsel faaliyetin entegrasyonunu hızlandırmanın yanı sıra, bilimsel ortama uluslararası standartlara uygun, rekabetçi ve potansiyelli genç kadroların çekilmesini hedeflemektedir.
Bu düşünceleri Modern.az'a açıklamasında Doktora ve Yüksek Lisans Öğrencileri Derneği Başkanı İlgar Orucov belirtti.
Onun sözlerine göre, SABAH doktora programı Azerbaycan bilimsel ve akademik ortamında uzun yıllardır mevcut olan yapısal değişiklikler ihtiyacına verilen esnek bir tepkidir:
“Bu, pilot bir projedir ve öncü bilimsel kurumlarda, temel bilimler üzerine uygulanmasının stratejik olarak planlandığını göstermektedir. Geleneksel doktora sistemi daha çok Sovyet döneminden kalan aspirantura modelinin devamıdır. SABAH doktora modeli ise Avrupa yükseköğretim alanının prensiplerine dayanmaktadır. Bu açıdan program, bilimsel ortamın yenilenmesine, uluslararası standartlara uyumuna hizmet edecektir.”
Uzman, geleneksel doktora ile yeni model arasındaki temel farklardan birinin yapıyla ilgili olduğunu belirtti. Geleneksel sistemde doktora öğrencisi ilk günden itibaren esasen bağımsız araştırma yapar ve tez üzerinde çalışır. Yeni modelde ise ilk iki yıl yoğun eğitim ve araştırma, son iki yıl ise daha çok araştırma aşaması öngörülmektedir.
“Geleneksel doktora sisteminde kredi mekanizması yoktur, esasen minimum sınavlar ve savunma temel şart olarak öne çıkar. SABAH doktora modelinde ise kredi tabanlı yaklaşım, metodoloji ve yapılandırılmış derslerin öğretimi vardır. Bu da doktora öğrencilerinin bilimsel hazırlığını daha sistemli bir şekilde şekillendirecektir”, - diye vurguladı.
Uzmanın görüşüne göre, önceki modelde doktora öğrencileri bazen bilimsel kurum dışında çalışır, bilimsel faaliyet ise ikinci plana düşerdi. Bu da süreçte formaliteye neden olabilirdi. Yeni modelde ise doktora öğrencisinin bilimsel-pedagojik yönde resmi istihdamla sağlanması, onun bilimsel ortama daha sıkı entegrasyonuna imkan tanır.
İ.Orucov, SABAH doktora programının önemli avantajlarından birinin akademik yazı, araştırma metodolojisi ve bilimsel etik gibi alanların sistemli bir şekilde öğretilmesi olduğunu belirtti:
“Bugün doktora öğrencilerinin birçoğu araştırma metodolojisi ve akademik yazı ile ilgili zorluklar yaşamaktadır. Yeni modelde bu konuların eğitim programına dahil edilmesi, tezlerin bilimsel kalitesini artıracaktır. Aynı zamanda intihal ve metodolojik hataların azalmasına olumlu etki edecektir. Doktora öğrencileri uluslararası indeksli dergilerin gereksinimlerine uygun makaleler yazma becerisi kazanacaklardır.”
Bununla birlikte, uzman programın belirli riskleri de olduğunu kaydetti. Onun sözlerine göre, ilk iki yılda hem derslere katılım, hem sınavlara hazırlık, hem de paralel olarak laboratuvar, arşiv, kütüphane ve saha araştırmalarının yapılması doktora öğrencileri için ciddi bir yük oluşturabilir.
“Burada temel mesele zamanın doğru yönetilmesidir. Eğer eğitim kuralları aşırı teorik ve bürokratik bir nitelik taşırsa, bu, doktora öğrencilerinin temel araştırma konularına odaklanmasını geciktirebilir. Bu nedenle program esnek, pratik ve araştırma odaklı kurulmalıdır”, - diye uzman ekledi.
İ.Orucov aynı zamanda yüksek miktarlı SABAH bursunun da gençlerin bilime ilgisinin artırılmasında önemli rol oynayacağını belirtti:
“Gençlerin doktoradan uzaklaşmasının temel nedenlerinden biri finansal belirsizliktir. Yaşam masraflarını karşılamak için birçok genç araştırmacı ek işlere veya özel sektöre yönelmektedir. Devlet bursu, ek SABAH bursu ve resmi maaşla çalışma, onların finansal kaygılarını azaltabilir, dikkatlerini bilime yöneltmeye olanak sağlayabilir.”
Uzman, finansal güvencenin önemli olsa da, başarılı bir sonuç için sağlıklı bir bilimsel ekosistem oluşturulması gerektiğini düşünüyor. Bu ekosistem, kaliteli bilimsel ortam, modern altyapı, uluslararası mentorluk, şeffaf savunma süreci ve güçlü akademik denetimi içerir.
“Özellikle fizik, kimya, biyoloji gibi temel alanlarda sadece yüksek burs yeterli değildir. Genç araştırmacıların laboratuvar imkanlarına, uluslararası bilimsel ilişkilere, güçlü bilimsel rehberliğe ve gerçek araştırma ortamına erişimi olmalıdır. Aksi takdirde, finansal motivasyon tek başına beklenen sonucu vermeyebilir.”
Bilgi için belirtelim ki, bu yıldan itibaren Azerbaycan'da ilk kez SABAH programı kapsamında felsefe doktoru eğitimi başlatılacaktır. Buna göre, ilk aşamada program 4 eğitim kurumunda - Azerbaycan Cumhuriyeti Eğitim Enstitüsü, Bakü Devlet Üniversitesi, Azerbaycan Devlet Petrol ve Sanayi Üniversitesi ve Bakü Yüksek Petrol Okulu'nda uygulanacaktır. Proje kapsamında matematik, fizik, kimya, biyoloji, yer bilimleri, teknik bilimler ve pedagoji olmak üzere 7 bilim alanında 80 doktora öğrencisinin yetiştirilmesi öngörülmektedir.
Ayrıca, eğitim süresi minimum 4 yıl olacaktır. İlk 2 yıl eğitim ve araştırmaya, sonraki 2 yıl ise sadece bilimsel araştırma faaliyetine ayrılacaktır.
