26 mart 2017, Bazar
Ana Səhifə - GÜNDƏM - Azərbaycanda “Novruz”, farslarda “Nouruz”, özbəklərdə “Navruz”, qazaxlarda “Naurız”..
Azərbaycanda “Novruz”, farslarda “Nouruz”, özbəklərdə “Navruz”, qazaxlarda “Naurız”..
20.03.2017, 10:06

Bu gün Novruz bayramıdır, qış öz yerini bahara təhvil verir. Türk-müsəlman dünyasında geniş miqyasda qeyd edilən Novruz bayramı həm də yeni ilin gəlişini bildirir.

Modern.az-ın məlumatına görə, elmi araşdırmalar Novruz bayramının qədim tarixə malik olduğunu sübut edib. Bu bayramın İslam dini yaranmazdan öncə, Zərdüşt peyğəmbərin yaşadığı dövrdə qeyd edilməsinə dair məlumatlar onun yaşından xəbər verir. İlk yazılı mənbələr Novruz bayramının bizim eradan əvvəl 505-ci ildə yarandığını bildirir. Vaxtilə bəzi İslam xadimləri Novruza dini rəng verməyə çalışsalar da, bunu qəbul etdirməyə nail ola bilməyiblər. Tədqiqatçılar bu bayramın məhz Yaxın Şərqin qədim əkinçiliklə məşğul olan xalqları arasında meydana gəldiyini qeyd edirlər.


Sovet dövründə SSRİ-nin tərkibində olan digər türkdilli respublikalar kimi Azərbaycanda da Novruz qeyri-rəsmi bayram kimi qeyd olunurdu. Çünki hökumət orqanları buna icazə vermir, bayramı açıq şəkildə qeyd etmək təklifi irəli sürən ziyalıları təqib edirdi. Təqib və təzyiqlərə baxmayaraq, azərbaycanlılar əsrlərdən qalmış ənənələrə sadiq qalaraq hər il Novruzu təmtəraqla qarşılayırdılar.


1967-ci ildə isə Novruz Azərbaycanda dövlət səviyyəsində rəsmi bayram kimi qeyd olundu. Onun təşəbbüskarı isə Azərbaycan Kommunist Partiyasının ideoloji məsələlər üzrə katibi, yazıçı-dramaturq, dəyərli vətənpərvər Şıxəli Qurbanov idi. Həmin il Novruz tonqalları yalnız küçələri, meydanları yox, həm də ən başlıcası illərin dözülməz ağırlığı altında sıxılan, boğulan, mühitin qaranlıqlarına bürünən ürəkləri, beyinləri işığa qərq etdi. Şıxəli Qurbanova qədər Azərbaycanın partiya nomenklaturasında heç kim belə bir cəsur addım atmamışdı. 


Bu addım milli təəsübkeş Şıxəli Qurbanova baha başa gəldi, elə 1967-ci ilin mayında o, müəmmalı şəkildə vəfat etdi. Heç şübhəsiz onu öldürdülər. Ondan sonra ta sovet imperiyası dağılanadək Novruz rəsmi səviyyədə qeyd olunmadı. 

Xalq ədət-ənənəsinə görə Novruz bayramından öncə sürən Boz ay ərzində su, od, yel və torpaq çərşənbələri qeyd edilir. Xalq mövhumatına əsasən, birinci çərşənbə günü su və su mənbələri təzələnir və hərəkətə gəlir, ikinci çərşənbədə çatılan od yeni həyatın, baharın və istiliyin gəlişini simvolizə edir, üçüncü çərşənbədə isti və təravətli külək bütün canlılara, hər yerə nüfuz edərək yatmışlara təsir göstərir. Dördüncü çərşənbədə torpaq oyanır, otlar cücərir, ağaclar tumurcuqlayır ki, bu da baharın gəlməsindən xəbər verir. Bağ-bostan, dirrik yerləri əkinə hazırlanır. Torpaq çərşənbəsində evlərdə yaşıllıq nişanəsi, təbiətin canlanmasının rəmzi olan səməni göyərmiş olur.


Novruz bayramı qədim ənənələrlə, oyunlarla zəngindir. Qədim ənənələrdən «Kos-kosa» oyununu (baharın gəlməsi rəmzi) və falabaxmanı qeyd etmək olar.


Novruzun ən yüksək zirvəsi köhnə il öz səlahiyyətlərini təzə ilə verəndə olur. Bu anda köhnə ənənəyə görə Novruzun şərəfinə top və tüfənglərdən yaylım atəşləri açılır. Bahar qızı, Kosa və Keçəl Novruzun əsas atributlarıdır. 


Azərbaycanlılar bayram süfrəsinə ciddi diqqət yetirirlər. Süfrədə adları da «s» hərfi ilə başlayan yeddi şey olmalıdır. Bura sumax, sirkə, süd, səməni, su, səbzi, «s» hərfi ilə başlayan xörəklər daxildir. Bunlardan başqa masanın üstünə içərisi qoz-fındıq, şabalıd, şirniyyatla dolu xonça qoyular güzgü və şamlar düzülər. Güzgünün üstünə boyanmış yumurtalar qoyulur. Bunların da öz rəmzi mənası var: şam - od, işıq deməkdir (insanı bədnəzərdən qoruyur), güzgü aydınlıq rəmzidir. 


Ənənəyə görə bayram vaxtı hamı evdə olmalıdır. Xalq arasında deyirlər: «Əgər bayram günü öz evində olmasan, yeddi il evdə olmayacaqsan». 
Keçmişdə Novruz bayramı günləri bir qayda olaraq, çöl qapıları bağlanmırdı. Təzə ilin birinci günü bütün gecə işıqlar söndürülmür, çünki sönmüş od, yanmayan işıq bədbəxtçilik əlaməti sayılardı. 


Novruzu qeyd edərkən kəndlilər təzə ilin necə keçməyini (quru və ya yağıntılı),  məhsuldarlığın dərəcəsini təyin edirdilər. Ənənəyə görə Novruzun birinci gününü yaz, ikincini günün yay, üçüncünü günün payız, dördüncü gününü isə qış sayırlar. 


Əgər birinci gün küləksiz və yağmursuz olarsa, deməli həmin yaz kənd təsərrüfatı işləri üçün əlverişli olacaq. Əksinə yağmurlu, külək olsa, deməli bütün yaz belə olacaq. Qalan üç günlərdə də yayın, payızın və qışın necə olacağı təyin olunurdu. Novruzda həyət-bacanı təmizləyər, paltar-palazı təmiz suya çəkər, ağacların dibini belləyər, quru budaqlarını kəsib atar, bağların xəzəlini yığıb yandırır, təzə paltar geyinər, qəmgin oturmazlar. Küsülülər barışar, qohum-qardaşa qonaq gedərlər, söyüş söyməz, qiymət və qarğış etməzlər.


Azərbaycanda Novruz bayramı adətən martın 20-21-i qeyd edilir. 


Qeyd edildiyi kimi, Novruz bayramı türk-müsəlman dünyasında da təmtəraqla keçirilir. Bu bayramı farslar «Nouruz», özbəklər «Navruz», türkmənlər «Novruz», qazaxlar «Naurız», qırğızlar «Nooruz», türklər «Nevruz», Krım türkləri «Navrez» adlandırırlar. 
Hər bir xalq bu bayramla bağlı etnik, yerli milli xüsusiyyətlərinə uyğun, özünəməxsus mövsüm adətləri, mərasim nəğmələri yaradıb. Ümumilikdə, Novruz Azərbaycan, İran, Türkmənistan, Tacikistan, Özbəkistan , Pakistan , Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyədə xüsusi təntənə ilə qeyd edilir. Albaniyada Novruz bayramı dini bayram kimi Bəktaşilik təriqətinin davamçıları tərəfindən qeyd edilir.

N.Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının məlumatına görə, 2010-cu ildə Azərbaycan ərazisində baharın gəlişi martın 20-də Bakı vaxtı ilə təxminən saat 21:32 radələrində baş verəcək. 

Bayramınız mübarək!



A.Qorxmaz

 

 


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
26.03.2017, 00:40

Taliban polis bölməsinə hücum edib: 16 ölü

26.03.2017, 00:19

ABŞ Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edir

25.03.2017, 23:56

Türkiyə daha bir referendum keçirə bilər - SƏBƏB

25.03.2017, 23:54

"Rusiya bütün Avropa üçün təhdiddir" - Prezident

25.03.2017, 23:40

İsveçrəli diplomat Türkiyə XİN-ə çağırılıb

25.03.2017, 23:22

ABŞ 200 dinc sakinin ölümü ilə bağlı açıqlama verdi

25.03.2017, 23:16

“İsgəndər raketləri bütün Avropa paytaxtlarına təhlükədir”

25.03.2017, 22:58

İtaliya polisi 122 etirazçını saxlayıb

25.03.2017, 22:52

40 polisin başını kəsdilər - DƏHŞƏT

25.03.2017, 22:41

Şəmkir sakini döyülüb  

25.03.2017, 22:26

İŞİD Türkiyə sərhəddində terror törədib

25.03.2017, 22:12

 “İskəndər”dən istifadə edəcəyik” - Sarkisyan

25.03.2017, 21:58

"Oyuna bütün biletlərin satılması əlavə stimuldur" - Rəşad Sadıqov

25.03.2017, 21:42

Rusiya neft hasilatını azaldıb

25.03.2017, 21:25

Qırğızıstanda 68 etirazçı saxlanılıb

25.03.2017, 21:11

Londonda terror törədən radikal dini qrup tərkibində döyüşüb

25.03.2017, 20:55

"Öz komandama, əzmkar futbol sərgiləyəcəyimizə inanıram" - Robert Prosineçki

25.03.2017, 20:43

İlham Əliyev banqladeşli həmkarını təbrik etdi

25.03.2017, 20:14

"İndi daha pozitiv Azərbaycan yığması görürəm" - Yoahim Löv

25.03.2017, 20:01

“Azərbaycan-Gürcüstan münasibətləri bütün sahələrdə inkişaf edir”

25.03.2017, 19:00

Taekvondoçular beynəlxalq sertifikata layiq görülüblər - FOTOLAR

25.03.2017, 17:57

İsmayıllıda 5 otaqlı ev yanıb

25.03.2017, 17:24

İŞİD-ə qarşı döyüşlərə fasilə verildi

25.03.2017, 17:02

“Ya Avropa İttifaqı vahid olacaq, ya da ümumiyyətlə olmayacaq”

25.03.2017, 16:33

26-ları əslində kim güllələyib?

25.03.2017, 16:18

Sarkisyan Qarabağa gəldi

25.03.2017, 15:55

2 ay yeraltında gizlənən İŞİD üzvləri öldürüldü

25.03.2017, 15:43

Suriyada 17 dinc sakin həlak olub

25.03.2017, 15:12

Erməni xalqı Qarabağ klanından bezib, Azərbaycanla sülh istəyir

25.03.2017, 14:16

Xəzərdə zəlzələ olub

25.03.2017, 13:39

Xaçmazda yanğın, yaralanan var

25.03.2017, 13:22

ABŞ Rusiya qoşunlarının Liviya yerləşməsini TƏSDİQLƏDİ

25.03.2017, 13:13

"Bild": Renat Dadaşov 1 milyon dollar müqabilində Azərbaycan millisini seçib

25.03.2017, 13:01

Merkel Avropa Birliyinin səhvlərindən DANIŞDI

25.03.2017, 12:24

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı

ARXİV
SORĞU
Hansı ali məktəb daha yaxşı təhsil verir?
Prezident Yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası(6.06%)
Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti(12.1%)
Bakı Dövlət Universiteti(24.2%)
Bakı Ali Neft Məktəbi(3.03%)
Azərbaycan Dillər Universiteti(30.3%)
Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti(1.51%)
Azərbaycan Texniki Universiteti(0%)
Azərbaycan Tibb Universiteti(1.51%)
Bakı Slavyan Universiteti(6.06%)
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti(15.1%)