Hicab azadlığı deyən Səadət Partiyası qadının azadlığını necə görür?
Türkiyənin Səadət Partiyasının Azərbaycanda məktəbli qızların hicab məsələsinə münasibət bildirməsi dini azadlıqlar, qadın hüquqları və dünyəvi təhsil modeli ətrafında müzakirələri yenidən gündəmə gətirib. Partiya rəhbərliyi təhsil hüququnu müdafiə etdiyini bildirərək Azərbaycan hakimiyyətini mövqeyinə yenidən baxmağa çağırır. Lakin partiyanın ailə siyasəti, qadınların cəmiyyətdəki rolu və İstanbul Konvensiyası ilə bağlı mövqeyi bu çağırışların hansı ideoloji çərçivədə formalaşdığına dair suallar doğurur.
Modern.az xəbər verir ki, Səadət Partiyasının sədri Mahmut Arıkan Azərbaycanda məktəbli qızların hicabla bağlı üzləşdiyi vəziyyətə etiraz edib və Azərbaycan rəhbərliyini qərarından geri çəkilməyə çağırıb. Partiyanın İstanbul təşkilatının Qadınlar Qolu da məsələ ilə bağlı bəyanat yayaraq tətbiq olunan qaydaları təhsil hüququnun pozulması kimi qiymətləndirib.
Məsələyə fərqli prizmadan yanaşan Azad Vətən Partiyasının sədri Akif Nağı isə Türkiyədəki siyasi qüvvələrin Azərbaycanın daxili qərarlarına bu cür münasibət bildirməsini qəbuledilməz hesab edir.
Modern.az-a açıqlamasında partiya sədri bildirib ki, bu bəyanatların arxasında nə dini həssaslıq, nə də obyektiv yanaşma dayanır:
“Burada nə obyektivlikdən, nə də dini təəssübkeşlikdən söhbət gedə bilər. Bunlardan bəhanə kimi istifadə edərək Azərbaycanın siyasi proseslərinə, ölkədəki dəyişikliklərə və mövqeyinə təsir göstərməyə çalışırlar”.
A.Nağının fikrincə, Azərbaycanın müstəqil siyasət yürütməsi bəzi xarici dairələri narahat edir. O, Qarabağın işğaldan azad edilməsindən sonra da Azərbaycanın müstəqil siyasətini davam etdirdiyini vurğulayaraq ölkənin qərarlarına kənardan təsir göstərilməsi cəhdlərini tənqid edib.
Partiya sədri Nazirlər Kabinetinin məktəblərdə vahid geyim forması ilə bağlı müəyyən etdiyi qaydaların yalnız hicab məsələsi kimi təqdim edilməsini də düzgün hesab etmir. Onun sözlərinə görə, söhbət ümumilikdə məktəblərdə nizam-intizamın təmin edilməsindən və vahid təhsil mühitinin formalaşdırılmasından gedir.
“Bu, təkcə baş geyimi ilə bağlı deyil. Məsələ məktəblərdə ümumi nizam-intizamın təmin edilməsi, vahid məktəbli geyiminin tətbiqi və təhsil mühitinin formalaşdırılması ilə bağlıdır. Orta təhsil sistemində müəyyən islahatlara ehtiyac var. İlk növbədə məktəblərdə vahid mühit formalaşmalıdır. Bu məsələ yalnız qızlara, hicaba və ya müəllimələrə aid deyil, ümumilikdə məktəbli geyiminə və məktəb qaydalarına aiddir”, – deyə A.Nağı bildirib.
Səadət Partiyasının qadın hüquqları ilə bağlı proqramı nə deyir?
Səadət Partiyasının qadın siyasətində diqqət çəkən məqamlardan biri qadının ictimai mövqeyi ilə yanaşı, onun ailədəki roluna xüsusi əhəmiyyət verilməsidir. Partiya gender əsaslı ayrı-seçkiliyi və qadınlara qarşı zorakılığı sosial problem kimi tanısa da, təklif etdiyi mexanizmlərdə qadın və kişinin bərabər hüquqlu fərdlər olmasından daha çox, onların bir-birini tamamlayan fərqli rollarına vurğu edildiyi görünür.
Partiyanın proqramında qadınların ödənişsiz ev əməyinin tanınması, ev işləri ilə məşğul olan qadınların sosial təminatla əhatə edilməsi, ailədaxili problemlərin həllində ailə böyüklərinin və nüfuzlu şəxslərin vasitəçiliyindən istifadə olunması kimi təkliflər yer alır.
İlk baxışdan bu yanaşma ev əməyinin dəyərinin qəbul edilməsi və qadınların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi baxımından müsbət qiymətləndirilə bilər. Lakin məsələnin digər tərəfi də var: bu cür siyasət qadınların ictimai həyatda və əmək bazarında müstəqil iştirakını genişləndirmək əvəzinə, onların ailə daxilindəki ənənəvi rolunun möhkəmlənməsinə də şərait yarada bilər.
Bu yanaşma xüsusilə analıq və əmək münasibətləri ilə bağlı təkliflərdə özünü göstərir.
Ailə və analıq siyasəti: qadının seçimi, yoxsa ənənəvi rol?
Səadət Partiyası doğuşdan sonra işləyən qadınlara öz istəkləri əsasında üç ilədək məzuniyyət verilməsini, bu müddətdə sosial sığorta təminatının və iş yerinin qorunmasını təklif edir. Bundan başqa, övladına qulluq etmək üçün işləməyən analara aylıq müavinət ödənilməsi, eləcə də uyğun sahələrdə qadınlar üçün evdən işləmək imkanlarının yaradılması nəzərdə tutulur.
Bu təkliflər ailələrin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, anaların sosial təminatının qorunması və uşağa qulluqla bağlı seçim imkanlarının artırılması baxımından müsbət tərəflərə malikdir.
Lakin partiyanın qadın siyasətinin ümumi istiqamətinə nəzər saldıqda əsas diqqətin qadınların əmək bazarında bərabər imkanlarının genişləndirilməsindən daha çox, analıq və ailə qayğıları ilə əlaqədar evdə qalmalarının asanlaşdırılmasına yönəldiyi qənaəti yarana bilər.
Xüsusilə uşağa qulluq etdiyi müddətdə işləməyən analara müavinət verilməsi ənənəvi evdar qadın modelini dəstəkləyən sosial mexanizm kimi qiymətləndirilə bilər.
Burada əsas müzakirə mövzusu qadının evdə qalmaq seçiminin dəstəklənməsi deyil. Məsələ həmin seçimin real alternativlərdən biri olması ilə qadın üçün gözlənilən və üstün tutulan həyat modelinə çevrilməsi arasındakı fərqdir.
Qadın həm övladına qulluq etmək, həm də peşəkar fəaliyyətini davam etdirmək imkanına malik olmalıdır. Bunun üçün yalnız uzunmüddətli məzuniyyət və evdən işləmək mexanizmləri kifayət etmir. Əlçatan uşaq bağçalarının yaradılması, işə qayıdan anaların hüquqlarının qorunması, əmək bazarında ayrı-seçkiliyin aradan qaldırılması və ataların da uşaq qayğısında iştirakının təşviq edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Səadət Partiyasının proqramında qadınların iş yerlərində üzləşdiyi şifahi, fiziki və psixoloji təzyiqlərə, eləcə də mobbinqə qarşı mübarizə aparılacağı bildirilsə də, bu istiqamətdə konkret hüquqi mexanizmlərin necə qurulacağı ətraflı izah edilmir.
Beləliklə, qadın hüquqlarının müdafiəsinə dair ümumi bəyanatlarla qadınların iqtisadi müstəqilliyini və ictimai həyatda bərabər iştirakını təmin etməyə yönəlmiş konkret siyasətlər arasında müəyyən boşluqların olduğu görünür.
İstanbul Konvensiyası və 6284 saylı qanun məsələsi
Səadət Partiyasının qadın hüquqlarına yanaşmasını qiymətləndirərkən İstanbul Konvensiyası və Türkiyənin 6284 saylı qanunu ətrafında aparılan müzakirələr də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Türkiyə 2021-ci ildə İstanbul Konvensiyasından çıxıb. Səadət Partiyasının da təmsil olunduğu “Altılı masa”nın ortaq razılaşma mətnində İstanbul Konvensiyasının yer almaması isə partiyanın bu məsələyə etirazı ilə əlaqələndirilib.
Bununla belə, partiyanın rəsmi proqramında İstanbul Konvensiyası və 6284 saylı qanunla bağlı ayrıca mövqe əks olunmur.
İstanbul Konvensiyası qadınlara qarşı zorakılığın və məişət zorakılığının qarşısının alınmasına, zərərçəkənlərin müdafiəsinə və zorakılıq törədən şəxslərin məsuliyyətə cəlb edilməsinə yönəlmiş beynəlxalq sənəddir.
Türkiyənin 6284 saylı qanunu isə zorakılığa məruz qalan və ya zorakılıq təhlükəsi ilə üzləşən şəxslərin müdafiəsi üçün hüquqi mexanizmlər nəzərdə tutur.
Bu baxımdan həmin sənədlərə münasibət yalnız hüquqi və siyasi seçim məsələsi deyil. Söhbət həm də qadınların təhlükəsizliyinin, fərdi hüquqlarının və müstəqil qərarvermə imkanlarının hansı mexanizmlərlə qorunmasından gedir.
Səadət Partiyasının qadın siyasəti ilə bağlı əsas sual təkcə onun zorakılığa qarşı olduğunu bəyan edib-etməməsi deyil. Daha mühüm məsələ qadının ailə daxilindəki rolundan asılı olmayaraq, fərdi hüquqlarının, təhlükəsizliyinin və seçim azadlığının hansı konkret vasitələrlə təmin edilməsidir.
Qadın hüquqlarının müdafiəsi yalnız onun ailə üzvü və ana kimi sosial rolunun dəstəklənməsi ilə məhdudlaşmamalı, müstəqil fərd kimi hüquqlarının qorunmasını da əhatə etməlidir.
Dini azadlıqlar və dünyəvi təhsil modeli
Azərbaycanda məktəbli geyimi ilə bağlı müzakirələr isə məsələnin digər tərəfini təşkil edir.
Akif Nağı hesab edir ki, məktəblərdə tətbiq olunan qaydaların yalnız hicabla əlaqələndirilməsi düzgün deyil. Onun fikrincə, vahid məktəbli geyimi, nizam-intizam və ümumi təhsil mühitinin formalaşdırılması məsələləri də nəzərə alınmalıdır.
Partiya sədri Türkiyədəki bəzi siyasi qüvvələrin Azərbaycanla bağlı bəyanatlarını siyasi manipulyasiya cəhdi kimi qiymətləndirərək belə addımların ölkənin müstəqil siyasətinə təsir göstərməyəcəyini vurğulayıb.
Bununla belə, məktəbli geyimi ilə bağlı qaydaların qiymətləndirilməsi zamanı həm dünyəvi təhsil modelinin prinsipləri, həm də dini etiqad azadlığı və təhsil hüququ nəzərə alınmalıdır. Bu hüquqlar arasında balansın necə təmin edilməsi ayrıca hüquqi və ictimai müzakirə mövzusudur.
Digər tərəfdən, Səadət Partiyasının Azərbaycandakı hicab məsələsinə münasibəti ilə onun qadın hüquqlarına dair ümumi siyasi proqramı arasındakı uyğunluq da diqqət tələb edir.
Partiyanın təhsil hüququnu müdafiə edən çağırışları ilə qadınların ailədə, əmək bazarında və ictimai həyatda mövqeyinə dair təklifləri birlikdə qiymətləndirildikdə daha dolğun mənzərə ortaya çıxır.
Burada əsas sual budur: Səadət Partiyasının müdafiə etdiyi qadın hüquqları yalnız dini etiqad və ənənəvi ailə dəyərləri çərçivəsindəmi nəzərdən keçirilir, yoxsa qadının fərdi seçim azadlığını, iqtisadi müstəqilliyini və ictimai həyatda bərabər iştirakını da eyni dərəcədə əhatə edir?
Bu suala cavab vermək üçün partiyanın bəyanatları ilə yanaşı, onun proqramı, qanunvericilik təşəbbüsləri və siyasi fəaliyyəti də nəzərə alınmalıdır.
Eyni zamanda, Səadət Partiyasının Azərbaycanla bağlı bəyanatlarının siyasi motivləri barədə yekun nəticəyə gəlmək üçün daha geniş faktoloji araşdırma tələb olunur. Akif Nağının açıqlamaları isə bu məsələyə münasibətdə Azərbaycan siyasi mühitində səslənən tənqidi mövqelərdən biri kimi qiymətləndirilməlidir.
