یتوارت دانزیکیان، سردبیر روزنامه هفتگی «آگوس» که توسط جامعه ارامنه در ترکیه منتشر میشود، با وبسایت Modern.az مصاحبه کرده است. او در این مصاحبه درباره روابط ترکیه و ارمنستان، بازگشایی مرزها، دولت پاشینیان، روند صلح آذربایجان و ارمنستان و فرصتهای گفتگو در منطقه صحبت کرده است.
- یتوارت دانزیکیان، ترکیه که شما در آن زندگی میکنید، کشوری دموکراتیک و سکولار است. احتمالاً با این نظر موافقید و به عنوان یک شهروند ترکیه از این موضوع راضی هستید.
- ما به عنوان شهروندان جمهوری ترکیه در این سرزمینها زندگی میکنیم. یک ارمنی میتواند در دانشگاههای اینجا معلم یا استاد باشد. چند سال پیش نیز یک فرد ارمنیتبار به عنوان «قائممقام» منصوب شد. علاوه بر این، ارامنه در کلیساهای خود عبادت میکنند، در مدارس خود تحصیل میکنند و زبان مادری خود را میآموزند.
البته در زندگی روزمره با مشکلات خاصی نیز روبرو میشوند.
- «آگوس» امروز بیشتر به چه چیزی خدمت میکند، ما گاهی اوقات عناصر تفرقهافکنانه را در این نهاد رسانهای میبینیم.
- مأموریت اصلی «آگوس» انتقال مشکلات جامعه ارامنه در ترکیه است. هدف دوم ما کمک به برقراری روابط ترکیه و ارمنستان است. هدف سوم نیز کاهش رویکردهای سختگیرانه علیه ارامنه در سیاست ترکیه است. در عین حال، ما خواهان برقراری گفتگو بین مردم ترکیه و ارمنستان هستیم. اینها چهار هدف اصلی ما هستند.
- ما هرگز سیاست سختگیرانهای علیه ارامنه در ترکیه مشاهده نکردهایم. برعکس، ارامنه در بالاترین پستها قرار دارند و در میان ثروتمندترین بازرگانان هستند. روند عادیسازی در روابط ترکیه و ارمنستان در حال انجام است. روزنامه شما در این روند چه نقشی ایفا میکند؟ آیا سعی در افزایش تنش داشتهاید یا تقویت گفتگو؟ گاهی اوقات به لفاظیهای ناخوشایند نیز میپردازید.
_n- هرانت دینک، بنیانگذار روزنامه ما، همیشه از بازگشایی مرز ترکیه و ارمنستان حمایت کرده است. ما خواهان بازگشایی مرزها هستیم. هدف اصلی ما توسعه گفتگو و روابط متقابل بین ترکها و ارامنه است. ما معتقدیم که اگر مرزها باز شوند، این روابط بیشتر توسعه خواهد یافت. کسانی که میگویند ما تنش ایجاد میکنیم، احتمالاً محافل ملیگرای رادیکالی هستند که نمیخواهند مرز ترکیه و ارمنستان باز شود. ممکن است در آذربایجان نیز گروههای ملیگرای خاصی که نمیخواهند مرزها باز شوند، چنین اتهاماتی را مطرح کنند. اما از روزی که فعالیت خود را آغاز کردهایم، چنین هدفی نداشتهایم. ما همیشه طرفدار گفتگو و بازگشایی مرزها بودهایم.
- روزنامهنگاری علاوه بر تعلق به یک ملت، رویکرد حرفهای متفاوتی را میطلبد. به نظر شما، آیا روزنامه شما توانسته است با کنار گذاشتن احساسات ملی، روزنامهنگاری حرفهای را حفظ کند؟
- پاسخ این را باید خوانندگان بدهند. اما فکر میکنم اگر 30 سال است که هم در ترکیه و هم در جهان احترام خاصی کسب کردهایم، به این معنی است که روزنامهنگاری حرفهای را بر احساسات ملی ترجیح دادهایم.
- به عنوان یک ارمنی ساکن ترکیه، به عادیسازی روابط بین ترکیه و ارمنستان چگونه نگاه میکنید؟
- البته که خواهان بازگشایی مرزها هستم. بین ترکیه و یونان در طول تاریخ مشکلاتی وجود داشته است. جنگها، مسئله قبرس و تنشهای دیگر تجربه شده است. اما با این وجود، مرزها باز هستند. پس چرا مرز ترکیه و ارمنستان باید بسته بماند؟ ممکن است بین کشورها مشکلاتی وجود داشته باشد، اما این نباید دلیلی برای بسته ماندن مرزها باشد.
- به نظر شما، بازگشایی مرزها چگونه میتواند منطقه را تغییر دهد؟
- فکر میکنم اگر مرزها باز شوند، مردم یکدیگر را بهتر خواهند شناخت. رفت و آمد افزایش خواهد یافت. هرچه مردم بیشتر آشنا شوند، به هم نزدیکتر میشوند. من فکر نمیکنم دشمنی اساسی بین مردم ترکیه و ارمنستان وجود داشته باشد. برعکس، هرچه گفتگو و تماس بیشتر شود، پیشداوریها کاهش مییابد. این از نظر اقتصادی نیز مفید خواهد بود. تجارت و روابط متقابل بین ترکیه و ارمنستان گسترش خواهد یافت. به عنوان مثال، از این پس روی کالاهای ارسالی از ارمنستان به ترکیه «ارمنستان» و روی کالاهای ارسالی از ترکیه به ارمنستان «ترکیه» نوشته خواهد شد. اینها گامهای مثبتی هستند.
- اخیراً پرچم ترکیه در ایروان به آتش کشیده شد. ارامنه ساکن ترکیه به این موضوع چگونه واکنش نشان دادند؟
- ما هرگز به آتش کشیدن پرچم هیچ کشوری را صحیح نمیدانیم. ما چنین اقداماتی را تأیید نمیکنیم. نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان نیز این حادثه را محکوم کرد. در میان ارامنه ترکیه نیز کسی از به آتش کشیدن پرچم حمایت نکرد.
- روند صلح آذربایجان و ارمنستان را چگونه ارزیابی میکنید؟
- صلح همیشه خوب است. توافقنامه صلح در واشنگتن به امضا رسیده بود. ارمنستان اعلام کرده است که آماده امضای سند است. آذربایجان نیز منتظر تغییر قانون اساسی ارمنستان است. طرف ارمنی نیز اعلام میکند که در قانون اساسی هیچ ادعای ارضی علیه آذربایجان وجود ندارد و معاهدات بینالمللی بر قانون اساسی ارجحیت دارند. به نظر من، امضای توافقنامه صلح به نفع منطقه خواهد بود.
- آیا شما با قانون اساسی ارمنستان آشنا هستید؟ اگر از نزدیک آشنا بودید، قطعاً نمیگفتید که ادعای ارضی وجود ندارد. آیا کلیشهها درباره جامعه و دولت آذربایجان هنوز در رسانههای ارمنستان باقی مانده است؟
- پس از بازگشایی مرزها و امضای توافقنامه صلح، این کلیشهها نیز به مرور زمان کاهش خواهند یافت. امروز دولت پاشینیان مسئله قرهباغ را از دستور کار خود خارج کرده است. او به زنی که در مترو با او بحث میکند پاسخ میدهد، و انتقاداتی را که در کمپین انتخاباتی درباره قرهباغ به او وارد میشود، با عصبانیت پاسخ میدهد. فکر میکنم ارمنستان در این زمینه تمام تلاش خود را میکند.
- درباره احتمال بازگشت نیروهای انتقامجو علیه پاشینیان در ارمنستان به قدرت چه فکر میکنید؟
- من در ارمنستان زندگی نمیکنم. فقط میتوانم بر اساس نظرسنجیهای منتشر شده در رسانهها صحبت کنم. در حال حاضر به نظر میرسد پاشینیان پیشتاز است. نزدیکترین رقیب او، سامول کاراپتیان، تاجر نزدیک به روسیه است. اما رتبه او نیز به پاشینیان نزدیک به نظر نمیرسد. هیچ کس نمیتواند دقیقاً بگوید که در روز انتخابات چه اتفاقی خواهد افتاد. اما احتمال انتخاب روبرت کوچاریان و سامول کاراپتیان بالا به نظر نمیرسد. من فکر میکنم به نفع رفاه و صلح نه تنها ارمنستان، بلکه کل منطقه، بهتر است پاشینیان پیروز شود.
- به نظر شما، آیا روزنامهنگاری باید به دنبال «وضعیت موجود از دست رفته» باشد یا واقعیت جدید منطقهای را توضیح دهد؟
- باید از کسانی که از چنین لفاظیهایی استفاده میکنند، در این باره پرسید. من در ارمنستان زندگی نمیکنم و رسانههای ارمنی را به اندازه شما از نزدیک دنبال نمیکنم. من یک یا دو صفحه اینترنتی اصلی را دنبال میکنم. بنابراین، درست نیست که من در مورد آنها چیزی بگویم. زیرا من به سیاست دولت نگاه میکنم. دولت نیز گفته است که این مسئله دیگر نباید ادامه یابد. طبیعی است که در داخل این کشور اختلافاتی وجود داشته باشد. ارامنه ساکن قرهباغ به ارمنستان مهاجرت کردند. ممکن است در یک کشور دیدگاههای متفاوتی وجود داشته باشد. ارامنه ای که از قرهباغ به ارمنستان رفتهاند، پاشینیان را با کلمات تند مورد انتقاد قرار میدهند. اینها مسائل داخلی ارمنستان است. من نمیتوانم در این باره چیزی بگویم.
- به نظر میرسد روند انتخابات در ارمنستان را دنبال میکنید...
- ما روندها را به همان اندازه که در رسانهها دیده میشود، دنبال میکنیم.
- ارامنه در ترکیه عمدتاً از کدام نامزد حمایت میکنند؟
- در مجموع 50 هزار ارمنی در ترکیه زندگی میکنند. بخشی از آنها مسن و بخشی دیگر کودک هستند. با حذف اینها، 20-30 هزار نفر باقی میمانند. بخشی از آنها به سیاست علاقه دارند و بقیه نه. بخشی از کسانی که به سیاست علاقه دارند، به ارمنستان گرایش دارند و بقیه به ترکیه. با حذف اینها، افراد بسیار کمی باقی میمانند. من نمیتوانم بدانم چند نفر از آنها سیاست ارمنستان را از نزدیک دنبال میکنند. من نمیتوانم چیز دقیقی بگویم. اما سفر پاشینیان به ترکیه، احتمال بازگشایی مرزها، طبیعتاً به او در مجموع همدردی بخشیده است.
- آیا افزایش تماسهای حرفهای بین روزنامهنگاران آذربایجانی و ارمنی میتواند برای منطقه مفید باشد؟
- البته. ماه گذشته نمایندگان جامعه مدنی از آذربایجان به ارمنستان سفر کرده بودند. این بدان معناست که چنین دیدارهایی میتواند اتفاق بیفتد. همیشه گفتگویی بین جوامع مدنی آذربایجان و ارمنستان وجود داشته است. من فکر میکنم گفتگوهایی بین روزنامهنگاران نیز وجود خواهد داشت. گفتگو همیشه مفید است. افزایش چنین تماسهایی بین روزنامهنگاران تنها میتواند نتایج مثبتی داشته باشد.
- آیا در جامعه ارمنستان خلاء اطلاعاتی درباره آذربایجان وجود دارد؟ به عنوان مثال، آیا تعداد زیادی از مردم رسانههای آذربایجان را دنبال میکنند؟
- من ساختارهای رسانهای را در ارمنستان دنبال میکنم که اخبار عینی و مستند ارائه میدهند و به نظرات طرف مقابل نیز میپردازند. صراحتاً بگویم، من «بیبیسی آذربایجانی» را در مورد آذربایجان دنبال میکنم. نمیدانم کدام ساختارهای رسانهای دیگر را دنبال کنم.
- درباره عینیت روزنامهنگاری صحبت کردیم. آیا قصد دارید به آذربایجان، قرهباغ بیایید؟ آیا حداقل میخواهید خانهها و گورستانهایی را که در دوران اشغال ارمنستان با خاک یکسان شدهاند، ببینید؟
- من برنامه خاصی در این زمینه ندارم. حتی 2-3 سال است که به ارمنستان هم نرفتهام. به طور کلی، ما روزنامهنگارانی نیستیم که مرتباً به ارمنستان رفت و آمد کنیم. برای رفتن به آنجا نیاز به دلیلی وجود دارد.
