Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև պետական պաշտոնյաների մակարդակով բանակցությունների հետ մեկտեղ, քաղաքական կուսակցությունների և հասարակական կազմակերպությունների միջև հնարավոր շփումները նույնպես օրակարգային թեմաներից են։ Մինչ օրս երկու երկրների ղեկավարների, արտգործնախարարների և այլ պաշտոնատար անձանց միջև հանդիպումներ են անցկացվել տարբեր ձևաչափերով, սակայն քաղաքական կազմակերպությունների մակարդակով երկխոսություն տեղի չի ունեցել։
Ի՞նչ ներդրում կարող են ունենալ նման հանդիպումները խաղաղության գործընթացում։
Թեմայի վերաբերյալ Միլի Մեջլիսի պատգամավոր, Ազգային ճակատ կուսակցության նախագահ Ռազի Նուրուլլաևը Modern.az-ին ասել է, որ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության գործընթացի հիմնական օրակարգը որոշում են պետությունների ղեկավարները, և բանակցություններն էլ իրականացվում են նրանց ղեկավարությամբ։
«Այս առումով, քաղաքական կուսակցությունների միջև հնարավոր երկխոսության հարցին պետք է մոտենալ առաջին հերթին պետական ղեկավարության դիրքորոշման և որոշման հիման վրա։
Եթե ղեկավարությունը կարծի, որ խաղաղության ամրապնդման, հասարակությունների միջև վստահության բարձրացման և փոխըմբռնման ձևավորման համար քաղաքական կուսակցությունների ներդրումը նպատակահարմար է, իհարկե, մենք կարող ենք քննարկել նման նախաձեռնությանը միանալը։ Քանի որ խաղաղությունը միայն պետությունների միջև ստորագրված փաստաթուղթ չէ։ Դրա կայունության համար կարևոր է, որ հասարակությունները, քաղաքական ուժերը և տարբեր հասարակական ինստիտուտները նույնպես դրականորեն մոտենան այս գործընթացին։ Սակայն քաղաքական կուսակցությունների կողմից այս գործընթացում մասնակցության ձևը և շրջանակը որոշելը մեր իրավասության մեջ չէ, այլ առաջին հերթին խաղաղության օրակարգը ձևավորող պետական ղեկավարության իրավասության մեջ է։
Մեր դիրքորոշումը պարզ է. եթե պետական ղեկավարությունը խորհուրդ և նպատակահարմար համարի, որ քաղաքական կուսակցությունները նույնպես ներդրում ունենան խաղաղության ամրապնդման գործում, ապա որպես ադրբեջանական քաղաքական կուսակցություններ, մենք կարող ենք քննարկել մեր վրա դրված պատասխանատվությունը կատարելը և կառուցողական ներդրում ունենալը այս գործընթացում»։
Միլի Մեջլիսի պատգամավոր, Մեծ Կառուցվածք կուսակցության նախագահ Ֆազիլ Մուստաֆան ասել է, որ ապագայում կարևոր է այս գործընթացում ներգրավել նաև ոչ պետական կառույցներին։
«Իհարկե, միջպետական հարաբերությունների մյուս կարևոր բաղադրիչներից մեկը միջհասարակական հարաբերություններն են։ Առանձին քաղաքացիական հասարակության կառույցները, հասարակական կազմակերպությունները և քաղաքական կուսակցությունները նույնպես կարող են ապագայում կարևոր դեր խաղալ այս գործընթացում։ Առայժմ այս հարցի վերաբերյալ որևէ կոնկրետ նախաձեռնություն չկա։ Հետևաբար, դժվար է հստակ կարծիք հայտնել այս մասին։ Սակայն ընդհանուր առմամբ, այս ուղղությամբ որոշակի քայլեր կարող են նախատեսվել։ Քանի որ ապագայում հարաբերությունների և միջհասարակական երկխոսության զարգացման տեսանկյունից կարևոր է այս գործընթացում ներգրավել նաև ոչ պետական կառույցներին»։
REAL կուսակցության նախագահ Նատիգ Ջաֆարլին հայտարարել է, որ Հայաստանի խորհրդարանում ներկայացված երեք կուսակցություններից միայն մեկն է խոսում խաղաղաշինության մասին։
«Մենք խորհրդարանում ներկայացված կուսակցություն ենք։ Ես կարող եմ խոսել մեր կուսակցության մասին։ Եթե խորհրդարանը նման որոշում կայացնի, եթե որոշում կայացվի միջխորհրդարանական և միջկուսակցական երկխոսության, հանդիպումների կազմակերպման վերաբերյալ, մենք դրան նորմալ կմոտենանք և կարող ենք մասնակցել նման հանդիպումներին Ադրբեջանի խորհրդարանի որոշման շրջանակներում։ Սակայն առայժմ մենք տեղեկություն չունենք նման հանդիպման նախատեսման մասին։ Մեր խորհրդարանի ղեկավարի և Հայաստանի խորհրդարանի ղեկավարի միջև հանդիպումներ են անցկացվում միջազգային հարթակներում։ Սա նույնպես կարևոր քայլերից մեկն է խաղաղության, հատկապես կայուն խաղաղության ամրապնդման տեսանկյունից։ Նման հանդիպումների անցկացումը, իհարկե, դրական երևույթ է։ Եթե պետական մակարդակով որոշում լինի միջխորհրդարանական հանդիպումների, քաղաքական կուսակցությունների միջև շփումների անցկացման վերաբերյալ, ապա, իհարկե, դա կօգնի որոշակի քայլեր ձեռնարկել խաղաղաշինության ուղղությամբ։
Խնդիրը պարզապես այն է, որ Ադրբեջանի խորհրդարանում ներկայացված բոլոր կուսակցությունները՝ թե՛ իշխող կուսակցությունը, թե՛ մյուս քաղաքական կուսակցությունները, կողմ են խաղաղությանը և աջակցում են պետության կողմից ձեռնարկվող քայլերին խաղաղաշինության ուղղությամբ։ Հայաստանի խորհրդարանին նայելիս իրավիճակը տարբեր է։ Այնտեղ ներկայացված երեք կուսակցություններից միայն մեկը՝ Փաշինյանի ղեկավարած կուսակցությունը, խոսում է խաղաղաշինության մասին։ Մյուս երկու կուսակցությունները, ընդհակառակը, դեմ են խաղաղությանը։ Այս առումով, ես, անկեղծ ասած, այնքան էլ չեմ պատկերացնում, թե ինչ ձևաչափով նրանք կարող են մասնակցել նման հանդիպմանը։ Սակայն Փաշինյանի կուսակցության և Ադրբեջանում գործող և խորհրդարանում ներկայացված քաղաքական կուսակցությունների միջև ցանկացած հանդիպում, անկասկած, կարող է օգնել որոշակի քայլեր ձեռնարկել խաղաղաշինության գործում, անցնել ավելի առաջադեմ փուլ»։
Նիջաթ Ռուստամ
