Այսօր՝ 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, լրանում է VII գումարման Միլի Մեջլիսի ընտրություններից ուղիղ երկու տարին։
Թեև ընտրություններն անցկացվել են 2024 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, նոր խորհրդարանն իր գործունեությունը սկսել է սեպտեմբերի 23-ին։ Այս գումարումը պատմության մեջ է մտել նաև որպես առաջին խորհրդարանը, որը ձևավորվել է երկրի ողջ տարածքում՝ Ադրբեջանի ինքնիշխանության լիակատար վերականգնումից հետո։ Նախագահ Իլհամ Ալիևը VII գումարման Միլի Մեջլիսի առաջին նիստում իր ելույթում հատուկ ընդգծել էր, որ նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններն առաջին անգամ անցկացվել են երկրի ողջ տարածքում։
Modern.az-ը հավաքել է Միլի Մեջլիսում վերջին երկու տարվա ընթացքում տեղի ունեցած հիմնական իրադարձությունները, հիշարժան բանավեճերը, միջազգային այցելությունները և օրենսդրական գործունեությունը։
Առաջին նիստը և մեկ դեմ ձայնը
VII գումարման Միլի Մեջլիսի առաջին նիստին մասնակցել է 122 պատգամավոր։ Նիստը բացել է խորհրդարանի ամենատարեց անդամը՝ ակադեմիկոս Զիյադ Սամեձադեն։
Սահիբա Գաֆարովան վերընտրվել է Միլի Մեջլիսի նախագահ։ Քվեարկությանը մասնակցել է 121 պատգամավոր՝ 120-ը կողմ, մեկ պատգամավոր՝ դեմ։
Ալի Ահմեդովն ընտրվել է խորհրդարանի նախագահի առաջին տեղակալ, իսկ Զիյաֆաթ Ասգարովը, Մուսա Գասիմլին և Ռաֆայել Հուսեյնովը՝ նախագահի տեղակալներ։ Ընտրություններում «Նոր Ադրբեջան» կուսակցությունը ստացել է 68 մանդատ, իսկ 44 պատգամավոր խորհրդարան է մտել որպես անկուսակցական։
Նոր գումարման առաջին ամիսներին ուշադրություն է գրավել նաև երկու նոր կառույցի՝ Արտաքին միջամտություններին և հիբրիդային սպառնալիքներին դիմակայելու ժամանակավոր հանձնաժողովի և Արևմտյան Ադրբեջան վերադարձի նախաձեռնող խմբի ստեղծումը։
“Եթե հետաքրքիր զրույց եք ուզում, մեկ բաժակ թեյ խմեք”
Նոր խորհրդարանի առաջին հիշարժան արտահայտություններից մեկը հնչել է 2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին։
Ռաֆայել Հուսեյնովը նշել է, որ օրինագծերի լեզուն երբեմն դժվար է հասկանալի, և առաջարկել է ստեղծել առանձին կառույց, որը կզբաղվի իրավական տերմինաբանությամբ։ Երբ Էրկին Գադիրլին ցանկացել է միանալ քննարկմանը, Սահիբա Գաֆարովան նրան պատասխանել է. “Եթե հետաքրքիր զրույց եք ուզում, նիստից հետո մեկ բաժակ թեյ խմեք”։
Այս արտահայտությունը սոցիալական ցանցերում և լրատվամիջոցներում տարածվել է որպես նոր գումարման խորհրդարանի առաջին հումորային, միաժամանակ խիստ դրվագներից մեկը։
Ինչպես պատգամավորները բարձրաձայնեցին սոցիալական խնդիրները
2024 թվականի նոյեմբերի 27-ին, երբ քննարկվում էին Պետական սոցիալական պաշտպանության հիմնադրամի և Գործազրկության ապահովագրության հիմնադրամի 2025 թվականի բյուջեները, մի շարք պատգամավորներ խոսեցին սոցիալական խնդիրների, կենսաթոշակների և նպաստների չափի, գործազրկության մասին։
Քննադատական ելույթներից հետո Սահիբա Գաֆարովան դիտողություն արեց պատգամավորներին.
“Ձեզ լսելիս մարդու վրա սարսափ է ընկնում”։
Խոսնակը խնդրեց նշել նաև կատարված աշխատանքները և ասաց, որ ելույթներից երկրի բացասական պատկեր է ստեղծվում։ Այս դեպքը եղել է խորհրդարանի ղեկավարության և պատգամավորների միջև առաջին բաց տարաձայնություններից մեկը սոցիալական հարցերի քննարկման ժամանակ։
COP29-ը դարձավ խորհրդարանական դիվանագիտության մեծ իրադարձություն
2024 թվականի ամենահիշարժան միջազգային իրադարձություններից մեկը COP29-ի շրջանակներում անցկացված Խորհրդարանական հանդիպումն էր։
Նոյեմբերի 16-17-ին Միլի Մեջլիսի և Միջխորհրդարանական միության համատեղ կազմակերպած միջոցառմանը մասնակցել է 67 երկրից 95 պատվիրակություն, ընդհանուր առմամբ՝ 345 խորհրդարանական ներկայացուցիչ։ Հանդիպմանը քննարկվել են կլիմայական ֆինանսավորման, միջազգային պարտավորությունների նկատմամբ խորհրդարանական վերահսկողության և կանաչ տնտեսությանն անցնելու հարցերը։
Նույն տարվա դեկտեմբերին անցկացվել է միջազգային կոնֆերանս՝ նվիրված Ադրբեջանի խորհրդարանականության 106-ամյակին։ Միջոցառմանը մասնակցել է մոտ 100 օտարերկրյա ներկայացուցիչ։
Ընդհանուր առմամբ, VII գումարման առաջին աշնանային նստաշրջանում անցկացվել է 19 լիագումար նիստ, ընդունվել է 84 օրենք և 41 որոշում։ Պատգամավորները 80 այց են կատարել 24 երկիր, իսկ Միլի Մեջլիսն ընդունել է ներկայացուցիչներ 60 երկրից և 16 միջազգային կազմակերպությունից։
“Հուշարձանները ձեռնարկատերերին տանք” առաջարկը վեճ առաջացրեց
2025 թվականի ապրիլի 22-ին, երբ քննարկվում էր պատմական և մշակութային հուշարձանների պահպանության մասին օրենքում փոփոխությունը, պատգամավոր Սայադ Սալահլին առաջարկեց որոշ անտեր մնացած հուշարձաններ վերականգնելու և օգտագործելու նպատակով տրամադրել ձեռնարկատերերին։
Սահիբա Գաֆարովան խիստ արձագանքեց այս մոտեցմանը՝ հայտարարելով, որ հուշարձանները պատկանում են ադրբեջանական մշակույթին և պատգամավորին դիտողություն արեց՝ ասելով. “Ի՞նչ եք խոսում”։
Սայադ Սալահլին հետագայում փորձեց բացատրել, որ իր միտքը հուշարձանների սեփականաշնորհումը չէր, այլ դրանց վերականգնումը և օգտագործման հանձնումը պետական վերահսկողության ներքո։
Աստանա, Խիվա և Սրեբրենիցա այցելություններ
2025 թվականին խորհրդարանի ղեկավարության մի քանի այցելություններ հատուկ նշանակություն են ունեցել։ Սահիբա Գաֆարովան հունիսի 12-ին մասնակցել է Աստանայում անցկացված ԹՅՈՒՐՔՊԱ-ի 14-րդ լիագումար նիստին։ Հուլիսի 1-ին Խիվայում անցկացվել է Ադրբեջանի և Ուզբեկստանի միջև առաջին միջխորհրդարանական ֆորումը։ Հուլիսի 10-11-ին Միլի Մեջլիսի նախագահի գլխավորած պատվիրակությունը այցելել է Բոսնիա և Հերցեգովինա՝ մասնակցելու Սրեբրենիցայի ցեղասպանության տարելիցի միջոցառումներին։
Միլի Մեջլիսը նույն ժամանակահատվածում հյուրընկալել է նաև Սևծովյան տնտեսական համագործակցության կազմակերպության Խորհրդարանական վեհաժողովի 65-րդ Գլխավոր ասամբլեան։ Միջոցառմանը մասնակցել է մոտ 115 պատվիրակ։
Վաշինգտոնի համաձայնագրերի համար հատուկ նիստ
2025 թվականի սեպտեմբերի 9-ին տեղի է ունեցել Միլի Մեջլիսի արտահերթ նստաշրջան։ Նիստը նվիրված էր Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև Վաշինգտոնում ձեռք բերված համաձայնագրերին։
Պատգամավորները քննարկել են համաձայնագրերի նշանակությունը տարածաշրջանային խաղաղության, հաղորդակցությունների բացման և ադրբեջանա-հայկական հարաբերությունների կարգավորման տեսանկյունից՝ ընդունելով հատուկ հայտարարություն։ Սա VII գումարման խորհրդարանի արտաքին քաղաքականության հարցին նվիրված ամենակարևոր հատուկ նիստերից մեկն էր։
Ֆազիլ Մուստաֆայի և Զիյաֆաթ Ասգարովի միջև Զանգեզուրի շուրջ բանավեճը
2025 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Պետական ինքնիշխանության օրվան նվիրված կոնֆերանսում Ֆազիլ Մուստաֆայի ելույթը Նախիջևանի հետ ցամաքային կապի մասին վեճ առաջացրեց։
Պատգամավորը ցամաքային ճանապարհի բացումը ներկայացրեց որպես Ադրբեջանի իրական միասնության ավարտ։ Զիյաֆաթ Ասգարովը, սակայն, հայտարարեց, որ տարածքային ամբողջականությունը որևէ ճանապարհի առկայության կամ բացակայության հետ կապելը ճիշտ չէ։ Նա հիշեցրեց, որ Սահմանադրության համաձայն՝ Ադրբեջանի տարածքն արդեն միասնական և անբաժանելի է, և կոչ արեց զգույշ խոսել այս թեմայի շուրջ։
Այսպիսով, բանավեճի հիմքում ընկած էր ոչ թե Զանգեզուրի ճանապարհի նշանակությունը, այլ “տարածքային ամբողջականություն” հասկացության արտահայտման ձևը։
Ադրբեջանի և Հայաստանի պատգամավորները մեկ սեղանի շուրջ
Վերջին երկու տարվա ամենաուշագրավ իրադարձություններից մեկը տեղի է ունեցել 2025 թվականի նոյեմբերի 18-ին Ստամբուլում։
ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովի աշնանային նիստի շրջանակներում տեղի է ունեցել Ադրբեջանի և Հայաստանի խորհրդարանական պատվիրակությունների միջև երկկողմ հանդիպում։ Հանդիպումը Սահիբա Գաֆարովայի և Հայաստանի խորհրդարանի նախագահ Ալեն Սիմոնյանի՝ նախկինում Ժնևում ձեռք բերված համաձայնության շարունակությունն էր։
Կողմերը քննարկել են խաղաղության գործընթացին խորհրդարանների աջակցությունը, վստահության կառուցումը և միջազգային խորհրդարանական կազմակերպություններում հարաբերությունները։ Այս հանդիպումը նշանակալի է համարվել խորհրդարանական դիվանագիտության՝ առճակատման հռետորաբանությունից ուղիղ երկխոսության անցնելու տեսանկյունից։
20 հազար մարդու ընդգրկող համաներում
2025 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Միլի Մեջլիսը նախագահ Իլհամ Ալիևի նախաձեռնությամբ համաներման որոշում է ընդունել։
Պաշտոնական տեղեկատվության համաձայն՝ որոշումը, որը ներկայացվել է որպես անկախության շրջանի ամենալայնածավալ համաներումը, ընդգրկել է մոտ 20 հազար մարդու։ Համաներումը տարածվել է Հայրենական պատերազմի և հակաահաբեկչական գործողությունների մասնակիցների, նրանց հարազատների, կանանց, 60-ից բարձր տարիքի անձանց և այլ կատեգորիաների վրա։
"Շատ կցանկանայի, որ Սիյավուշ Նովրուզովը 10 տարի առաջ խոսեր Ռամիզ Մեհդիևի դեմ և պատմություն գրեր"
VII գումարման Միլի Մեջլիսում պատգամավորների միջև ամենախիստ բանավեճերից մեկը տեղի է ունեցել 2025 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Թենզիլա Ռուստամխանլիի և Սիյավուշ Նովրուզովի միջև։
Թենզիլա Ռուստամխանլին հոկտեմբերի 18-ի՝ Անկախության վերականգնման օրվա առթիվ իր ելույթում նշել է, որ Հեյդար Ալիևի գլխավորությամբ 43 պատգամավոր քվեարկել է Ադրբեջանի անկախության վերականգնման օգտին։
Սիյավուշ Նովրուզովը բողոքել է իր գործընկերոջը՝ հիշեցնելով, որ անկախության վերականգնման օգտին քվեարկել է 271 պատգամավոր, իսկ 43 պատգամավոր դեմ է արտահայտվել 1991 թվականի մարտին ԽՍՀՄ-ի պահպանման վերաբերյալ հանրաքվեի անցկացմանը։
“Անկախությունը այլ բան է, հանրաքվեի դեմ քվեարկությունը՝ այլ։ Պատմությունը չկեղծենք”։
Թենզիլա Ռուստամխանլին այս խոսքերը ընդունել է որպես իրեն “կեղծարար” անվանելու փորձ և կրկին խոսք է խնդրել։ Նա իր ելույթում պարզաբանել է, որ նկատի ունի հենց 1991 թվականի մարտի 7-ին տեղի ունեցած նիստը և ԽՍՀՄ-ի պահպանման վերաբերյալ հանրաքվեին դեմ արտահայտված 43 պատգամավորներին։
Պատգամավորը իր պատասխանը չի ավարտել դրանով՝ վեճը տեղափոխելով այդ օրերի հիմնական քաղաքական օրակարգ՝ Ռամիզ Մեհդիևի հարցը։
“Շատ կցանկանայի, որ Սիյավուշ Նովրուզովը 10 տարի առաջ խոսեր Ռամիզ Մեհդիևի դեմ և պատմություն գրեր”։
Դրանից հետո Սիյավուշ Նովրուզովը կրկին խոսք խնդրեց, սակայն Միլի Մեջլիսի նախագահ Սահիբա Գաֆարովան թեման լիագումար նիստում շարունակելը ճիշտ չհամարեց և դադարեցրեց վեճը։
Այսպիսով, պատմական ամսաթվերի և քվեարկությունների մասին ուղղումից սկսված երկխոսությունը կարճ ժամանակում վերածվեց փոխադարձ մեղադրանքների և քաղաքական բանավեճի, որը հասավ մինչև Ռամիզ Մեհդիևի անունը։ Այս դեպքը VII գումարման խորհրդարանում երկու պատգամավորների միջև տեղի ունեցած ամենաբաց և հիշարժան բանավեճերից մեկն էր։
Արհեստական բանականությունն առաջին անգամ դարձավ օրենքների թեմա
2026 թվականին Միլի Մեջլիսի օրենսդրական օրակարգում ընդգրկվել են նոր թեմաներ, ինչպիսիք են արհեստական բանականությունը, սոցիալական հարթակները, կիբերանվտանգությունը և երեխաների պաշտպանությունը թվային միջավայրում։
Ընդունված փոփոխությունների համաձայն՝ արհեստական բանականության միջոցով ստեղծված և հանրությանը ներկայացված նյութերի տարածումը առանց համապատասխան նշումների առաջացնում է վարչական պատասխանատվություն։ Միաժամանակ, փոփոխություններ են կատարվել քրեական օրենսդրության մեջ՝ կապված կործանարար արհեստական բանականության և ծրագրային ապահովման օգտագործման հետ։
Ընդունվել են նաև օրենքներ՝ կապված սոցիալական հարթակներում երեխաներին վնասակար տեղեկատվությունից պաշտպանելու, անվտանգ թվային միջավայր ստեղծելու և պետական վերահսկողության իրավական մեխանիզմները սահմանելու հետ։
Հաշվիչ պալատի զեկույցը՝ 36 միջոցառման թերություններ
Խորհրդարանական վերահսկողության տեսանկյունից ամենալուրջ քննարկումներից մեկը եղել է Հաշվիչ պալատի 2025 թվականի զեկույցի շուրջ։
Զեկույցում նշվել է, որ 48 վերահսկողական միջոցառումներից 36-ում հայտնաբերվել են թերություններ՝ կապված բյուջետային միջոցների և պետական գույքի կառավարման հետ։ Աուդիտների ընդգրկած պետական բյուջեի միջոցների գումարը կազմել է մոտ 6,7 միլիարդ մանաթ։
Քննարկումների ժամանակ Վուգար Բայրամովը, Ալի Մասիմլին, Ռազի Նուրուլլաևը, Գուդրատ Հասանգուլիևը և այլ պատգամավորներ հարցեր են բարձրացրել պետական միջոցների արդյունավետության, գնումների և հաշվետվողականության վերաբերյալ։
500-ից ավելի պատվիրակ Բաքվում
2026 թվականի ամենամեծ միջազգային խորհրդարանական միջոցառումը եղել է Իսլամական համագործակցության կազմակերպության անդամ պետությունների Խորհրդարանական միության 20-րդ կոնֆերանսը։
Հունիսի 22-25-ը Բաքվում անցկացված միջոցառմանը մասնակցել է 43 երկրից և 11 միջազգային կազմակերպությունից 54 պատվիրակություն, ընդհանուր առմամբ՝ ավելի քան 500 մասնակից։ Կոնֆերանսի ավարտին ընդունվել է Բաքվի հռչակագիրը, և կազմակերպության նախագահությունը ստանձնել է Ադրբեջանի Միլի Մեջլիսը։
Սահիբա Գաֆարովան միջոցառման շրջանակներում անցկացրել է 19 երկկողմ հանդիպում։ Այս հանդիպումը կարող է գնահատվել որպես Միլի Մեջլիսի վերջին երկու տարվա ամենամեծ միջազգային կազմակերպչական հաջողություններից մեկը։
Երկու տարվա ամենաքննարկված հարցազրույցները.
“Երբ Սաբիր բեյը ներս է մտնում, պետք է ոտքի կանգնել”
2025 թվականի մարտի 18-ին Modern.az-ում հրապարակված Թենզիլա Ռուստամխանլիի հետ լայնածավալ հարցազրույցը նույնպես եղել է այդ տարվա ամենաքննարկված պատգամավորական հարցազրույցներից մեկը։
Պատգամավորը, խոսելով իր ընտանեկան կյանքից, կատակով իր ամուսնուն՝ Ժողովրդական բանաստեղծ Սաբիր Ռուստամխանլիին անվանել է “Երկրի ամենահմայիչ մարդը”։ Նա հայտնել է, որ ժամանակին գտել է Սաբիր Ռուստամխանլիին ուղարկված սիրային նամակները, դրանք գիրք է դարձրել և նվիրել բանաստեղծին նրա 50-ամյակի առթիվ։
Հարցազրույցի այս հատվածը բազմաթիվ լրատվամիջոցների կողմից հրապարակվել է որպես առանձին նորություն։ Սակայն հիմնական քննարկումը միայն սիրային նամակների շուրջ չի եղել։
Թենզիլա Ռուստամխանլին ասել է, որ իր երեխաներին սովորեցրել է ոտքի կանգնել, երբ Սաբիր Ռուստամխանլին տուն է մտնում, վերցնել նրա բաճկոնը, պայուսակը և կոշիկները։ Պատգամավորը նաև նշել է, որ իր ամուսնուն անունով չի դիմում և որպես ստեղծագործող մարդ՝ նրան հեռու է պահում կենցաղային հոգսերից։
Այս մտքերը սոցիալական ցանցերում լայն քննարկումներ են առաջացրել ընտանիքում կնոջ և տղամարդու դերի վերաբերյալ։ Մի խումբը դա գնահատել է որպես ամուսնուն հարգելու և ավանդական ադրբեջանական ընտանեկան մոդելի օրինակ։ Մյուսները նշել են, որ նման հարաբերությունները խրախուսում են պատրիարքական ընտանեկան մոդելը։
Առանձին քննարկվել են նաև պատգամավորի այն մտքերը, որ ժամանակակից երիտասարդները չեն կարող սիրել նախկին սերունդների պես, և որ սիրո էությունը փոխվել է։
VII գումարման խորհրդարանի ամենաքննարկված հարցազրույցներից մեկը Սայադ Արանը տվել է Modern.az-ին 2025 թվականի մայիսի 16-ին։
Պատգամավորը նշել է, որ անձնական մեքենա չունի, Միլի Մեջլիս է գնում 18 համարի ավտոբուսով, իսկ վերադառնալիս մետրոյի կայարան է գնում ոտքով։ Երբ հարցրել են, թե ինչու երկար տարիներ պատգամավոր, դիվանագետ և բարձրաստիճան պետական պաշտոնյա աշխատելուց հետո մեքենա չի գնել, Սայադ Արանը պատասխանել է, որ իր ստացած աշխատավարձը ծախսվում է ընտանեկան և բուժման ծախսերի վրա։
“Ենթադրենք, ես 5 հազար մանաթ աշխատավարձ եմ ստանում։ Ի՞նչ կարող եմ խնայել դրանից և մեքենա գնել”։
Հենց այս միտքն է դարձել հարցազրույցի ամենաքննարկված հատվածը։ Պատգամավորի այն հայտարարությունը, որ 5 հազար մանաթ աշխատավարձով չի կարող գումար կուտակել, սոցիալական ցանցերում և լրատվամիջոցներում համեմատվել է քաղաքացիների միջին աշխատավարձի, կենսաթոշակների և կենսապահովման ծախսերի հետ։ Տնտեսագետները և սոցիալական ցանցերի օգտատերերը քննադատել են նրա հայտարարությունը։
Հարցազրույցում ևս մեկ ռեզոնանսային միտք հնչել է Իմիշլիի սոցիալական վիճակի վերաբերյալ։ Սայադ Արանը որոշ մարդկանց վատ կյանքը կապել է նրանց ծուլության հետ՝ ասելով, որ ազատ շուկայական տնտեսությունում կան հնարավորություններ աշխատելու և եկամուտ ստանալու համար։ Այս խոսքերը նույնպես վեճ են առաջացրել աղքատության և գործազրկության պատճառների շուրջ։
