26 iyun 2017, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - MEDİA - “Mirzə Cəlil demişdi ki, icazə verin jurnalı erməni dilində çıxarım” - 111 yaşlı “Molla Nəsrəddin”
“Mirzə Cəlil demişdi ki, icazə verin jurnalı erməni dilində çıxarım” - 111 yaşlı “Molla Nəsrəddin”
07.04.2017, 13:48

Aprelin 7-si Azərbaycan jurnalistika və publisistikasının mühüm səhifəsi olan “Molla Nəsrəddin” jurnalının ildönümüdür. “Molla Nəsrəddin” XX əsrin əvvəllərindən ta bu günədək Azərbaycana xidmət etməkdədir. Amma istər fəaliyyət göstərdiyi ilk illərdə, istər sovet dönəmində, istərsə də müasir dövrdə jurnal barəsində fikirlər birmənalı olmayıb. Bəziləri bu nəşri ictimai bəlaların sərt və ədalətli tənqidçisi sayıb. Digər tərəf  “Molla Nəsrəddin”in tənqidində ifratçılıq və qərəzlilik görüb. Üçüncü qisim isə  jurnalı sona qədər öz məsləyinə sadiq qalmamaqda, əsas qayəsindən, ideyasından sapmaqda günahlandırıb.


Bu gün 111 yaşı tamam olan jurnal haqqında üçüncü tərəfin iddiaları ildən-ilə daha da artır. Həqiqətənmi, “Molla Nəsrəddin”  “sizi deyib gəlmişəm, ey mənim müsəlman qardaşlarım” xəttinə sadiq qalmadı?


Yazıçı-publisist, araşdırmaçı Mehriban Vəzir Modern.az saytına açıqlamasında Mirzə Cəlilin məcburi şəkildə müəyyən güzəştlərə getdiyini desə də, heç zaman əsas hədəflərindən yayınmadığını, yolundan sarpmadığını vurğulayıb:

 

““Molla Nəsrəddin”dən danışarkən, mütləq Mirzə Cəlillə yanaşı, Ömər Faiq Nemanzadənin da adı çəkilməlidir. Onlar yaxın silahdaş olublar və jurnalın ərsəyə gəlməsində ən azı Mirzə Cəlil qədər Ömər Faiqin də xidmətləri var.  Bu çətin işə, missiyaya birlikdə başlayıb, xeyli maneə, çətinliklərdən keçiblər. Amma jurnalın mövcud olduğu 25 ili xarakterizə etmək istəsək, deməliyik ki, “Molla Nəsrəddin”in üzərində dəfələrlə böyük dövlətlərin - Osmanlı, İran və Çar Rusiyasının təzyiqləri olub. Jurnal Çar Rusiyasını çox tənqid edə bilmirdi, çünki necə də olmasa, boğazı əllərində idi. Amma İranla bağlı tənqidi yazılar çox yazırdı. Oradan da öz növbəsində jurnala təzyiqlər edilirdi. İran hökumətindən Rusiya hökumətinə jurnalın bağlanması ilə əlaqəli müraciətlər olunurdu.  Satışına həm Rusiya, həm Osmanlı, həm də İran ərazisində qadağalar qoyulurdu. Sovet hakimiyyəti qurulandan sonra 1920-ci ildə Mirzə Cəlil Həmidə xanımla birlikdə İrana getməyə məcbur oldu. Bilirsiniz ki, o ərəfədə sovet ordusu Gəncədən Qarabağa qədər kəndlərə bir-bir hücum edirdi. Mirzə Cəlil də ailəsi ilə birlikdə o zaman Qarabağın Kəhrizli kəndində yaşayırdı. Arazı adlayıb, İrana keçdilər.  Ondan sonra “Molla Nəsrəddin”i Təbrizdə çıxarmağa başladılar. Təbrizdəki ilk nömrədən sonra jurnalın çapına qadağa qoyuldu. Ondan sonra əsnaf, xalq kütləsi ayağa qalxıb etiraz etdilər. Ziyalılar da bu etiraza qoşulmuşdu.  Jurnal ondan sonra yenə də çapına davam etdi. Bütün bu hadisələr zamanı Mirzə Cəlil müəyyən güzəştlərə getməyə məcbur olurdu, çünki jurnal yaşamalıydı.

Sizə maraqlı bir epizodu deyim: deməli, İran hökuməti təklif etmişdi ki, jurnal farsca çıxsın. Çünki o zaman İranda türk dilində jurnal çıxmırdı, amma erməni dilində yayımlanan çap məhsulu var idi. Mirzə Cəlil o zaman valiyə deyir ki, “mən farsca bilmirəm, amma ermənicəni yaxşı bilirəm. İcazə verin, bu jurnalı erməni dilində çıxarım”.
Bu təbii ki, sarkazm, Mirzə Cəlil tərəfindən ustalıqla deyilən ironiya idi. İranda erməni dilində çıxan mətbuata ustalıqla işarə idi. Ondan sonra qarşılıqlı anlaşma yarandı. Həm onlar, həm də Mirzə Cəlil güzəştə getdi. Məsələn, onlar təklif etmişdilər ki, jurnalın üz qabığı, baş məqaləsi farsca, yerdə qalan hissəsi isə türkcə  çıxsın. Mirzə Cəlil bunda güzəştə getmişdi.

Ümumiyyətlə, o, çalışmaq, jurnalı yaşatmaq üçün müəyyən güzəştlərə getməyə məcbur idi. Bunu qətiyyən jurnalın məsləyindən sapma kimi dəyərləndirmək olmaz. Çünki qarşısında Osmanlı, İran, Rusiya kimi nəhəng imperiyalar dayanmışdı. Hamısı da bütün gücü ilə jurnalın üstünə gəlirdi. İstər-istəməz ağlı başında olan adam bir addım geri gedirdi ki, işini aşıra bilsin. Mirzə Cəlil də bu cür edirdi.

Amma daha sonra Nəriman Nərimanov onu Təbrizdən Bakıya geri çağırdı. Həmidə xanım qayıtmaq istəməsə də, Mirzə Cəlil o təklifə razı oldu. Məcburən, bütün ailə Bakıya qayıtdı. Amma qayıtdıqdan sonra nə vəd olunmuşdusa, heç biri - nə azad söz, nə normal yaşam şəraiti - bunlar olmadı. Hamısının üzərindən qara xətt çəkildi. Ailə tamamilə acınacaqlı duruma düşdü. Mirzə Cəlilə heç imkan vermədilər ki, işləsin, jurnalda nəyisə tənqid eləsin. Molla Nəsrəddinin gücü də tənqiddədir. Vəziyyət bu cür davam etdikcə, Mirzə Cəlil 1922-ci ildə baş redaktorluqdan imtina etdi. Evdə də giley edirdi ki, o, bu cür işləyə bilməz, onu işləməyə qoymurlar. Sonda da bilirsiniz ki, necə çətin şəraitdə dünyasını dəyişib”.

Fikrimizin qısa xülasəsini çıxarsaq, deyə bilərik ki, bəli, Mirzə Cəlil müəyyən məsələlərdə güzəştə gedib. Amma bunlar qətiyyən jurnalın yolundan sarpmasına səbəb olmayıb”.


E.Nazimoğlu

 


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
26.06.2017, 14:00

Heydər Əliyev Mərkəzinin parkında şahmat turniri keçirilib

26.06.2017, 13:43

Xalq artisti Qəndab Quliyeva vəfat etdi

26.06.2017, 13:21

Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyi Fəxri və Şəhidlər xiyabanlarını ziyarət edib

26.06.2017, 13:06

Bakıda yolu keçən piyadanı maşın vurdu

26.06.2017, 12:29

Sabahın hava PROQNOZU: - 38° isti

26.06.2017, 11:55

“Mercedes" ana-balanı vurdu - ana yaralandı, qızı öldü

26.06.2017, 11:33

Bu gün Silahlı Qüvvələrdə “Açıq qapı” günü keçirilir

26.06.2017, 11:17

Gənc şair: “Populyar müğənnilər, TV-lər istedalı gənclərə haqsızlıq edirlər”

26.06.2017, 11:12

Qəndab Quliyevanın ölüm xəbəri yayıldı - Həkim TƏKZİB ETDİ

26.06.2017, 11:07

16 məzun buraxılış imtahanlarından qovuldu

26.06.2017, 10:28

Azərbaycanda telefon dəbi “ölüb” - SƏBƏBLƏR

26.06.2017, 10:13

Milli Məclis bu hakimləri vəzifədən azad edəcək - SİYAHI

26.06.2017, 10:07

"Bəzi dövlətlər Azərbaycanda dini qarışıqlıq salmaq istəyirlər"

26.06.2017, 10:05

Şəhid ailələri, Qarabağ əlilləri üçün sonuncu iftar süfrəsi açılıb

26.06.2017, 10:03

Ordumuzun ilk Qərargah rəisi: “Fəxr edirəm ki, müsəlman ordusunun generalı kimi güllələnirəm”

26.06.2017, 09:53

Azərbaycan məscidlərində bayram namazı qılındı

26.06.2017, 09:47

Ermənistan cəbhədə təxribatı davam etdirir

26.06.2017, 09:43

Deputat “Aprel döyüşləri”nin iştirakçıları və şəhid ailələri ilə görüşdü

26.06.2017, 09:36

İmişlidə bir nəfər Araz çayında itkin düşüb

26.06.2017, 09:33

Göyətəsində 150 turist olan qayıq batdı: 6 nəfər boğuldu, 31 nəfər itkin düşdü

26.06.2017, 09:12

Ramazan qara bayram deyil, ağ bayramdır

26.06.2017, 09:02

Pakistanda partlayış - ölənlərin sayı 152-yə çatdı - YENİLƏNİB-2

26.06.2017, 00:44

Azərbaycan Ramazan bayramını qeyd edir  

26.06.2017, 00:32

MÜDAFİƏ NAZİRLƏRİMİZ -  Xosrov bəy Sultanovdan Zakir Həsənovadək...  

25.06.2017, 23:35

99 il öncə yaradılan MİLLİ ORDU  

25.06.2017, 23:02

Azərbaycanın ilk hərbi naziri - Qarabağın general-qubernatoru

25.06.2017, 22:31

Arif Quliyev: “Bir oğlum vaxtsız vəfat edi, o biri oğlum da əlil oldu”

25.06.2017, 22:18

İraqlı turist Bakıda öldü

25.06.2017, 22:06

Akademik Ziyad Səmədzadənin 77 yaşı tamam olub

25.06.2017, 21:41

Azərbaycan Qran-Prisinin qalibi: "Bakı trasını çox bəyənirəm”.

25.06.2017, 21:26

Konfederasiyalar Kuboku: bütün yarımfinalçılar məlum oldu  

25.06.2017, 21:14

Məqsədli öpüşlər... - BUSƏLƏRİN MƏNASI  

25.06.2017, 21:07

Almaniya hökuməti Ərdoğanın mühafizəçilərinə qadağa qoydu  

25.06.2017, 20:46

Çimərliklərdə xilasedicilərin işi artıb - boğulanlar xilas edilib  

25.06.2017, 20:30

Cocuq Mərcanlıda 1 ədəd tank əleyhinə raket tapıldı

ARXİV
SORĞU
Qeyri-sabit hava şəraiti sizə necə təsir edir?
- İstilərdən canımız qurtarıb(9.43%)
- Dənizə gedə bilmirik(20.7%)
- Səhhətimizə mənfi təsir edir(18.8%)
- Əhvalım xoşallanır(9.43%)
- Məhsul qıtlığı yaranır(15.0%)
- Təsərrüfatıma ziyan dəyir(3.77%)
Yağış, dolu ruzi-bıərəkətdir(22.6%)