28 aprel 2017, Cümə
Ana Səhifə - MEDİA - “Mirzə Cəlil demişdi ki, icazə verin jurnalı erməni dilində çıxarım” - 111 yaşlı “Molla Nəsrəddin”
“Mirzə Cəlil demişdi ki, icazə verin jurnalı erməni dilində çıxarım” - 111 yaşlı “Molla Nəsrəddin”
07.04.2017, 13:48

Aprelin 7-si Azərbaycan jurnalistika və publisistikasının mühüm səhifəsi olan “Molla Nəsrəddin” jurnalının ildönümüdür. “Molla Nəsrəddin” XX əsrin əvvəllərindən ta bu günədək Azərbaycana xidmət etməkdədir. Amma istər fəaliyyət göstərdiyi ilk illərdə, istər sovet dönəmində, istərsə də müasir dövrdə jurnal barəsində fikirlər birmənalı olmayıb. Bəziləri bu nəşri ictimai bəlaların sərt və ədalətli tənqidçisi sayıb. Digər tərəf  “Molla Nəsrəddin”in tənqidində ifratçılıq və qərəzlilik görüb. Üçüncü qisim isə  jurnalı sona qədər öz məsləyinə sadiq qalmamaqda, əsas qayəsindən, ideyasından sapmaqda günahlandırıb.


Bu gün 111 yaşı tamam olan jurnal haqqında üçüncü tərəfin iddiaları ildən-ilə daha da artır. Həqiqətənmi, “Molla Nəsrəddin”  “sizi deyib gəlmişəm, ey mənim müsəlman qardaşlarım” xəttinə sadiq qalmadı?


Yazıçı-publisist, araşdırmaçı Mehriban Vəzir Modern.az saytına açıqlamasında Mirzə Cəlilin məcburi şəkildə müəyyən güzəştlərə getdiyini desə də, heç zaman əsas hədəflərindən yayınmadığını, yolundan sarpmadığını vurğulayıb:

 

““Molla Nəsrəddin”dən danışarkən, mütləq Mirzə Cəlillə yanaşı, Ömər Faiq Nemanzadənin da adı çəkilməlidir. Onlar yaxın silahdaş olublar və jurnalın ərsəyə gəlməsində ən azı Mirzə Cəlil qədər Ömər Faiqin də xidmətləri var.  Bu çətin işə, missiyaya birlikdə başlayıb, xeyli maneə, çətinliklərdən keçiblər. Amma jurnalın mövcud olduğu 25 ili xarakterizə etmək istəsək, deməliyik ki, “Molla Nəsrəddin”in üzərində dəfələrlə böyük dövlətlərin - Osmanlı, İran və Çar Rusiyasının təzyiqləri olub. Jurnal Çar Rusiyasını çox tənqid edə bilmirdi, çünki necə də olmasa, boğazı əllərində idi. Amma İranla bağlı tənqidi yazılar çox yazırdı. Oradan da öz növbəsində jurnala təzyiqlər edilirdi. İran hökumətindən Rusiya hökumətinə jurnalın bağlanması ilə əlaqəli müraciətlər olunurdu.  Satışına həm Rusiya, həm Osmanlı, həm də İran ərazisində qadağalar qoyulurdu. Sovet hakimiyyəti qurulandan sonra 1920-ci ildə Mirzə Cəlil Həmidə xanımla birlikdə İrana getməyə məcbur oldu. Bilirsiniz ki, o ərəfədə sovet ordusu Gəncədən Qarabağa qədər kəndlərə bir-bir hücum edirdi. Mirzə Cəlil də ailəsi ilə birlikdə o zaman Qarabağın Kəhrizli kəndində yaşayırdı. Arazı adlayıb, İrana keçdilər.  Ondan sonra “Molla Nəsrəddin”i Təbrizdə çıxarmağa başladılar. Təbrizdəki ilk nömrədən sonra jurnalın çapına qadağa qoyuldu. Ondan sonra əsnaf, xalq kütləsi ayağa qalxıb etiraz etdilər. Ziyalılar da bu etiraza qoşulmuşdu.  Jurnal ondan sonra yenə də çapına davam etdi. Bütün bu hadisələr zamanı Mirzə Cəlil müəyyən güzəştlərə getməyə məcbur olurdu, çünki jurnal yaşamalıydı.

Sizə maraqlı bir epizodu deyim: deməli, İran hökuməti təklif etmişdi ki, jurnal farsca çıxsın. Çünki o zaman İranda türk dilində jurnal çıxmırdı, amma erməni dilində yayımlanan çap məhsulu var idi. Mirzə Cəlil o zaman valiyə deyir ki, “mən farsca bilmirəm, amma ermənicəni yaxşı bilirəm. İcazə verin, bu jurnalı erməni dilində çıxarım”.
Bu təbii ki, sarkazm, Mirzə Cəlil tərəfindən ustalıqla deyilən ironiya idi. İranda erməni dilində çıxan mətbuata ustalıqla işarə idi. Ondan sonra qarşılıqlı anlaşma yarandı. Həm onlar, həm də Mirzə Cəlil güzəştə getdi. Məsələn, onlar təklif etmişdilər ki, jurnalın üz qabığı, baş məqaləsi farsca, yerdə qalan hissəsi isə türkcə  çıxsın. Mirzə Cəlil bunda güzəştə getmişdi.

Ümumiyyətlə, o, çalışmaq, jurnalı yaşatmaq üçün müəyyən güzəştlərə getməyə məcbur idi. Bunu qətiyyən jurnalın məsləyindən sapma kimi dəyərləndirmək olmaz. Çünki qarşısında Osmanlı, İran, Rusiya kimi nəhəng imperiyalar dayanmışdı. Hamısı da bütün gücü ilə jurnalın üstünə gəlirdi. İstər-istəməz ağlı başında olan adam bir addım geri gedirdi ki, işini aşıra bilsin. Mirzə Cəlil də bu cür edirdi.

Amma daha sonra Nəriman Nərimanov onu Təbrizdən Bakıya geri çağırdı. Həmidə xanım qayıtmaq istəməsə də, Mirzə Cəlil o təklifə razı oldu. Məcburən, bütün ailə Bakıya qayıtdı. Amma qayıtdıqdan sonra nə vəd olunmuşdusa, heç biri - nə azad söz, nə normal yaşam şəraiti - bunlar olmadı. Hamısının üzərindən qara xətt çəkildi. Ailə tamamilə acınacaqlı duruma düşdü. Mirzə Cəlilə heç imkan vermədilər ki, işləsin, jurnalda nəyisə tənqid eləsin. Molla Nəsrəddinin gücü də tənqiddədir. Vəziyyət bu cür davam etdikcə, Mirzə Cəlil 1922-ci ildə baş redaktorluqdan imtina etdi. Evdə də giley edirdi ki, o, bu cür işləyə bilməz, onu işləməyə qoymurlar. Sonda da bilirsiniz ki, necə çətin şəraitdə dünyasını dəyişib”.

Fikrimizin qısa xülasəsini çıxarsaq, deyə bilərik ki, bəli, Mirzə Cəlil müəyyən məsələlərdə güzəştə gedib. Amma bunlar qətiyyən jurnalın yolundan sarpmasına səbəb olmayıb”.


E.Nazimoğlu

 


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
28.04.2017, 15:48

XİN-dən Məmmədyarov-Lavrov-Nalbandyan görüşü haqda AÇIQLAMA  

28.04.2017, 15:33

At əti satmaq istəyən daha bir nəfər tutuldu

28.04.2017, 15:24

Zərərçəkmiş: "MTN-də məndən 300 min dollar aldılar"

28.04.2017, 15:20

Vilayət Eyvazov Dağıstanda nazirlərlə görüşdü

28.04.2017, 14:58

Azərbaycanın nazlı komandası - Futbolçu qızların məşqindən REPORTAJ

28.04.2017, 14:44

Rusiya, Azərbaycan və Ermənistanın Qarabağ görüşü başa çatıb - BƏYANAT

28.04.2017, 14:39

Yanukoviçdən müsadirə olunmuş pullar Ukrayna ordusuna sərf olunacaq

28.04.2017, 14:34

Şuşada konsert verən musiqiçilər “qara siyahı”ya salınacaq

28.04.2017, 14:21

UNEC-də Zərifə Əliyeva yad edildi

28.04.2017, 14:00

Sosial mənzil almaq üçün sənədlərin siyahısı müəyyənləşdi

28.04.2017, 13:57

“Milyonerlər məhəlləsi”ndə toy

28.04.2017, 13:13

Baş katib Savitskinin AŞPA-da gizli kəşfiyyat xidməti

28.04.2017, 13:13

Özünü ölümə atıb əsgərlərini xilas edən komandir - “Aprel şəhidi” Elnur Əliyevin həyat yolu - FOTOLAR

28.04.2017, 13:09

AŞPA sədrinə təşkilatın adından danışmaq qadağan olundu

28.04.2017, 13:08

Deputatlardan TƏNDİQ: "İnsaflı yanaşma olmalıdır"

28.04.2017, 13:03

“Pul qıtlığı yaranıb”

28.04.2017, 13:00

Polis olmaq istəyən jurnalistlərin NƏZƏRİNƏ

28.04.2017, 12:57

Qalmaqallı qanun layihəsi dəyişdirildi

28.04.2017, 12:49

Sabah hava necə olacaq?

28.04.2017, 12:45

May ayının hava PROQNOZU

28.04.2017, 12:38

İslam Oyunlarında xarici vətəndaşlar rabitə xidmətindən rahat istifadə edəcək

28.04.2017, 12:28

Bakıdakı islamiadada  247 “London Taxi”si qonaqlara xidmət göstərəcək

28.04.2017, 12:27

Ağır atletika üzrə ölkə birinciliyi keçirilir

28.04.2017, 12:19

İlham Əliyev Sumqayıtda zavod tikintisi ilə tanış oldu - YENİLƏNİB

28.04.2017, 12:17

Qarabağda daha bir erməni hərbçi məhv edildi

28.04.2017, 12:13

Ermənilər Azərbaycan mövqelərinə zenit raketi atdılar - FOTOLAR

28.04.2017, 12:12

BDU-da “Mirzə Ələkbər Sabirin sənət dünyası” adlı kitabının təqdimat mərasimi keçirilib

28.04.2017, 12:06

Xarici musiqiçilər Şuşada konsert verdilər - FOTOLAR

28.04.2017, 12:01

Şəhid polkovnikin xanımı mediadan narazılıq etdi: “Heç bir vəzifəyə təyinat almamışam”

28.04.2017, 11:57

Hacı İbrahimin milyonluq maşını satışa çıxarıldı - Kreditdə imiş

28.04.2017, 11:53

Senatorun qızı: “Obama çirkin kapitalistdir”

28.04.2017, 11:50

“Fərqli ölkə, fərqli mühit, fərqli insanlar…”

28.04.2017, 11:48

Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyindən Zaxarovaya CAVAB

28.04.2017, 11:35

Elmar Məmmədyarovla macar həmkarı məktublaşdı

28.04.2017, 11:14

QHT-lərin ödəniş problemi: Maliyyə Bazarına Nəzarət Palatasından AÇIQLAMA

ARXİV