22 aprel 2018, Bazar
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - "Mixaylo kimi bir insan" - Almanların arasındakı lənkəranlı kim olub? - Bir gəncin acı TALEYİ
"Mixaylo kimi bir insan" - Almanların arasındakı lənkəranlı kim olub? - Bir gəncin acı TALEYİ +
12.06.2017, 15:40

İşlədiyim idarənin dəhlizində nurani, gülərüz ağsaqqal bir insan dayanmışdı. Ona yaxınlaşaraq necə kömək edə biləcəyimi soruşdum və o, mənə 1945-ci ildə Polşada dünyasını dəyişən qardaşını axtardığını, Polşa səfirliyinə getdiyini, oradan da Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyətinin Axtarış şöbəsinə yönləndirildiyini bildirdi. Birlikdə Axtarış şöbəsinə getdik və lazım olan məlumatları verdikdən sonra söhbət etməyə başladıq. Qardaşının ölümündən 20 gün əvvəl dama-dama dəftərin iki vərəqinə yazılan son məktubun əlyazmasını və müxtəlif millətlərdən olan 13 nəfərin, həmçinin də qardaşının Polşada dəfn olunduğu məzarlığın şəklini mənə göstərdi. Nakam arzuları qəlbində köçən bir gəncin xatirəyə dönmüş məzar daşının şəklini və son məktubu yazılmış solğun, saralmış bir kağız parçasını bu günə qədər qoruyub, ürəyinin üstündə gəzdirməsi məni çox kövrəltdi.

İlahi, bu bir qardaşın əbədi sevgisindən, ona olan sonsuz məhəbbətdən və bu günə qədər qoruduğu solmuş kağız parçasından, ümüd dolu həsrətdən təsirlənərək bu hadisəni qələmə almağı qərar verdim.

Amma, bunu necə edəcəyimi hələ də anlamayaraq, bir qədər də tərəddüd içində duyğulara qərq olurdum. Mən bunları Baloğlan müəllimlə söhbət edə-edə ürəyimdə fikirləşirdim ki, mütləq bu gün qəlbimdə olanları vərəqin üzərinə köçürərək, müəyyən qədər mənəvi rahatlıq tapacam... İnsan, ömür boyu mənəvi borcunu unutmamalıdır. 

 
Mərhumun qardaşı - Baloğlan müəllim, keçmiş Lenin adına Pedaqoji İnstitutunun fizika-riyaziyyat fakultəsini bitirmiş, doğulduğu Lənkəran şəhəri Gərmətük qəsəbəsindəki məktəbdə 52 il müəllim işləmişdi.


“İlk dəfə atamın ağladığını onda gördüm”


Baloğlan müəllimin xatirələrindən:


“Qardaşım İbadov Rəfiəli Məhərrəm oğlu 1922-ci ildə Lənkəran şəhəri, Gərmətük qəsəbəsində dünyaya gəlib və həmin qəsəbənin orta məktəbini bitirib. 1941-ci ildə müharibəyə gedib. Hara aparıldığı haqqında məlumatımız olmayıb. 1945-ci il aprel ayının 1-də atamla Poçta getdik ki, qardaşımdan gələn məktubu götürək. Atam məktubu götürən kimi öpdü və tez mənə tərəf uzadaraq dedi: “Al bu məktubu oxu, görək içində nə yazılıb”.
Mən də bu əlifbanı bilmədiyimi atama deyəndə, atam poçt işçisindən məktubu oxumağı xahiş etdi. İlk dəfə atamın ağladığını onda gördüm. Uşaq idim, bilmədim ki, sevincdən ağladı, ya kədərdən. Sonra getdik evə. Anam məktubu iyləyib sinəsinə tərəf sıxdı və xeyli ağladı.  Ümumilikdə ancaq hamımız sevincli idik ki, Rəfiəli sağdır. Bu hadisədən sonra 1970-ci ilə qədər Rəfiəli haqqında heç bir məlumat almadıq. 1970-ci ildə Moskvaya ünvanladığım məktubun cavabında yazılmışdı: “1922-ci il doğumlu İbadov Rəfiəli Məhərrəm oğlu Qızıl Orduda, 369-cu motoatıcı diviziya tərkibində 21.04.1945-ci ildə həlak olub”.
İlk dəfn olunduğu məkan isə Polşa, Şesinskiy küçəsi, Qarts şəhəri, şimal-qərbdən 2 km aralı, Vest Oder çayının qərb sahilindəki limanın estakadası göstərilmişdi.

Müharibədən sonra qardaşımdan heç bir xəbər gəlməməsi atama çox pis təsir etmişdi. Atam üç il sonra dünyasını dəyişdi”.

“Atam anamı vurmaq istəyəndə qaçıb qardaşımın arxasında gizləndi”


Baloğlan müəllimin xatirələri:


“Bir dəfə atam anamı vurmaq istəyirdi, tez anam qaçıb Rəfiəlinin arxasında gizləndi. Atam anama gülümsəyərək: özüvə yaxşı müdafiəçi tapmısan. Atam qardaşımı görəndə hər şeyi unudurdu. Ümumiyyətlə, biz evdə 9 uşaq olmuşuq. Dörd bacı, beş qardaş. Qardaşım ikinçi uşaq olsa da, qardaşların ən böyüyü idi. İnsanın ağlına onun ailəmizdə ilk oğlan uşağı olduğu üçün belə istəkli olduğu gəlir, amma bir şey danışım, bəlkə sizə onun niyə bu qədər istəkli olduğunu başa sala bilərəm. Bir dəfə rayonumuzda özündən razı bir briqadir bütün rayon qızlarının içində Rəfiəliyə sillə vurmuşdu. Rəfiəli 10-cu sinifdə oxumasına baxmayaraq, çox cüssəli və qorxmaz idi. Amma yenə də özündən böyük olduğu üçün briqadirə heç nə deməmişdi ki, birdən onun bu əməlindən atamın xoşu gəlməz. Gəlib olanları atama danışdı. Atam qardaşıma briqadirin ondan böyük olduğunu və bir böyük kimi onu vurmağa haqqı çatdığını dedi. Atamın sözü onun üçün bir Quran ayəsi idi. Atamın sözünə bu qədər həssascasına yanaşması və daim valideyinlərinin yolunu gözləməsi onu hamımızdan fərqləndirirdi. Ona görə də hamımızdan daha çox istənməyə layiq oğul idi.

Müharibə bitdikdən sonra sağ qalan azərbaycanlı əsirlər vətəninə qayıtdılar. Kəndimizdən üç nəfər aralarında bibimin həyat yoldaşı Əbdül, qonşumuz Əliheydər və kənd sakini Naib də qayıdanların arasında idi. Onların hər üçü Rəfiəlini görüb, onunla söhbət etmişdilər”.

Rəfiəlinin bibisinin həyat yoldaşı Əbdül Seyfullayevin xatirələrindən:


“Əsir düşdükdən bir müddət sonra almanlar məni əməkdaşlığa cəlb etdilər. Əsirlərin üzərində nəzarətçi təyin edildim. Bir dəfə yolun qırağında əynimdə alman hərbi uniforması ağaca söykənib fikrə dalmışdım. Birdən yaxınlığımda hündür boylu, idmançı cüssəli alman zabitləri gördüm. İçlərindən birinin istehzalı baxışlarla mənə baxdığını hiss etdim. Yaxınıma gələrək, dedi: “Əbdül, məni tanımırsan!?”. Üzünə diqqətlə baxan kimi onun Rəfiəli olduğunu gördüm. Ancaq üzündəki ifadədən hiss olunurdu ki, mənim alman uniformasında, əsirlərin üzərində nəzarətimdən çox acıqlıdır. Mən ona dedim ki, “Rəfiəli, mən heç kimə pislik etməmişəm, heç kimi incitməmişəm, sadəcə düşdüyüm vəziyyət məni buna məcbur etdi”.  Sonra o mənə dedi: “Əgər alman kəşfiyyatı səndən soruşsa ki, o, kim idi, sənə nə deyirdi? Deyərsən ki, almanca danışırdı, heç nə başa düşmədim”. Mən də “arxayın ol” dedim və Rəfiəli yoluna davam etdi. Bu, bizim sonuncu görüşümüz oldu”.

Təəssüflər olsun ki, bu hadisənin neçənci ildə baş verdiyini Rəfiəlinin qardaşı Baloğlan müəllim xatırlamır.

Qonşusu Əliheydər Zamanovun xatirələrindən: 


“Əsirlikdə olanda məni sahə təmizləməyə aparmışdılar. Yol qırağında otları təmizləyirdim, birdən aralıdan 10-15 alman zabitinin gəldiyini və aralarından birinin mənə tərəf diqqətlə baxdığını gördüm. Onlardan biri mənə tərəf gəlib, soruşdu: “Sən Əliheydər deyilsən?” Dedim ki, bəli. Ona tərəf baxmamağı və gördüyüm işə davam etməyimi söylədi. Sağ-soluna baxaraq, öz çantasından çıxartdığı bir buxanka çörək və bir bütöv kolbasanı yaxınlıqdakı kolluğa atdı. Sonra bunu xəlvət, imkan düşən kimi götürməyimi tapşırdı. Son sözü bu oldu: “Məni tanımırsan haaa!”. Mən də ona “arxayın ol”, dedim.
Həmin bu alman zabiti paltarındakı əsgər Rəfiəli idi. Bu dialoqumuzdan, hərəkətlərindən və danışığından bildim ki, o kəşfiyyatşı kimi hansısa məxfi tapşırığı yerinə yetirir. Əsirlikdə saçımı-saqqalımı bit basmış və uzanmış, aclıqdan çox pis vəziyyətə düşmüşdüm. Təəccüblüsü bu idi ki, məni necə gördü, necə diqqət etdi, necə tanıdı. O andan sonra bir dəfə də olsun nə onu gördüm, nə də ki, haqqında bir söz eşitdim”.

Kənd sakini Naibin xatirələri:


Baloğlan müəllimin dediyinə görə Naiblə Rəfiəli hansısa bir məntəqədə görüşüblər, bunların hər ikisi alman uniformasında olduğu üçün Rəfiəli başa düşüb ki, Naib almanlara işləyir, özünü elə göstərib ki, guya alman zabitidir və Naiblə çox danışmadan oradan uzaqlaşıb. Naib Rəfiəlinin alman zabiti paltarında gördüyü üçün elə bilib ki, o da almanlara işləyir və əsirlikdən qayıdan kimi rayonda Rəfiəlinin almanlarla işbirliyində olduğunu Baloğlan müəllimə söyləyib.

Əliheydər və Əbdülün danışdıqları xatirələrdən sonra Baloğlan müəllim başa düşüb ki, Rəfiəli almanlarla işbirliyi içərisində deyil, sadəcə almanların içərisində kəşfiyyatla məşğul olub. Öz təbilincə desək “Mixaylo kimi bir insan” olub.


Mən deyilənləri yazdıqca, bu insanda nə qədər cəsurluq, qorxmazlıq, Azərbaycançılıq eşqi, millət sevgisi, qohumcanlılıq hisslərini gördüm. Düşünün, bir insan düşmən ərazisində öz canı deyil, əsirlikdəki həmvətənlərinin, qohumlarının sağ olub-olmadığı axtarışında olub. Əsirlikdə olan qonşusu Əliheydər xatirlərində dediyi kimi özü də təəccüb edib ki, Rəfiəli onu necə tanıyıb?. Çünki əsirlikdə aclıqdan, baxımsızlıqdan tanınmaz vəziyyətdəymiş. Bu cür insanı ilk baxışdan tanımaq üçün gərək diqqətlə o insanın üzünə baxasan. Əliheydər kimi minlərlə əsirlər olub həmən vaxt, bunların arasından öz tanıdıqlarını tapmaq təsadüf ola bilməz. Bu yalnız hər bir əsirə diqqətlə, yorulmadan baxmağı tələb edən məsələdir. İnanın ki, bu insan haqqında nə qədər müsbət fikirlər, qəlbinin, ruhiyyəsinin böyüklüyündən  yazsaq, yenə də az olar. 23 yaşlı qəhrəmanımızın öz əlləri ilə məktəbli dəftərinin vərəqinə karandaşla yazdığı “son məktub” sizin nəzərinizə çatdırmaq istəyirəm.


Əziz Oxucu!

Qəhrəmanımız haqqında Polşa Qızıl Xaç Cəmiyyətinin Axtarış şöbəsinə ünvanladığımız məktubdan ətraflı məlumat əldə edə bilsək sizin də diqqətinizə çatdıracağıq. Rəfiəlinin son məktubun məzmununu nəzərinizə çatdırırıq.

“Unudulmaz atam və anam, salam! Salamdan sonra sizin sağ və salamat olmağınızı arzu edirəm. Əgər məni soruşmaq istəsəniz, mən də sağ və salamatam. Baltik dənizinin ətrafında keşik çəkirik. Atam və anam, mən sizin üçün bərk darıxıram. Necə yaşayırsınız? Mənim üçün heç darıxmayın. Mən indi lap yaxşıyam. Yemək-içmək, hər nə istəsən var. Sağlıq olsa, dava da tezliklə qurtarar, salamatlıq olar.

Əziz atam və anam, mənə İbrahimxəlildən yazın, görüm haradadır? Ya da onun ünvanını göndərin. Sonra əmimdən, dayım İsaqdan yazın, görüm onlar necə yaşayırlar və harada olurlar? Xavərdən və onun uşaqlarından yazın, görüm necə yaşayırlar? Mənim hələlik vaxtım yoxdur ki, hamıya məktub yazam. Kəndin əhvalından mənə yazın, necə dolanırsınız? Əgər sağ qalsam, gələrəm. Əgər ki, ölsəm sizə məlumat verərlər ki, mən Rəfiəli Vətən yolunda həlak oldum. Tezliklə Berlini alarıq, Hitler faşizmini məhv edib azad olarıq. Bir də atam, mənə yaz ki, əmim Mərdi, Lütfi, dayım İsaq, Əbülqasım və Şükürdən kağız gəlir, ya yox? Xanımbacı necədir, oğlu İsaqa kağız yazırmı? Baloğlandan məktub gözləyirəm. Bir də bu illər ərzində tanış heç bir adam görməmişəm. Uzaqdan-uzağa hamınızın sağ əlini sıxıram və öpürəm. Bu qədər.

Cavab gözləyirəm. Hamıya məndən salam-dua.

Sizin oğlunuz: İbadov Rəfiəli”.

 

Emil Yavəroğlu
Qızıl qələm mükafatı laureatı
             


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Səudiyyə Ərəbistanında partlayış və atışma - kral təxliyyə edildi
22.04.2018, 00:01

Səudiyyə Ərəbistanında partlayış və atışma - kral təxliyyə edildi

Siyahını YSK-ya təqdim oludnu – Yaxşı Partiya seçkilərə qatılır
21.04.2018, 23:46

Siyahını YSK-ya təqdim oludnu – Yaxşı Partiya seçkilərə qatılır

Yeni təyin edilən nazirlər hansı tanınmışların övladıdır?
21.04.2018, 23:20

Yeni təyin edilən nazirlər hansı tanınmışların övladıdır?

Həmyerlimizlə xal itirən şahmat "hökmdarı" mətbuat konfransına gəlmədi
21.04.2018, 22:48

Həmyerlimizlə xal itirən şahmat "hökmdarı" mətbuat konfransına gəlmədi

Qarlı dərəyə düşmüş avtomobildəki 6 nəfər xilas edilib
21.04.2018, 22:43

Qarlı dərəyə düşmüş avtomobildəki 6 nəfər xilas edilib

Vəzifəsiz qalan Abid Şərifov danışdı: "Sədaqətlə xidmət edəcəm"
21.04.2018, 22:10

Vəzifəsiz qalan Abid Şərifov danışdı: "Sədaqətlə xidmət edəcəm"

Bakı-Moskva reysi ilə uçan təyyarə məcburi eniş etdi
21.04.2018, 21:58

Bakı-Moskva reysi ilə uçan təyyarə məcburi eniş etdi

Ermənistan prezidenti müxalifət lideri ilə görüşüb
21.04.2018, 21:50

Ermənistan prezidenti müxalifət lideri ilə görüşüb

Yeni Baş nazirin hökuməti - Təyinat olan və olmayan bütün VƏZİFƏLƏR
21.04.2018, 21:41

Yeni Baş nazirin hökuməti - Təyinat olan və olmayan bütün VƏZİFƏLƏR

Moskvada güclü qasırğa -  2  ölü, 17  yaralı
21.04.2018, 21:23

Moskvada güclü qasırğa -  2  ölü, 17  yaralı

Şimali Koreya bu gündən bütün nüvə sınaqlarını dayandırır
21.04.2018, 21:17

Şimali Koreya bu gündən bütün nüvə sınaqlarını dayandırır

Xərçəngin diaqnostikası üçün xüsusi mikroskopu hazırlandı
21.04.2018, 21:03

Xərçəngin diaqnostikası üçün xüsusi mikroskopu hazırlandı

Deputatların sayı azaldı - SƏBƏBLƏR
21.04.2018, 20:42

Deputatların sayı azaldı - SƏBƏBLƏR

Gənc nazirin uğurlu karyera yolu - DOSYE 
21.04.2018, 20:31

Gənc nazirin uğurlu karyera yolu - DOSYE 

Yeni nazirin 38 yaşı var - Bioqrafiya
21.04.2018, 20:18

Yeni nazirin 38 yaşı var - Bioqrafiya

Dmitri Medvedev yeni Baş nazir Novruz Məmmədovu təbrik etdi
21.04.2018, 20:07

Dmitri Medvedev yeni Baş nazir Novruz Məmmədovu təbrik etdi

Hacıbala Abutalıbov, İnam Kərimov və Samir Nuriyev vəzifəsindən azad EDİLDİ - SƏRƏNCAM
21.04.2018, 19:39

Hacıbala Abutalıbov, İnam Kərimov və Samir Nuriyev vəzifəsindən azad EDİLDİ - SƏRƏNCAM

Novruz Məmmədov şöbə müdiri vəzifəsindən azad olunub
21.04.2018, 18:50

Novruz Məmmədov şöbə müdiri vəzifəsindən azad olunub

Abutalıbov baş nazirin müavini oldu
21.04.2018, 18:10

Abutalıbov baş nazirin müavini oldu

Bəzi nazirlik və komitələrə rəhbər təyin olunmadı - ADLAR
21.04.2018, 17:55

Bəzi nazirlik və komitələrə rəhbər təyin olunmadı - ADLAR

Bu məmurlar vəzifəsini itirdi – Səlim Müslümov, Heydər Əsədov, Abid Şərifov, Əli Həsənov, Elçin Əfəndiyev, İsmət Abbasov...
21.04.2018, 17:44

Bu məmurlar vəzifəsini itirdi – Səlim Müslümov, Heydər Əsədov, Abid Şərifov, Əli Həsənov, Elçin Əfəndiyev, İsmət Abbasov...

Deputat “Dövlətqaçqınkom”un sədri oldu
21.04.2018, 17:36

Deputat “Dövlətqaçqınkom”un sədri oldu

İlham Əliyev sərəncam imzaladı – Nazirlər Kabinetinin yeni TƏRKİBİ – SİYAHI
21.04.2018, 17:29

İlham Əliyev sərəncam imzaladı – Nazirlər Kabinetinin yeni TƏRKİBİ – SİYAHI

Bu hallarda siyasi partiyalar bağlanacaq – qanuna DƏYİŞİKLİK
21.04.2018, 17:21

Bu hallarda siyasi partiyalar bağlanacaq – qanuna DƏYİŞİKLİK

Bakı məktəbliləri üçün robototexnika təlimləri başladı
21.04.2018, 17:18

Bakı məktəbliləri üçün robototexnika təlimləri başladı

İsmayıllıda paltaryuyan maşında narkotik gizlədən tutuldu
21.04.2018, 17:00

İsmayıllıda paltaryuyan maşında narkotik gizlədən tutuldu

Türkiyədə ağır yol qəzası – 18 nəfər yaralandı
21.04.2018, 16:30

Türkiyədə ağır yol qəzası – 18 nəfər yaralandı

Məhkəmə ANS-lə bağlı qərarını açıqladı
21.04.2018, 16:27

Məhkəmə ANS-lə bağlı qərarını açıqladı

Yerevanda terror hücumlarının qarşısı alındı
21.04.2018, 16:25

Yerevanda terror hücumlarının qarşısı alındı

Qəhrəman atanın qəhrəman oğlu
21.04.2018, 16:06

Qəhrəman atanın qəhrəman oğlu

Müstəqil Azərbaycanın baş nazirləri – SİYAHI
21.04.2018, 15:57

Müstəqil Azərbaycanın baş nazirləri – SİYAHI

Sarkisyan etirazçıların liderini danışıqlara çağırdı
21.04.2018, 15:52

Sarkisyan etirazçıların liderini danışıqlara çağırdı

Zahid Orucun hakimiyyətlə əlaqələri HAQDA: “Ona etibar var” 
21.04.2018, 15:42

Zahid Orucun hakimiyyətlə əlaqələri HAQDA: “Ona etibar var” 

Prezidentdən SƏRƏNCAM - Yeni baş nazir təyin edildi
21.04.2018, 15:06

Prezidentdən SƏRƏNCAM - Yeni baş nazir təyin edildi

ABŞ-da təhsil almaq istəyənlər üçün Bakıda sərgi təşkil olundu  
21.04.2018, 14:55

ABŞ-da təhsil almaq istəyənlər üçün Bakıda sərgi təşkil olundu  

ARXİV
SORĞU
Ali məktəblərə qəbul imtahanlarının qiymətlərinə necə baxırsınız?
İmtahan qiymətləri çox yüksəkdir(10.6%)
İmtahan qiymətləri normalıdr(6.38%)
İmtahan qiymətləri aşağıdır(0%)
Qiymətlər ləğv edilməli, imtahanlar pulsuz olmalıdır(72.3%)
İmtahan qiymətləri azaldılmalıdır(2.12%)
İmtahan qiymətləri artırılmalıdır(8.51%)