22 yanvar 2018, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - "Mixaylo kimi bir insan" - Almanların arasındakı lənkəranlı kim olub? - Bir gəncin acı TALEYİ
"Mixaylo kimi bir insan" - Almanların arasındakı lənkəranlı kim olub? - Bir gəncin acı TALEYİ +
12.06.2017, 15:40

İşlədiyim idarənin dəhlizində nurani, gülərüz ağsaqqal bir insan dayanmışdı. Ona yaxınlaşaraq necə kömək edə biləcəyimi soruşdum və o, mənə 1945-ci ildə Polşada dünyasını dəyişən qardaşını axtardığını, Polşa səfirliyinə getdiyini, oradan da Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyətinin Axtarış şöbəsinə yönləndirildiyini bildirdi. Birlikdə Axtarış şöbəsinə getdik və lazım olan məlumatları verdikdən sonra söhbət etməyə başladıq. Qardaşının ölümündən 20 gün əvvəl dama-dama dəftərin iki vərəqinə yazılan son məktubun əlyazmasını və müxtəlif millətlərdən olan 13 nəfərin, həmçinin də qardaşının Polşada dəfn olunduğu məzarlığın şəklini mənə göstərdi. Nakam arzuları qəlbində köçən bir gəncin xatirəyə dönmüş məzar daşının şəklini və son məktubu yazılmış solğun, saralmış bir kağız parçasını bu günə qədər qoruyub, ürəyinin üstündə gəzdirməsi məni çox kövrəltdi.

İlahi, bu bir qardaşın əbədi sevgisindən, ona olan sonsuz məhəbbətdən və bu günə qədər qoruduğu solmuş kağız parçasından, ümüd dolu həsrətdən təsirlənərək bu hadisəni qələmə almağı qərar verdim.

Amma, bunu necə edəcəyimi hələ də anlamayaraq, bir qədər də tərəddüd içində duyğulara qərq olurdum. Mən bunları Baloğlan müəllimlə söhbət edə-edə ürəyimdə fikirləşirdim ki, mütləq bu gün qəlbimdə olanları vərəqin üzərinə köçürərək, müəyyən qədər mənəvi rahatlıq tapacam... İnsan, ömür boyu mənəvi borcunu unutmamalıdır. 

 
Mərhumun qardaşı - Baloğlan müəllim, keçmiş Lenin adına Pedaqoji İnstitutunun fizika-riyaziyyat fakultəsini bitirmiş, doğulduğu Lənkəran şəhəri Gərmətük qəsəbəsindəki məktəbdə 52 il müəllim işləmişdi.


“İlk dəfə atamın ağladığını onda gördüm”


Baloğlan müəllimin xatirələrindən:


“Qardaşım İbadov Rəfiəli Məhərrəm oğlu 1922-ci ildə Lənkəran şəhəri, Gərmətük qəsəbəsində dünyaya gəlib və həmin qəsəbənin orta məktəbini bitirib. 1941-ci ildə müharibəyə gedib. Hara aparıldığı haqqında məlumatımız olmayıb. 1945-ci il aprel ayının 1-də atamla Poçta getdik ki, qardaşımdan gələn məktubu götürək. Atam məktubu götürən kimi öpdü və tez mənə tərəf uzadaraq dedi: “Al bu məktubu oxu, görək içində nə yazılıb”.
Mən də bu əlifbanı bilmədiyimi atama deyəndə, atam poçt işçisindən məktubu oxumağı xahiş etdi. İlk dəfə atamın ağladığını onda gördüm. Uşaq idim, bilmədim ki, sevincdən ağladı, ya kədərdən. Sonra getdik evə. Anam məktubu iyləyib sinəsinə tərəf sıxdı və xeyli ağladı.  Ümumilikdə ancaq hamımız sevincli idik ki, Rəfiəli sağdır. Bu hadisədən sonra 1970-ci ilə qədər Rəfiəli haqqında heç bir məlumat almadıq. 1970-ci ildə Moskvaya ünvanladığım məktubun cavabında yazılmışdı: “1922-ci il doğumlu İbadov Rəfiəli Məhərrəm oğlu Qızıl Orduda, 369-cu motoatıcı diviziya tərkibində 21.04.1945-ci ildə həlak olub”.
İlk dəfn olunduğu məkan isə Polşa, Şesinskiy küçəsi, Qarts şəhəri, şimal-qərbdən 2 km aralı, Vest Oder çayının qərb sahilindəki limanın estakadası göstərilmişdi.

Müharibədən sonra qardaşımdan heç bir xəbər gəlməməsi atama çox pis təsir etmişdi. Atam üç il sonra dünyasını dəyişdi”.

“Atam anamı vurmaq istəyəndə qaçıb qardaşımın arxasında gizləndi”


Baloğlan müəllimin xatirələri:


“Bir dəfə atam anamı vurmaq istəyirdi, tez anam qaçıb Rəfiəlinin arxasında gizləndi. Atam anama gülümsəyərək: özüvə yaxşı müdafiəçi tapmısan. Atam qardaşımı görəndə hər şeyi unudurdu. Ümumiyyətlə, biz evdə 9 uşaq olmuşuq. Dörd bacı, beş qardaş. Qardaşım ikinçi uşaq olsa da, qardaşların ən böyüyü idi. İnsanın ağlına onun ailəmizdə ilk oğlan uşağı olduğu üçün belə istəkli olduğu gəlir, amma bir şey danışım, bəlkə sizə onun niyə bu qədər istəkli olduğunu başa sala bilərəm. Bir dəfə rayonumuzda özündən razı bir briqadir bütün rayon qızlarının içində Rəfiəliyə sillə vurmuşdu. Rəfiəli 10-cu sinifdə oxumasına baxmayaraq, çox cüssəli və qorxmaz idi. Amma yenə də özündən böyük olduğu üçün briqadirə heç nə deməmişdi ki, birdən onun bu əməlindən atamın xoşu gəlməz. Gəlib olanları atama danışdı. Atam qardaşıma briqadirin ondan böyük olduğunu və bir böyük kimi onu vurmağa haqqı çatdığını dedi. Atamın sözü onun üçün bir Quran ayəsi idi. Atamın sözünə bu qədər həssascasına yanaşması və daim valideyinlərinin yolunu gözləməsi onu hamımızdan fərqləndirirdi. Ona görə də hamımızdan daha çox istənməyə layiq oğul idi.

Müharibə bitdikdən sonra sağ qalan azərbaycanlı əsirlər vətəninə qayıtdılar. Kəndimizdən üç nəfər aralarında bibimin həyat yoldaşı Əbdül, qonşumuz Əliheydər və kənd sakini Naib də qayıdanların arasında idi. Onların hər üçü Rəfiəlini görüb, onunla söhbət etmişdilər”.

Rəfiəlinin bibisinin həyat yoldaşı Əbdül Seyfullayevin xatirələrindən:


“Əsir düşdükdən bir müddət sonra almanlar məni əməkdaşlığa cəlb etdilər. Əsirlərin üzərində nəzarətçi təyin edildim. Bir dəfə yolun qırağında əynimdə alman hərbi uniforması ağaca söykənib fikrə dalmışdım. Birdən yaxınlığımda hündür boylu, idmançı cüssəli alman zabitləri gördüm. İçlərindən birinin istehzalı baxışlarla mənə baxdığını hiss etdim. Yaxınıma gələrək, dedi: “Əbdül, məni tanımırsan!?”. Üzünə diqqətlə baxan kimi onun Rəfiəli olduğunu gördüm. Ancaq üzündəki ifadədən hiss olunurdu ki, mənim alman uniformasında, əsirlərin üzərində nəzarətimdən çox acıqlıdır. Mən ona dedim ki, “Rəfiəli, mən heç kimə pislik etməmişəm, heç kimi incitməmişəm, sadəcə düşdüyüm vəziyyət məni buna məcbur etdi”.  Sonra o mənə dedi: “Əgər alman kəşfiyyatı səndən soruşsa ki, o, kim idi, sənə nə deyirdi? Deyərsən ki, almanca danışırdı, heç nə başa düşmədim”. Mən də “arxayın ol” dedim və Rəfiəli yoluna davam etdi. Bu, bizim sonuncu görüşümüz oldu”.

Təəssüflər olsun ki, bu hadisənin neçənci ildə baş verdiyini Rəfiəlinin qardaşı Baloğlan müəllim xatırlamır.

Qonşusu Əliheydər Zamanovun xatirələrindən: 


“Əsirlikdə olanda məni sahə təmizləməyə aparmışdılar. Yol qırağında otları təmizləyirdim, birdən aralıdan 10-15 alman zabitinin gəldiyini və aralarından birinin mənə tərəf diqqətlə baxdığını gördüm. Onlardan biri mənə tərəf gəlib, soruşdu: “Sən Əliheydər deyilsən?” Dedim ki, bəli. Ona tərəf baxmamağı və gördüyüm işə davam etməyimi söylədi. Sağ-soluna baxaraq, öz çantasından çıxartdığı bir buxanka çörək və bir bütöv kolbasanı yaxınlıqdakı kolluğa atdı. Sonra bunu xəlvət, imkan düşən kimi götürməyimi tapşırdı. Son sözü bu oldu: “Məni tanımırsan haaa!”. Mən də ona “arxayın ol”, dedim.
Həmin bu alman zabiti paltarındakı əsgər Rəfiəli idi. Bu dialoqumuzdan, hərəkətlərindən və danışığından bildim ki, o kəşfiyyatşı kimi hansısa məxfi tapşırığı yerinə yetirir. Əsirlikdə saçımı-saqqalımı bit basmış və uzanmış, aclıqdan çox pis vəziyyətə düşmüşdüm. Təəccüblüsü bu idi ki, məni necə gördü, necə diqqət etdi, necə tanıdı. O andan sonra bir dəfə də olsun nə onu gördüm, nə də ki, haqqında bir söz eşitdim”.

Kənd sakini Naibin xatirələri:


Baloğlan müəllimin dediyinə görə Naiblə Rəfiəli hansısa bir məntəqədə görüşüblər, bunların hər ikisi alman uniformasında olduğu üçün Rəfiəli başa düşüb ki, Naib almanlara işləyir, özünü elə göstərib ki, guya alman zabitidir və Naiblə çox danışmadan oradan uzaqlaşıb. Naib Rəfiəlinin alman zabiti paltarında gördüyü üçün elə bilib ki, o da almanlara işləyir və əsirlikdən qayıdan kimi rayonda Rəfiəlinin almanlarla işbirliyində olduğunu Baloğlan müəllimə söyləyib.

Əliheydər və Əbdülün danışdıqları xatirələrdən sonra Baloğlan müəllim başa düşüb ki, Rəfiəli almanlarla işbirliyi içərisində deyil, sadəcə almanların içərisində kəşfiyyatla məşğul olub. Öz təbilincə desək “Mixaylo kimi bir insan” olub.


Mən deyilənləri yazdıqca, bu insanda nə qədər cəsurluq, qorxmazlıq, Azərbaycançılıq eşqi, millət sevgisi, qohumcanlılıq hisslərini gördüm. Düşünün, bir insan düşmən ərazisində öz canı deyil, əsirlikdəki həmvətənlərinin, qohumlarının sağ olub-olmadığı axtarışında olub. Əsirlikdə olan qonşusu Əliheydər xatirlərində dediyi kimi özü də təəccüb edib ki, Rəfiəli onu necə tanıyıb?. Çünki əsirlikdə aclıqdan, baxımsızlıqdan tanınmaz vəziyyətdəymiş. Bu cür insanı ilk baxışdan tanımaq üçün gərək diqqətlə o insanın üzünə baxasan. Əliheydər kimi minlərlə əsirlər olub həmən vaxt, bunların arasından öz tanıdıqlarını tapmaq təsadüf ola bilməz. Bu yalnız hər bir əsirə diqqətlə, yorulmadan baxmağı tələb edən məsələdir. İnanın ki, bu insan haqqında nə qədər müsbət fikirlər, qəlbinin, ruhiyyəsinin böyüklüyündən  yazsaq, yenə də az olar. 23 yaşlı qəhrəmanımızın öz əlləri ilə məktəbli dəftərinin vərəqinə karandaşla yazdığı “son məktub” sizin nəzərinizə çatdırmaq istəyirəm.


Əziz Oxucu!

Qəhrəmanımız haqqında Polşa Qızıl Xaç Cəmiyyətinin Axtarış şöbəsinə ünvanladığımız məktubdan ətraflı məlumat əldə edə bilsək sizin də diqqətinizə çatdıracağıq. Rəfiəlinin son məktubun məzmununu nəzərinizə çatdırırıq.

“Unudulmaz atam və anam, salam! Salamdan sonra sizin sağ və salamat olmağınızı arzu edirəm. Əgər məni soruşmaq istəsəniz, mən də sağ və salamatam. Baltik dənizinin ətrafında keşik çəkirik. Atam və anam, mən sizin üçün bərk darıxıram. Necə yaşayırsınız? Mənim üçün heç darıxmayın. Mən indi lap yaxşıyam. Yemək-içmək, hər nə istəsən var. Sağlıq olsa, dava da tezliklə qurtarar, salamatlıq olar.

Əziz atam və anam, mənə İbrahimxəlildən yazın, görüm haradadır? Ya da onun ünvanını göndərin. Sonra əmimdən, dayım İsaqdan yazın, görüm onlar necə yaşayırlar və harada olurlar? Xavərdən və onun uşaqlarından yazın, görüm necə yaşayırlar? Mənim hələlik vaxtım yoxdur ki, hamıya məktub yazam. Kəndin əhvalından mənə yazın, necə dolanırsınız? Əgər sağ qalsam, gələrəm. Əgər ki, ölsəm sizə məlumat verərlər ki, mən Rəfiəli Vətən yolunda həlak oldum. Tezliklə Berlini alarıq, Hitler faşizmini məhv edib azad olarıq. Bir də atam, mənə yaz ki, əmim Mərdi, Lütfi, dayım İsaq, Əbülqasım və Şükürdən kağız gəlir, ya yox? Xanımbacı necədir, oğlu İsaqa kağız yazırmı? Baloğlandan məktub gözləyirəm. Bir də bu illər ərzində tanış heç bir adam görməmişəm. Uzaqdan-uzağa hamınızın sağ əlini sıxıram və öpürəm. Bu qədər.

Cavab gözləyirəm. Hamıya məndən salam-dua.

Sizin oğlunuz: İbadov Rəfiəli”.

 

Emil Yavəroğlu
Qızıl qələm mükafatı laureatı
             


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Saatlıda ağır qəza: ölən və yaralananlar var
21.01.2018, 23:53

Saatlıda ağır qəza: ölən və yaralananlar var

Yarmarkada qiymətlər aşağı düşdü - Video
21.01.2018, 23:39

Yarmarkada qiymətlər aşağı düşdü - Video

Şəhriyar Məmmədyarov  3-cü pillədə
21.01.2018, 23:18

Şəhriyar Məmmədyarov  3-cü pillədə

“Türkiyə əməliyyadan öncə Rusiya, ABŞ və İranla ali səviyyədə görüşlər keçirib” – Bəkir Bozdağ
21.01.2018, 22:58

“Türkiyə əməliyyadan öncə Rusiya, ABŞ və İranla ali səviyyədə görüşlər keçirib” – Bəkir Bozdağ

BMT Təhlükəsizlik Şurası Suriyadakı vəziyyəti müzakirə edəcək
21.01.2018, 22:39

BMT Təhlükəsizlik Şurası Suriyadakı vəziyyəti müzakirə edəcək

Sərnişinlər əlavə gediş haqqı ödəməyə məcbur edilir - Video
21.01.2018, 22:24

Sərnişinlər əlavə gediş haqqı ödəməyə məcbur edilir - Video

Şəkidəki yanğında azyaşlı xəsarət aldı
21.01.2018, 22:11

Şəkidəki yanğında azyaşlı xəsarət aldı

Yevlax sakini həmkəndlisinə 17 bıçaq vurdu
21.01.2018, 21:59

Yevlax sakini həmkəndlisinə 17 bıçaq vurdu

Rəşad Sadıqovun komandası məğlub oldu
21.01.2018, 21:43

Rəşad Sadıqovun komandası məğlub oldu

Aviaşirkətlər ötən il rekord sayda sərnişin daşıyıb
21.01.2018, 21:27

Aviaşirkətlər ötən il rekord sayda sərnişin daşıyıb

Azərbaycanlı deputat komadan ayıldı
21.01.2018, 21:08

Azərbaycanlı deputat komadan ayıldı

Ağdamda zəhərlənənlərdən ikisinin vəziyyəti ağırdır - Yenilənib
21.01.2018, 20:37

Ağdamda zəhərlənənlərdən ikisinin vəziyyəti ağırdır - Yenilənib

Türkiyə 5 şəhid verdi
21.01.2018, 20:17

Türkiyə 5 şəhid verdi

Saatlıda polis əməkdaşı bıçaqlanıb
21.01.2018, 20:02

Saatlıda polis əməkdaşı bıçaqlanıb

“Sinemanın kral və kraliçası” seçildi - Fotolar
21.01.2018, 19:45

“Sinemanın kral və kraliçası” seçildi - Fotolar

Kabildə otelə silahlı hücum nəticəsində ölənlərin sayı 43-ə çatıb - YENİLƏNİB
21.01.2018, 17:44

Kabildə otelə silahlı hücum nəticəsində ölənlərin sayı 43-ə çatıb - YENİLƏNİB

Ərdoğan yenidən Ermənistana arxivləri açmağı təklif edib
21.01.2018, 17:00

Ərdoğan yenidən Ermənistana arxivləri açmağı təklif edib

Fransa BMT Təhlükəsizlik Şurasının təcili iclasını çağırıb   
21.01.2018, 16:34

Fransa BMT Təhlükəsizlik Şurasının təcili iclasını çağırıb  

Azərbaycanda “çürük banklar”ın sayı  ARTIR
21.01.2018, 15:30

Azərbaycanda “çürük banklar”ın sayı  ARTIR

Azərbaycan XİN-dən “Zeytun Budağı” əməliyyatı ilə bağlı AÇIQLAMA - RƏSMİ
21.01.2018, 14:46

Azərbaycan XİN-dən “Zeytun Budağı” əməliyyatı ilə bağlı AÇIQLAMA - RƏSMİ

Azərbaycanla Türkiyə arasında viza rejimi ləğv edilməlidir
21.01.2018, 14:25

Azərbaycanla Türkiyə arasında viza rejimi ləğv edilməlidir

Paytaxtın bu ərazilərində su yoxdur
21.01.2018, 14:00

Paytaxtın bu ərazilərində su yoxdur

Sabaha olan hava PROQNOZU
21.01.2018, 13:05

Sabaha olan hava PROQNOZU

Deputatların “bazar günü”: “Bazar günü mənim üçün sıradan bir gündür və xüsusi əhəmiyyət daşımır”
21.01.2018, 12:50

Deputatların “bazar günü”: “Bazar günü mənim üçün sıradan bir gündür və xüsusi əhəmiyyət daşımır”

Elxan Şahinoğlu: “Heç bir dövlət bunu bizə qadağan edə bilməz”
21.01.2018, 11:56

Elxan Şahinoğlu: “Heç bir dövlət bunu bizə qadağan edə bilməz”

Türkiyə tankları Afrinə daxil olub
21.01.2018, 11:50

Türkiyə tankları Afrinə daxil olub

Vəzifəsindən azad olunan təhsil nazirinin müavininə Vergilər Nazirliyində yüksək vəzifə verildi
21.01.2018, 10:46

Vəzifəsindən azad olunan təhsil nazirinin müavininə Vergilər Nazirliyində yüksək vəzifə verildi

Azərbaycan ermənilərə zərbə endirməyib - RƏSMİ
21.01.2018, 10:21

Azərbaycan ermənilərə zərbə endirməyib - RƏSMİ

Düşmən iriçaplı pulemyotlardan istifadə etməklə atəşkəsi pozub
21.01.2018, 09:41

Düşmən iriçaplı pulemyotlardan istifadə etməklə atəşkəsi pozub

Nyu-Yorkda
21.01.2018, 09:34

Nyu-Yorkda "Azadlıq" heykəli bağlandı

Azərbaycanlı çoban “O səs Türkiyə”də növbəti turda - Video
21.01.2018, 00:56

Azərbaycanlı çoban “O səs Türkiyə”də növbəti turda - Video

Məmmədyarov
21.01.2018, 00:39

Məmmədyarov "Tata Steel Chess"də 3-cü qələbəsini qazandı

Çexiyada otel yanğınında 2 nəfər öldü
21.01.2018, 00:17

Çexiyada otel yanğınında 2 nəfər öldü

Otelə hücumda ölənlərin sayı artıb
20.01.2018, 23:53

Otelə hücumda ölənlərin sayı artıb

Hindistanda fabrik yandı: 17 ölü
20.01.2018, 23:35

Hindistanda fabrik yandı: 17 ölü

ARXİV
SORĞU
Hansı şirkətlər sosial layihələrə dəstək verir, xeyriyyəçilik edir?
BP Azərbaycan(40.6%)
SOCAR(15.6%)
Azersun Holding(9.37%)
Azercell(3.12%)
Bakcell(12.5%)
Nar mobile(3.12%)
Gilan Holdinq(3.12%)
Nurgun Group(0%)
Paşa Holding(3.12%)
Akkord(9.37%)